Cổ phiếu dầu khí: chuỗi thượng nguồn, trung nguồn, hạ nguồn và 33 mã HX-ENE

Cổ phiếu dầu khí là cổ phiếu của các doanh nghiệp làm một khâu nào đó trên con đường từ giếng dầu đến bình xăng và bếp gas: thuê giàn khoan và dựng giàn biển, đưa khí vào bờ, lọc dầu thô thành xăng và diesel, rồi phân phối đến trạm bán lẻ. Dầu thô là nguyên liệu chung của cả chuỗi, nhưng mỗi khâu kiếm tiền theo một cách khác hẳn nhau. Có doanh nghiệp được lợi khi giá dầu cao, có doanh nghiệp cần giá dầu ổn định, và có doanh nghiệp lỗ chính vì giá dầu đổi quá nhanh.

Chỉ số Năng lượng HX-ENE của HODL.VN tăng 12,64% từ đầu năm và 24,56% trong một năm tính đến phiên 04/11/2026, trong khi VN-Index giảm 2,88% từ đầu năm. Con số đó dễ khiến người mới nghĩ cả ngành đang lên. Thực tế phần lớn đà tăng nằm trong một số ít mã vốn hóa rất lớn, còn đa số mã còn lại trong rổ là doanh nghiệp nhỏ, nhiều mã bán than hoặc gas bình. Bài này mô tả chuỗi giá trị, chỉ ra biến số chi phối từng khâu, đo mức tập trung của chỉ số và liệt kê đủ 33 mã trong rổ.

Hai bài đi sâu hơn của loạt này là cổ phiếu lọc dầu và phân phối xăng dầu và cổ phiếu dịch vụ dầu khí và giàn khoan. Bài này chỉ làm bản đồ chung.

Chỉ số HX-ENE đo gì

HX-ENE là chỉ số Năng lượng trong bộ chỉ số ngành HODL, gồm 33 mã. Chỉ số lấy mốc 1.000 điểm vào ngày 02/01/2019, gia quyền theo vốn hóa đầy đủ, không đặt trần tỷ trọng và không lọc theo thanh khoản. Đây là chỉ số giá, không cộng cổ tức tiền mặt. Rổ được xét lại vào các tháng 1, 4, 7 và 10, rổ hiện hành có hiệu lực từ 01/10/2026. Cách tính đầy đủ nằm ở trang phương pháp tính.

Tại phiên 04/11/2026, HX-ENE đóng cửa ở 1.223,0 điểm, tăng 7,4 điểm tương đương 0,61%. Bảng hiệu suất so với VN-Index tính đến phiên 04/11/2026:

Bảng cho thấy hai điều. Thứ nhất, chỉ số mạnh hơn thị trường chung ở các kỳ dài nhưng yếu hơn rõ ở kỳ 1 tháng: giảm 7,49% trong khi VN-Index chỉ giảm 1,15%. Thứ hai, một năm trước chỉ số nằm quanh 982 điểm (1.223 chia cho 1,2456), tức thấp hơn mốc gốc 1.000. Từ mốc gốc đến nay chỉ số tăng khoảng 22%, nên mức tăng 24,56% một năm phần lớn là hồi phục từ một vùng thấp.

Chỉ số này không đo lợi nhuận của ngành, không đo giá dầu và không phải chỉ số cổ tức. Một mã nằm trong rổ chỉ cho biết doanh nghiệp thuộc nhóm Năng lượng theo cách phân ngành của chỉ số, không bảo đảm cùng mô hình kinh doanh với mã bên cạnh. GAS bán khí, BSR lọc dầu, PVD cho thuê giàn khoan, TMB kinh doanh than, và PPT, TDG là doanh nghiệp nhỏ có thêm nhiều ngành nghề khác.

Mức tập trung của chỉ số

Với gia quyền vốn hóa không trần, chỉ số đi theo vài mã lớn. Tỷ trọng trong HX-ENE tại ngày 04/11/2026:

• GAS: 44,43%, đứng đầu một mình.
• BSR: 35,31%.
• PLX: 10,34%.
• PVS: 3,85%.
• PVD: 2,29%.

Top 1 chiếm 44,43%, top 3 chiếm 90,08%, top 5 chiếm 96,22%. Hai mã đầu cộng lại đã gần 80%. Vì vậy khi nghe "ngành năng lượng tăng 12,64%", thực chất là nghe về GAS và BSR, rồi đến PLX. Hai mươi tám mã còn lại cộng lại chỉ chiếm khoảng 3,8% điểm số.

Chia theo nhóm hoạt động, tỷ trọng của các nhóm là: khí 46,38% (GAS, PGS, PGD, PGC, CNG, ASP, PVG), lọc dầu và phân phối xăng dầu khoảng 45,65% chỉ riêng BSR và PLX, dịch vụ kỹ thuật và khoan 6,47% (PVS, PVD, PVC, PVB), và nhóm than chỉ 0,76% (chín mã). Nhóm than có đến chín mã nhưng gần như không tác động đến điểm số. Bài về cổ phiếu khoáng sản đã phân tích riêng nhóm này, nên bài hiện tại không lặp lại.

GAS cũng xuất hiện trong ngành Tiện ích của dữ liệu HODL.VN, nơi bài cổ phiếu điện, nước, khí đã mô tả doanh nghiệp. Hai bộ phân loại khác nhau nên cùng một mã có thể nằm ở hai nơi. Bài này chỉ nhắc GAS ở vị trí trung nguồn và đẩy phần phân tích sang bài đó.

Chuỗi dầu khí ba khúc

Ngành dầu khí chia thành ba khúc theo vị trí so với giếng dầu. Bài chuỗi giá trị dầu khí mô tả kỹ hơn, còn dưới đây là bản tóm tắt dùng để đọc bảng mã.

• Thượng nguồn là tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí. Khai thác thuộc về chủ mỏ, thường là tập đoàn nhà nước và các liên doanh. Các doanh nghiệp niêm yết trong rổ HX-ENE không khai thác mỏ mà làm dịch vụ cho chủ mỏ: cho thuê giàn khoan, chế tạo giàn và công trình biển, cung cấp hóa phẩm khoan, bọc ống.
• Trung nguồn là đưa dầu và khí từ nơi khai thác đến nơi dùng: đường ống, kho chứa, tàu chở dầu, tàu chở khí hóa lỏng.
• Hạ nguồn là lọc dầu thô thành sản phẩm (xăng, diesel, nhiên liệu bay, khí hóa lỏng) và phân phối bán buôn, bán lẻ đến người dùng cuối.

Điểm quan trọng với nhà đầu tư là hướng chịu tác động của giá dầu khác nhau ở mỗi khúc. Thượng nguồn chịu chu kỳ đầu tư của chủ mỏ: giá dầu cao kéo dài thì chủ mỏ khoan nhiều, nhu cầu thuê giàn tăng. Hạ nguồn không bán dầu thô mà bán sản phẩm sau lọc, nên cái quyết định là chênh lệch giữa giá sản phẩm và giá dầu thô, không phải mức giá dầu tuyệt đối. Phần dưới sẽ dùng số liệu doanh nghiệp để thấy rõ khác biệt này.

Thượng nguồn: dịch vụ cho chủ mỏ

Nhóm này gồm bốn mã trong rổ: PVS, PVD, PVC và PVB. Cả bốn có chung khách hàng là chủ mỏ và chủ dự án dầu khí, nên doanh thu phụ thuộc kế hoạch đầu tư của khách chứ không phụ thuộc người tiêu dùng.

PVD cho thuê giàn khoan và làm dịch vụ kỹ thuật giếng khoan. Theo tài liệu họp ĐHĐCĐ ngày 21/04/2026, năm 2025 PVD có doanh thu 11.553 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 1.052 tỷ đồng, vượt kế hoạch lần lượt 60% và 98%. Kế hoạch 2026 thấp hơn: doanh thu 11.185 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 800 tỷ đồng, dựa trên giả định giá dầu Brent bình quân 56 USD/thùng. PVS làm cơ khí dầu khí, kho nổi chứa dầu, tàu dịch vụ và căn cứ cảng. Theo kế hoạch được thông qua ngày 18/06/2026, PVS đặt mục tiêu doanh thu 33.000 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 990 tỷ đồng cho năm 2026, so với 33.790 tỷ đồng và gần 1.921 tỷ đồng thực hiện năm 2025.

PVC sản xuất dung dịch khoan, hóa phẩm dầu khí và cung cấp dịch vụ dung dịch khoan. Kế hoạch 2026 của PVC gồm doanh thu hợp nhất 4.660 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 32,2 tỷ đồng, nghĩa là biên lợi nhuận rất mỏng, dưới 1% doanh thu. PVB bọc ống, chống ăn mòn kim loại và thi công xây lắp công trình khí theo ngành nghề đăng ký. Bài chưa đọc được tài liệu họp 2026 của PVB, nên chỉ mô tả PVB theo ngành nghề đăng ký, chưa tách tỷ trọng doanh thu.

Cách đọc chi tiết nhóm này, gồm hiệu suất sử dụng giàn, giá thuê theo ngày và cách đọc đơn hàng đang thực hiện, nằm ở bài cổ phiếu dịch vụ dầu khí và giàn khoan. Giá thuê giàn được giải thích từ gốc ở bài giá thuê giàn khoan.

Trung nguồn: khí và vận tải

Khí đi từ mỏ ngoài khơi vào bờ qua đường ống, được xử lý rồi bán cho nhà máy điện, nhà máy phân bón, khu công nghiệp và hộ dùng gas. GAS là doanh nghiệp thu gom, vận chuyển, tàng trữ khí và bán buôn khí khô, LNG, CNG, LPG. Phần phân tích GAS nằm ở bài tiện ích đã nêu.

Phía hạ lưu của GAS là các công ty chiết nạp và phân phối gas bình, gồm PGS (Khí Miền Nam), PGC (Gas Petrolimex), CNG (CNG Việt Nam), ASP (Dầu khí An Pha) và PVG (Kinh doanh LPG Việt Nam). PGD phân phối khí thấp áp bằng đường ống. Các công ty này mua khí hóa lỏng rồi bán lại, nên biên lợi nhuận phụ thuộc chênh lệch giữa giá mua và giá bán, giống một doanh nghiệp thương mại hơn là doanh nghiệp khai thác.

Vận tải dầu khí, gồm tàu chở dầu thô, dầu sản phẩm và khí hóa lỏng, là một mảnh khác của trung nguồn. Mã đại diện là PVT, nhưng PVT được HODL.VN xếp vào ngành Vận tải - kho bãi và không nằm trong rổ HX-ENE, nên bảng bên dưới không có mã này. Cùng lý do, PV Oil (OIL) kinh doanh dầu thô và phân phối sản phẩm dầu cũng không nằm trong rổ.

Hạ nguồn: lọc dầu

Nhà máy lọc dầu mua dầu thô, chưng cất thành nhiều sản phẩm rồi bán. BSR vận hành Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, công suất thiết kế 6,5 triệu tấn dầu thô mỗi năm. Kế hoạch 2026 trong tài liệu họp của BSR đặt mức vận hành trên 126,4% công suất thiết kế, sản xuất trên 7,76 triệu tấn sản phẩm, doanh thu 154.140 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 2.162 tỷ đồng.

Điều đáng chú ý là kết quả thực tế vượt xa kế hoạch. Lợi nhuận sau thuế quý 1/2026 là 8.265 tỷ đồng, quý 2/2026 là 7.461 tỷ đồng, và lũy kế 9 tháng là 24.902 tỷ đồng, gấp khoảng 11,6 lần cùng kỳ. Nguyên nhân doanh nghiệp nêu là giá dầu thô tăng mạnh và chênh lệch giữa giá sản phẩm với giá dầu đầu vào mở rộng: biên lợi nhuận gộp quý 3/2026 là 16,1% so với 2,8% cùng kỳ. Một lần nữa, đây là điểm khác biệt giữa lọc dầu và dịch vụ giàn khoan: lọc dầu hưởng lợi nhiều nhất khi chênh lệch giữa sản phẩm và dầu thô rộng, không đơn thuần khi giá dầu cao. Bài chênh lệch giá lọc dầu giải thích khái niệm này từ gốc, và bài sâu của loạt này đi vào số liệu BSR.

Hạ nguồn: phân phối xăng dầu

PLX là tập đoàn phân phối xăng dầu lớn nhất trong rổ. Theo tờ trình ĐHĐCĐ 2026, Petrolimex đặt kế hoạch xuất bán hợp nhất 19,44 triệu tấn xăng dầu, doanh thu hợp nhất 315.000 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 3.380 tỷ đồng. Cuối năm 2025 mạng lưới có 2.831 cửa hàng.

Doanh thu phân phối rất lớn nhưng lãi gộp mỏng. Quý 1/2026, PLX có doanh thu thuần khoảng 98.700 tỷ đồng và lãi gộp khoảng 3.700 tỷ đồng, tương ứng biên gộp 3,75%. Cùng quý, báo cáo ghi khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho trên 6.300 tỷ đồng, và doanh nghiệp báo lỗ sau thuế 763 tỷ đồng. Doanh nghiệp giải thích hàng mua giá cao đầu tháng 3 gặp giá giảm mạnh trong tháng 4. Ví dụ này cho thấy rủi ro đặc thù của phân phối: tồn kho lớn khiến lãi lỗ phụ thuộc hướng đi của giá dầu trong vài tuần. Bài lãi lỗ tồn kho xăng dầu giải thích cơ chế này, còn bài sâu của loạt phân tích quỹ bình ổn giá và chi phí.

Các nhóm nhỏ trong rổ

Phần còn lại của rổ gồm hai nhóm. Nhóm đầu là công ty than: CLM, TMB, CST, TVD, TD6, NBC, HLC, MDC và THT. Theo tài liệu họp của các công ty này, phần lớn sản lượng than bán cho các đơn vị thuộc TKV, và kế hoạch do TKV thông báo. Bài cổ phiếu khoáng sản đã có số liệu chi tiết từng mã, nên bảng dưới chỉ ghi vài dòng.

Nhóm thứ hai là các công ty phân phối xăng dầu cấp vùng và thương mại tổng hợp như PJC, PTX, PPY, SFC, TMC, HTC, PMG, PPT, SHN, TDG và CCI. Dữ liệu HODL.VN ghi ngành nghề đăng ký của các công ty này, trong đó xăng dầu là một ngành nghề cạnh nhiều ngành khác (nhà hàng, bất động sản, vận tải, giết mổ, gỗ gia dụng). Bài chưa đọc tài liệu họp của nhóm này, nên không nêu tỷ trọng doanh thu từng mảng.

Bảng 33 mã HX-ENE

Vốn hóa tính theo giá đóng cửa gần nhất tính đến 04/11/2026 và số cổ phiếu lưu hành trong dữ liệu HODL.VN, đơn vị tỷ đồng. Con số đổi theo giá, xem số mới nhất ở trang từng mã.

Hai nhóm vốn hóa cách nhau rất xa. Ba mã đầu có vốn hóa trên 43.000 tỷ đồng, năm mã đầu trên 16.000 tỷ đồng, còn 17 mã cuối đều dưới 500 tỷ đồng. Với những mã nhỏ này, dữ liệu mô tả chỉ là ngành nghề đăng ký, nên cần đọc báo cáo thường niên trước khi gắn cho doanh nghiệp một mô hình kinh doanh.

Bốn biến số cần theo dõi

Mỗi khúc có một biến số chi phối. Gom lại có bốn biến số để đọc báo cáo.

1. Giá dầu Brent. Ảnh hưởng đến cả chuỗi nhưng theo chiều khác nhau. PVD lập kế hoạch 2026 với giả định Brent bình quân 56 USD/thùng, trong khi BSR báo cáo giá Brent bình quân khoảng 93,54 USD/thùng trong 6 tháng đầu năm. Hai con số cho thấy kế hoạch đặt ra tại thời điểm tháng 4 dựa trên giả định rất khác với giá thực tế sau đó, nên không nên đọc kế hoạch như dự báo.
2. Chênh lệch giá lọc dầu. Quyết định lãi của BSR, đo bằng biên gộp: 14,65% quý 2/2026 so với 2,77% quý 2/2025.
3. Tồn kho và quỹ bình ổn. Quyết định lãi lỗ của phân phối xăng dầu. Quỹ bình ổn giá xăng dầu là quỹ nằm ngoài cân đối ngân sách nhà nước, dùng điều tiết giá trong nước theo Nghị định 83/2014/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 80/2023/NĐ-CP. Theo báo cáo quý 1/2026, quỹ của PLX giảm từ khoảng 3.100 tỷ đồng đầu năm xuống khoảng 1.100 tỷ đồng.
4. Kế hoạch đầu tư của chủ mỏ. Quyết định doanh thu của PVD, PVS, PVC, PVB. PVD dự kiến giải ngân đầu tư 4.229 tỷ đồng năm 2026, tăng gần 44% so với năm 2025, chủ yếu cho giàn tự nâng đa năng mới.

Các bài giá dầu và cổ phiếu dầu khí, chu kỳ đầu tư dầu khí và đọc báo cáo doanh nghiệp dầu khí đi sâu từng biến số.

Rủi ro khi đọc cổ phiếu dầu khí

• Số liệu một năm đột biến. Lợi nhuận quý 1/2026 của BSR cao gấp nhiều lần kế hoạch cả năm. Nếu lấy một kỳ đột biến làm chuẩn để suy ra các kỳ sau, kết quả sẽ lệch.
• Thu nhập một lần. PVD năm 2025 có thanh lý giàn đất liền, hoàn thuế tại Malaysia và lãi công ty liên doanh. PVS quý 2/2026 có thu nhập khác tăng đột biến do tiền bồi thường khi hủy hợp đồng EPC dự án điện gió ngoài khơi Formosa, theo giải trình của doanh nghiệp. Hai khoản này không lặp lại đều đặn.
• Tập trung chỉ số. Chỉ số đi theo GAS và BSR, nên không dùng điểm HX-ENE để đánh giá một doanh nghiệp nhỏ trong rổ.
• Chính sách. Giá bán xăng dầu trong nước và quỹ bình ổn do cơ quan nhà nước điều hành. Kỳ điều hành ngày 24/09/2026 của Bộ Công Thương ghi mức trích lập và chi sử dụng quỹ bằng 0 đồng/lít cho xăng sinh học và dầu diesel.
• Nợ và dòng tiền. PVD quý 1/2026 có dòng tiền kinh doanh âm 290,1 tỷ đồng và nợ vay tăng 25,3% so với đầu năm, vì doanh nghiệp đang đầu tư giàn mới.

Câu hỏi thường gặp