Chênh lệch giá lọc dầu: con số quyết định lãi của một nhà máy lọc dầu

Chênh lệch giá lọc dầu: con số quyết định lãi của một nhà máy lọc dầu

Chênh lệch giá lọc dầu là phần giá bán của các sản phẩm lọc trừ đi giá dầu thô mà nhà máy mua vào. Nhà máy lọc dầu không bán dầu, họ bán phần chênh này.

Vì vậy giá dầu cao hay thấp chưa nói được gì về lãi. Bài này đọc phần chênh qua báo cáo của Lọc hoá dầu Bình Sơn, doanh nghiệp lọc dầu niêm yết duy nhất trong bài. Dữ liệu đến 02/10/2026.

Chênh lệch giá lọc dầu là gì

Nhà máy mua dầu thô, đưa qua tháp chưng cất và các công đoạn xử lý, rồi bán ra xăng, dầu diesel, nhiên liệu bay và khí hoá lỏng. Mỗi sản phẩm có giá riêng trên thị trường khu vực.

Thị trường gọi phần chênh giữa giá một rổ sản phẩm và giá dầu thô là biên lọc dầu, tiếng Anh là crack spread. Biên này đo giá trị mà nhà máy tạo thêm so với việc bán thẳng dầu thô.

Có hai điểm cần nhớ. Thứ nhất, phần chênh có thể rộng ngay cả khi giá dầu thấp, nếu nhu cầu sản phẩm mạnh hơn nguồn cung. Thứ hai, phần chênh có thể hẹp hoặc âm khi giá dầu cao, nếu sản phẩm không tăng kịp.

Báo cáo tài chính không ghi riêng con số này. Người đọc phải suy ra nó từ biên lợi nhuận gộp của nhà máy. Giá sản phẩm theo từng loại cần lấy từ nguồn công bố của thị trường, và bài này không có chuỗi giá sản phẩm đã kiểm nên không ước lượng.

Biên gộp không theo giá dầu

Bảng dưới đặt giá dầu Brent bình quân quý cạnh biên lợi nhuận gộp của Lọc hoá dầu Bình Sơn, từ quý 3/2024 đến quý 2/2026. Giá Brent lấy từ bảng giá hàng hoá của Ngân hàng Thế giới. Quý 3/2026 chưa có báo cáo tài chính nên không đưa vào.

Nguồn: Ngân hàng Thế giới (giá Brent), BCTC hợp nhất BSR · HODL.VN

Hai dòng cho thấy rõ giá dầu không phải biến số quyết định. Quý 3/2024 giá Brent ở mức 80,2 USD mà biên gộp âm 4,6%. Quý 4/2025 giá Brent thấp nhất bảng, 63,7 USD, nhưng biên gộp đạt 9,9%.

Quý 1/2026 giá dầu bình quân 80,5 USD, gần bằng quý 3/2024, vậy mà biên gộp lên 20,7%. Cùng một mức giá dầu cho hai kết cục trái ngược, vì phần chênh khác nhau.

Cột cuối của bảng nhắc thêm một yếu tố. Nhà máy giữ lượng dầu thô và sản phẩm tồn kho lớn. Khi giá thị trường giảm dưới giá vốn, doanh nghiệp trích dự phòng và biên gộp bị kéo xuống. Khi giá tăng, tồn kho mua giá thấp được bán giá cao và biên gộp được nâng.

Từ doanh thu xuống lợi nhuận

Bốn quý tới quý 2/2026, doanh thu thuần của Lọc hoá dầu Bình Sơn là 177.552 tỷ đồng, tăng 30,0% so với bốn quý liền trước. Giá vốn là 154.724 tỷ đồng, nên lãi gộp còn 22.828 tỷ.

Biên lợi nhuận gộp bốn quý này là 12,9%, so với 0,1% ở bốn quý liền trước. Đó là bước nhảy lớn nhất trong toàn bộ chuỗi, và nó nằm hoàn toàn ở phía lãi gộp.

Từ lãi gộp xuống lợi nhuận, các khoản còn lại khá gọn. Chi phí bán hàng và quản lý là 1.924 tỷ đồng. Thu nhập tài chính ròng cộng khoản khác là 1.380 tỷ đồng. Lợi nhuận trước thuế vì thế là 22.284 tỷ đồng.

Sau thuế và phần của cổ đông thiểu số, lợi nhuận sau thuế cổ đông mẹ là 19.694 tỷ đồng, so với lỗ 50 tỷ đồng của bốn quý liền trước. Lợi nhuận đổi hơn 20% nên phải tách nguồn. Ở đây thu nhập tài chính chỉ là 2.120 tỷ, nhỏ hơn nhiều so với 22.828 tỷ lãi gộp. Phần tăng đến từ hoạt động lõi, tức từ phần chênh và tồn kho, không phải từ khoản một lần.

Một lưu ý khi đọc. Lãi gộp của quý có phần do hiệu ứng tồn kho nên biên của một quý riêng lẻ có thể cao hơn phần chênh lọc dầu thực. Chuỗi nhiều quý mới cho cái nhìn đáng tin hơn.

Theo dõi chênh lệch giá lọc dầu

Một nhà đầu tư không cần chuỗi giá sản phẩm chi tiết để theo dõi nhóm này. Bốn bước sau đủ cho một lần đọc báo cáo quý.

Bước thứ nhất là xem biên lợi nhuận gộp của quý, rồi đặt cạnh biên của bốn quý trước. Nhà máy lọc dầu có biên dao động mạnh, nên một quý đơn lẻ ít có giá trị.

Bước thứ hai là xem dự phòng giảm giá hàng tồn kho. Khoản này tăng mạnh nghĩa là giá đã giảm so với giá vốn tồn kho, và biên quý đó đã bị kéo xuống. Quý sau khoản này nhỏ lại thì phần hoàn nhập có thể làm đẹp lãi.

Bước thứ ba là xem giá trị hàng tồn kho trên bảng cân đối. Tồn kho phình lên cho thấy nhà máy giữ nhiều dầu và sản phẩm, nên lãi lỗ càng nhạy với giá thị trường.

Bước thứ tư là tách lãi gộp khỏi thu nhập tài chính khi lợi nhuận đổi mạnh. Đây là bước chống khen nhầm.

Tới 02/10/2026, Lọc hoá dầu Bình Sơn đóng cửa ở 30.450 đồng một cổ phiếu, ứng với hệ số giá trên lợi nhuận bốn quý khoảng 7,7 lần và giá trên giá trị sổ sách khoảng 2,05 lần. Con số 7,7 lần dựa trên lợi nhuận đang ở mức rất cao của chu kỳ lọc dầu, nên cần đọc cùng chuỗi nhiều quý. Hệ số thấp là điều thường gặp ở doanh nghiệp chu kỳ khi lợi nhuận đang ở mức cao. Số cổ phiếu tính từ vốn góp cuối quý 2/2026.

Muốn ôn lại cách đọc từng khoản trong báo cáo kết quả kinh doanh, xem cấu trúc báo cáo tài chính. Cách giá hàng hoá đi vào cổ phiếu có ở bài hàng hoá trên thị trường chứng khoán. Thuật ngữ tồn kho, dự phòng tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.