Lãi tích lũy trái phiếu (accrued interest): cách tính phần lãi chưa được thanh toán

Lãi tích lũy trái phiếu là phần tiền lãi đã chạy từ ngày trả lãi gần nhất tới ngày bạn mua hoặc bán trái phiếu, nhưng chưa đến kỳ thanh toán. Trong tiếng Anh, khái niệm này gọi là accrued interest. Khi mua trái phiếu giữa kỳ, bạn thường phải trả phần lãi này cho người bán.

Lý do đơn giản. Người bán đã nắm trái phiếu suốt nửa kỳ, nhưng tiền lãi cả kỳ sẽ trả cho người đang nắm vào ngày chốt danh sách. Nếu không bù, người bán mất phần lãi xứng đáng của họ. Bài này đi qua công thức, ví dụ giả định và cách đọc giá sạch, giá thanh toán. Dữ liệu đến 02/10/2026.

Cách tính lãi tích lũy trái phiếu

Công thức cơ bản gồm bốn yếu tố. Đó là mệnh giá, lãi suất coupon năm, số ngày đã trôi qua từ kỳ trả lãi trước và số ngày quy ước của một năm.

Lãi tích lũy = Mệnh giá × Lãi suất coupon × Số ngày đã qua / Số ngày quy ước của năm

Ví dụ giả định: trái phiếu mệnh giá 100 triệu đồng, coupon cố định 9%/năm, trả lãi mỗi năm một lần vào ngày 15/03. Bạn mua với ngày thanh toán là 02/10/2026. Từ 15/03/2026 tới 02/10/2026 là 201 ngày.

Nếu điều khoản dùng quy ước số ngày thực tế trên 365, lãi tích lũy là 100 triệu × 9% × 201/365. Kết quả khoảng 4,956 triệu đồng. Kỳ trả lãi kế tiếp là 15/03/2027, còn 164 ngày. Vào ngày đó, bạn nhận đủ 9 triệu đồng tiền lãi của cả năm.

Tính gộp lại, bạn trả trước 4,956 triệu đồng và nhận về 9 triệu đồng. Phần chênh khoảng 4,044 triệu đồng là tiền lãi của 164 ngày bạn thực sự nắm trái phiếu.

Nếu trái phiếu trả lãi 06 tháng một lần, cách tính vẫn vậy nhưng mốc đầu là kỳ trả lãi 06 tháng gần nhất. Lãi tích lũy khi đó không bao giờ vượt quá một nửa coupon năm, tức 4,5 triệu đồng với ví dụ trên. Kỳ trả lãi càng ngắn, khoản bạn phải ứng trước khi mua giữa kỳ càng nhỏ.

Giá sạch và giá thanh toán

Khi hỏi giá một trái phiếu, bạn có thể gặp hai con số. Giá sạch là giá chưa gồm lãi tích lũy. Giá thanh toán, còn gọi là giá bẩn, là số tiền thực sự chuyển đi, bằng giá sạch cộng lãi tích lũy.

Tiếp tục ví dụ, giả định giá sạch là 99 triệu đồng. Giá thanh toán là 99 + 4,956, tức 103,956 triệu đồng. Nếu chỉ nhìn giá 99 triệu đồng rồi chuẩn bị đúng số tiền đó, bạn sẽ thiếu gần 5 triệu đồng khi thanh toán.

Vì sao người ta hay báo giá sạch? Giá sạch chỉ thay đổi khi lợi suất thị trường hay rủi ro tín dụng thay đổi. Giá thanh toán thì tăng dần mỗi ngày theo lãi tích lũy, rồi tụt xuống ngay sau ngày trả lãi. So giá sạch giữa các ngày mới cho thấy giá trái phiếu thực sự lên hay xuống.

Khi đặt lệnh, hãy hỏi công ty chứng khoán giá đang báo là giá sạch hay giá thanh toán. Cũng nên hỏi lãi tích lũy được tính đến ngày giao dịch hay ngày thanh toán.

Quy ước đếm ngày khác nhau

Cùng một trái phiếu, cùng một ngày mua, lãi tích lũy vẫn có thể khác nhau tùy cách đếm ngày. Khoản 8 Điều 6 Nghị định 200/2026/NĐ-CP để doanh nghiệp tự quyết phương thức thanh toán lãi, gốc và công bố trước khi chào bán. Quy ước đếm ngày nằm trong phần điều khoản này.

Với ví dụ trên, ba quy ước phổ biến cho ba kết quả. Quy ước thực tế trên 365 cho 4,956 triệu đồng. Quy ước thực tế trên 360 cho 5,025 triệu đồng. Quy ước 30/360, coi mỗi tháng có 30 ngày, đếm được 197 ngày và cho 4,925 triệu đồng.

Chênh lệch chỉ vài chục nghìn tới khoảng 100 nghìn đồng trên mỗi trái phiếu. Nhưng với lệnh hàng chục trái phiếu, con số không còn nhỏ. Quan trọng hơn, đây là lý do bạn nên tự tính lại theo đúng điều khoản thay vì dùng công thức ở nơi khác.

Các trường hợp đặc biệt cần lưu ý

Trái phiếu lãi suất thả nổi có coupon thay đổi theo kỳ. Lãi tích lũy khi đó tính theo lãi suất của kỳ đang chạy. Khoản 4 Điều 31 Nghị định 200/2026/NĐ-CP buộc doanh nghiệp công bố lãi suất thực tế của kỳ tính lãi chậm nhất 01 ngày làm việc trước ngày trả lãi. Hãy dùng con số đã công bố, không tự ước theo lãi suất tham chiếu.

Trái phiếu đang chậm trả là trường hợp khó nhất. Lãi đã đến hạn mà chưa trả không còn là lãi tích lũy thông thường. Đó là một khoản nợ quá hạn, và việc thu được hay không phụ thuộc vào khả năng trả của doanh nghiệp. Các thỏa thuận mua bán trái phiếu loại này cần ghi rõ ai được nhận khoản lãi đã quá hạn.

Một điểm nữa là ngày chốt danh sách người sở hữu. Coupon trả cho người có tên trong danh sách tại ngày chốt, theo thông báo thực hiện quyền của từng mã. Mua sát ngày chốt hoặc sau ngày chốt cho kết quả rất khác nhau, nên hãy kiểm tra ngày này trước khi đặt lệnh.

Lãi tích lũy trái phiếu thực nhận

Lãi tích lũy không làm bạn lời hay lỗ thêm. Nó chỉ chia tiền lãi công bằng giữa người bán và người mua theo số ngày mỗi người nắm giữ. Tuy vậy, nó ảnh hưởng tới dòng tiền: bạn ứng tiền trước ngày nhận coupon.

Khi tính lợi suất đáo hạn, công thức dùng giá thanh toán, gồm cả lãi tích lũy. Nếu dùng nhầm giá sạch, lợi suất tính ra sẽ cao hơn thực tế. Cách tính giá trị hiện tại của dòng tiền trái phiếu có trong bài học định giá trái phiếu. Phần nền về các loại trái phiếu nằm trong bài học trái phiếu (bond).

Nội dung để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.