Lãi lỗ tồn kho xăng dầu: vì sao giá giảm thì doanh nghiệp bán lẻ lỗ

Lãi lỗ tồn kho xăng dầu: vì sao giá giảm thì doanh nghiệp bán lẻ lỗ

Lãi lỗ tồn kho xăng dầu là phần lãi hoặc lỗ sinh ra vì giá bán đổi trong lúc hàng đã nằm trong kho. Doanh nghiệp không làm gì thêm, nhưng báo cáo vẫn ghi lãi hoặc lỗ.

Với một doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, phần này có thể lớn hơn cả lãi từ hoạt động bán hàng bình thường. Bài này đọc nó qua Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam và Tổng Công ty Dầu Việt Nam. Dữ liệu đến 02/10/2026.

Lãi lỗ tồn kho xăng dầu từ đâu

Doanh nghiệp xăng dầu mua hàng trước, giữ trong kho, rồi bán sau. Hàng trong kho có giá vốn cố định theo lần mua. Giá bán thì đổi theo thị trường.

Giá thế giới tăng giữa hai thời điểm thì hàng mua giá thấp được bán giá cao. Lãi gộp phình ra mà doanh nghiệp không cần bán thêm lít nào. Giá giảm thì ngược lại: hàng mua giá cao phải bán giá thấp, lãi gộp mỏng đi hoặc âm.

Kế toán còn thêm một lớp nữa. Cuối kỳ, nếu giá bán có thể thực hiện thấp hơn giá vốn của hàng tồn, doanh nghiệp phải trích dự phòng giảm giá hàng tồn kho. Khoản trích này vào giá vốn ngay trong kỳ, kể cả khi hàng chưa bán.

Việt Nam điều hành giá bán lẻ xăng dầu theo kỳ. Nghị định 80/2023/NĐ-CP ngày 17/11/2023, sửa đổi Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Nghị định 83/2014/NĐ-CP, rút kỳ điều hành từ 10 ngày xuống 7 ngày, theo báo chí đưa tin là vào thứ Năm hằng tuần. Giá bán vì thế đi sau giá thế giới một nhịp, còn hàng tồn trong kho đã mua ở thời điểm khác. Chính khoảng lệch này tạo ra lãi lỗ tồn kho.

Bài dựa vào văn bản năm 2023 như căn cứ điều hành hiện nay. Trước khi trích dẫn, bạn nên kiểm tra văn bản còn hiệu lực ở cổng thông tin của Chính phủ.

Dự phòng tồn kho của PLX

Bảng sau cho sáu quý gần nhất của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam. Hàng tồn kho là giá trị gộp, trước dự phòng.

Nguồn: BCTC hợp nhất PLX · HODL.VN

Năm quý đầu bảng, dự phòng nằm trong khoảng 170 đến 334 tỷ đồng. Quý 1/2026 nó vọt lên 6.512 tỷ đồng, trong khi giá trị tồn kho gộp tăng hơn gấp đôi, từ 14.032 lên 36.266 tỷ. Biên lợi nhuận gộp tụt xuống 3,7% và doanh nghiệp lỗ 763 tỷ đồng.

Một quý sau, dự phòng chỉ còn 439 tỷ đồng. Số dư dự phòng giảm 6.073 tỷ, một phần do hoàn nhập, một phần do hàng đã trích dự phòng được bán đi. Lợi nhuận quý 2/2026 là 2.809 tỷ đồng.

Báo cáo tài chính không cho biết giá bán nào đã thấp hơn giá vốn vào ngày 31/03. Lý do nằm ở thuyết minh về hàng tồn kho và diễn biến giá cuối tháng. Điều bảng này chứng minh là quy mô: một khoản dự phòng có thể đủ để xoá lãi của cả một quý.

Giá Brent bình quân tháng trong bảng giá hàng hoá của Ngân hàng Thế giới đi từ 66,8 USD một thùng tháng 1/2026 lên 103,7 USD tháng 3 và 120,4 USD tháng 4, rồi về 85,4 USD tháng 6. Giá đi một vòng lớn như vậy trong hai quý, nên không lạ khi lãi lỗ tồn kho lớn đến thế.

Lãi lỗ tồn kho lệch lợi nhuận

Bốn quý tới quý 2/2026, PLX có doanh thu 400.391 tỷ đồng, tăng 43,1%. Biên lợi nhuận gộp là 5,2% so với 6,1% bốn quý trước. Lợi nhuận sau thuế cổ đông mẹ là 3.221 tỷ đồng, tăng 52,6%.

Lợi nhuận đổi hơn 20% nên phải tách nguồn. Số dư dự phòng cuối quý 2/2025 là 216 tỷ đồng và cuối quý 2/2026 là 439 tỷ. Trong cả bốn quý, dự phòng chỉ làm tăng chi phí khoảng 223 tỷ. Phần hoàn nhập và phần trích của quý 1 gần như bù nhau.

Vậy mức tăng 52,6% không đến từ hoàn nhập dự phòng. Lãi gộp của bốn quý là 20.645 tỷ đồng. Thu nhập tài chính là 1.765 tỷ và lợi nhuận khác chỉ 63 tỷ, đều nhỏ so với lãi gộp. Phần tăng đến chủ yếu từ hoạt động lõi, tức khối lượng và giá bán trong cả chu kỳ.

Điều này giải thích vì sao phải nhìn bốn quý. Lãi lỗ tồn kho dao động mạnh giữa các quý nhưng có xu hướng triệt tiêu nhau khi giá đi hết một vòng.

OIL đi hướng khác giá dầu

Tổng Công ty Dầu Việt Nam cho thấy lãi lỗ tồn kho không theo một chiều. Quý 1/2026 doanh nghiệp này có biên gộp 4,8%, cao nhất trong sáu quý, khi hàng tồn kho gộp tăng từ 2.793 lên 11.191 tỷ đồng. Lợi nhuận quý đó là 516 tỷ đồng.

Quý 2/2026 biên gộp rơi xuống 1,4%, dự phòng lên 232 tỷ đồng và lợi nhuận âm 136 tỷ đồng. Hai quý, hai hướng, trong khi cả hai doanh nghiệp cùng mua hàng giá thế giới.

Khác biệt nằm ở thời điểm mua và bán, ở cơ cấu kênh bán buôn và bán lẻ, và ở mức tồn kho cuối quý. Một doanh nghiệp giữ nhiều hàng khi giá cao chịu rủi ro lớn hơn một doanh nghiệp giữ ít.

Bốn quý tới quý 2/2026, OIL có doanh thu 212.727 tỷ đồng, biên gộp 2,7% so với 2,9%, và lợi nhuận 608 tỷ đồng, tăng 103,1%. Mức tăng này cũng cần đọc cùng dòng tồn kho vì biên bốn quý mỏng.

Tới 02/10/2026, PLX đóng cửa ở 35.800 đồng, hệ số giá trên lợi nhuận bốn quý khoảng 14,4 lần và giá trên giá trị sổ sách khoảng 1,80 lần. OIL đóng cửa ở 13.300 đồng, hệ số lần lượt khoảng 22,6 và 1,27 lần. PLX còn một lượng cổ phiếu quỹ trị giá 233 tỷ đồng, chưa quy ra số cổ phiếu, nên sai lệch dưới 1%.

Lãi lỗ tồn kho xăng dầu: ba dòng

Dòng thứ nhất là hàng tồn kho gộp trên bảng cân đối. Nó phình lên bất thường cho thấy giá trị hàng giữ trong kho đã đổi mạnh.

Dòng thứ hai là dự phòng giảm giá hàng tồn kho, nằm ngay dưới. Đây là dấu vết rõ nhất của lỗ tồn kho chưa thực hiện.

Dòng thứ ba là biên lợi nhuận gộp của quý đặt cạnh bốn quý trước. Biên lệch mạnh khỏi vùng quen thuộc thường báo hiệu một quý có lãi lỗ tồn kho lớn.

Muốn ôn lại cách đọc các khoản này, xem cấu trúc báo cáo tài chính và danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính. Phần giá hàng hoá đi vào giá cổ phiếu có ở bài hàng hoá trên thị trường chứng khoán.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.