Quyền mua cổ phiếu phát hành thêm: tính tiền phải bỏ ra và phần bị pha loãng

Quyền mua cổ phiếu mới là quyền cổ đông hiện hữu được mua thêm cổ phiếu do công ty phát hành, theo tỷ lệ sở hữu và ở mức giá công ty định. Giá phát hành thường thấp hơn giá thị trường, nên nhiều người nghĩ đây là quà. Thực ra đó là lựa chọn có giá: mua thì phải bỏ thêm tiền, không mua thì phần sở hữu bị pha loãng. Bài này đi qua cách tính từng khoản bằng một ví dụ, quy định cập nhật đến 02/10/2026.

Quyền mua được chia theo tỷ lệ sở hữu tại ngày đăng ký cuối cùng.

Vào ngày không hưởng quyền, giá tham chiếu được điều chỉnh, trừ khi giá phát hành từ giá đóng cửa trở lên.

Không thực hiện quyền và không bán quyền thì giá trị nắm giữ giảm.

Chuyển nhượng quyền mua chịu thuế 0,1% trên giá chuyển nhượng.

Quyền mua cổ phiếu mới hình thành

Khi công ty chào bán thêm cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, mỗi cổ đông nhận quyền mua theo tỷ lệ. Trang dịch vụ thực hiện quyền của VSDC liệt kê quyền mua chứng khoán là một trong các loại quyền VSDC phân bổ. Với cổ phiếu đã lưu ký, VSDC hạch toán quyền vào tài khoản của bạn tại công ty chứng khoán.

Tỷ lệ thường viết dạng A:B. Ví dụ 10:2 nghĩa là sở hữu 10 cổ phiếu được mua thêm 2 cổ phiếu mới. Danh sách cổ đông chốt tại ngày đăng ký cuối cùng, nên ai mua cổ phiếu từ ngày giao dịch không hưởng quyền sẽ không có quyền đợt này. Trên bảng giá, ngày đó mang ký hiệu 04, không hưởng quyền mua.

Luật 56/2024/QH15 sửa khoản 2 Điều 15 Luật Chứng khoán, có một điểm liên quan. Đợt chào bán ra công chúng để làm dự án phải bán tối thiểu 70% số cổ phiếu dự kiến. Ngoại lệ là chào bán cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ sở hữu.

Ví dụ tính tiền quyền mua cổ phiếu

Giả định một cổ phiếu đóng cửa 30.000 đồng trước ngày không hưởng quyền. Công ty phát hành thêm theo tỷ lệ 10:2, giá 12.000 đồng. Bạn có 1.000 cổ phiếu.

Số cổ phiếu được mua: 1.000 chia 10 nhân 2, bằng 200 cổ phiếu. Tiền phải nộp: 200 nhân 12.000 đồng, bằng 2.400.000 đồng.

Giá lý thuyết sau quyền là giá bình quân của cổ phiếu cũ và cổ phiếu mới. Mười cổ phiếu cũ giá 30.000 đồng cộng hai cổ phiếu mới giá 12.000 đồng, chia cho 12 cổ phiếu. Kết quả là 27.000 đồng. Khoản 4 Điều 33 Quy chế kèm Quyết định 22/QĐ-HĐTV ngày 16/03/2026 yêu cầu điều chỉnh giá tham chiếu theo giá trị quyền kèm theo. Con số sở công bố còn được làm tròn theo bước giá.

Nếu không mua và không bán quyền, bạn vẫn giữ 1.000 cổ phiếu. Giá trị nắm giữ đi từ 30.000.000 đồng xuống 27.000.000 đồng. Phần pha loãng là 3.000.000 đồng. Khoản này không mất vào đâu cả. Nó chuyển sang những cổ đông đã nộp tiền mua cổ phiếu giá rẻ.

Mua theo quyền hay bỏ quyền

Nếu mua, giá trị nắm giữ là 1.200 nhân 27.000 đồng, bằng 32.400.000 đồng. Con số đúng bằng 30.000.000 đồng ban đầu cộng 2.400.000 đồng bỏ thêm. Bạn không lời, không lỗ tại thời điểm chia quyền, chỉ đổi tiền mặt lấy cổ phiếu.

Mỗi quyền tương ứng một cổ phiếu mới có giá trị lý thuyết 15.000 đồng, tức 27.000 trừ 12.000. Hai trăm quyền vì vậy đáng 3.000.000 đồng, đúng bằng phần pha loãng. Đó là lý do bán quyền là phương án thứ ba khi bạn không muốn bỏ thêm tiền.

Tỷ lệ sở hữu cũng thay đổi. Với tỷ lệ 10:2, số cổ phiếu lưu hành tăng 20%. Cổ đông không mua sẽ thấy tỷ lệ sở hữu giảm khoảng 16,7%, vì 1 chia 1,2 bằng 0,833.

Khi nào giá tham chiếu không đổi

Điểm a khoản 4 Điều 33 quy chế nêu một ngoại lệ. Nếu giá phát hành cao hơn hoặc bằng giá đóng cửa ngày liền trước ngày không hưởng quyền, giá tham chiếu không điều chỉnh. Lúc đó quyền mua không có giá trị lý thuyết, vì mua ngoài thị trường còn rẻ hơn.

Khoản 6 Điều 33 liệt kê thêm những đợt phát hành không làm điều chỉnh giá. Ví dụ phát hành riêng lẻ, chào bán cho nhà đầu tư không phải cổ đông hiện hữu, hay phát hành theo chương trình lựa chọn cho người lao động. Các đợt này không chia quyền cho bạn, nhưng vẫn làm tăng số cổ phiếu lưu hành.

Quy tắc chung cho các chỉ số chứng khoán tại HOSE, kèm Quyết định 736/QĐ-SGDHCM, phân biệt tương tự. Phát hành cho cổ đông hiện hữu với giá thấp hơn giá đóng cửa sẽ làm điều chỉnh hệ số chia của chỉ số. Giá phát hành từ giá đóng cửa trở lên thì không.

Thuế và việc cần làm khi nhận quyền

Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, hiệu lực từ 01/07/2026. Khoản 2 Điều 10 xếp chuyển nhượng quyền mua cổ phiếu vào thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán. Điều 54 áp thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng theo từng lần. Thực hiện quyền để mua cổ phiếu thì không phát sinh khoản thuế này, vì bạn đang mua chứ không bán.

Khi nhận thông báo quyền, hãy kiểm tra ba mốc: hạn chuyển nhượng quyền, hạn đăng ký và nộp tiền, ngày cổ phiếu mới được giao dịch. Quá hạn nộp tiền thì quyền hết giá trị. Đọc thêm bài đọc hiểu thông báo chi trả cổ tức để làm quen cách đọc thông báo của công ty. Khái niệm cổ phần và cổ phiếu có trong bài cổ phiếu là gì, cổ phần là gì.

Câu hỏi quan trọng hơn phép tính là công ty huy động tiền để làm gì. Nếu dự án tạo ra lợi nhuận tương xứng, phần vốn mới làm lợi cho mọi cổ đông. Nếu không, phần pha loãng là thật.

Nội dung để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.