Giải quyết bất bình đẳng giá: ai được khớp khi nhiều lệnh cùng giá

Giải quyết bất bình đẳng giá là câu hỏi ai được khớp trước khi nhiều người cùng đặt một mức giá mà lượng đối ứng không đủ cho tất cả. Quy chế giao dịch không dùng cụm từ này. Câu trả lời nằm trong nguyên tắc thứ tự ưu tiên và các bước chọn giá của sở. Bài viết trích đúng điều khoản trong quy chế đang hiệu lực, rà đến ngày 02/10/2026.

Căn cứ giải quyết bất bình đẳng giá

Với cổ phiếu niêm yết trên HOSE và HNX, văn bản áp dụng là Quy chế Niêm yết và giao dịch chứng khoán niêm yết. Quy chế ban hành kèm Quyết định 22/QĐ-HĐTV ngày 16/03/2026 của Hội đồng thành viên Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam. Điều 22 quy định nguyên tắc khớp lệnh và xác định giá khớp lệnh.

Với cổ phiếu UPCoM, văn bản là Quy chế Đăng ký và quản lý giao dịch chứng khoán chưa niêm yết, ban hành kèm Quyết định 23/QĐ-HĐTV ngày 18/03/2026. Nguyên tắc tương ứng nằm ở Điều 25. Hai quy chế dùng cùng một thứ tự ưu tiên. Khác biệt chỉ nằm ở chỗ UPCoM không có khớp lệnh định kỳ.

Ưu tiên giá trước, thời gian sau

Khoản 1 Điều 22 đặt hai tầng ưu tiên. Tầng thứ nhất là giá. Lệnh mua có mức giá cao hơn được thực hiện trước. Lệnh bán có mức giá thấp hơn được thực hiện trước. Người trả giá tốt hơn cho bên kia luôn đứng đầu hàng.

Tầng thứ hai chỉ dùng khi các lệnh có cùng mức giá. Khi đó, lệnh nhập vào hệ thống giao dịch trước được thực hiện trước. Mốc tính là lúc lệnh vào hệ thống của sở, không phải lúc bạn bấm nút trên ứng dụng. Quy chế không chia đều theo tỷ lệ cho các lệnh cùng giá.

Hệ quả là trong hàng chờ cùng giá, khối lượng lệnh không mang lại quyền ưu tiên. Lệnh 100 cổ phiếu đặt trước vẫn khớp trước lệnh 10.000 cổ phiếu đặt sau.

Ví dụ bất bình đẳng giá hàng chờ

Ví dụ sau chỉ để minh họa, không phải dữ liệu của mã nào. Trong khớp liên tục, nhà đầu tư A đặt mua 1.000 cổ phiếu giá 20.000 lúc 09h20. Nhà đầu tư B đặt mua 2.000 cổ phiếu cùng giá lúc 09h25. Lúc 09h30, có người đặt lệnh bán 1.500 cổ phiếu giá 20.000.

Hai lệnh mua có cùng giá nên xét đến thời gian. Lệnh của A vào trước, khớp đủ 1.000 cổ phiếu. Lệnh của B nhận 500 cổ phiếu còn lại. Phần 1.500 cổ phiếu chưa khớp của B tiếp tục chờ ở vị trí đầu hàng mức giá 20.000.

Theo khoản 3 Điều 22, giá thực hiện trong khớp liên tục là giá của lệnh đối ứng đang chờ trên sổ. Ở ví dụ này, lệnh mua đang chờ ở 20.000 nên cả hai khớp tại 20.000.

Sửa lệnh làm mất chỗ trong hàng

Khoản 3 Điều 23 quy định thứ tự ưu tiên sau khi sửa lệnh trong khớp liên tục. Nếu chỉ sửa giảm khối lượng, thứ tự ưu tiên giữ nguyên. Nếu sửa tăng khối lượng hoặc sửa giá, thứ tự ưu tiên tính lại từ lúc lệnh sửa vào hệ thống. Khoản 2 Điều 26 quy chế UPCoM có quy định tương tự.

Quay lại ví dụ trên. Nếu A sửa lệnh từ 1.000 lên 1.200 cổ phiếu lúc 09h28, lệnh của A bị xếp sau B. Lệnh bán 1.500 cổ phiếu lúc 09h30 sẽ khớp cho B 1.500 cổ phiếu trước, A không còn phần nào. Muốn giữ chỗ mà vẫn mua thêm, cách an toàn hơn là đặt một lệnh mới cho phần tăng thêm.

Lệnh ATO, ATC sau lệnh trần, sàn

Trong các đợt khớp định kỳ trên HOSE và HNX, có thêm một quy tắc ưu tiên. Điểm c và điểm d khoản 2 Điều 19 nêu lệnh ATO và lệnh ATC không được ưu tiên trước lệnh giới hạn mua giá trần hoặc lệnh giới hạn bán giá sàn đã nhập vào hệ thống trước đó.

Tình huống này hay gặp khi một mã tăng trần hoặc giảm sàn. Nhiều người dùng ATC với hy vọng lệnh thị trường được ưu tiên. Quy chế nói ngược lại. Người đã treo lệnh mua giá trần từ trước vẫn đứng trước lệnh ATC mua đặt sau.

Hai loại lệnh này chỉ có ở đợt định kỳ mở cửa và đóng cửa. Trên HNX không có lệnh ATO, còn UPCoM không có cả ATO lẫn ATC. Danh sách lệnh đầy đủ có trong bài học các loại lệnh chứng khoán.

Nhiều mức giá cùng khớp được

Trong khớp định kỳ, câu hỏi không chỉ là ai khớp trước, mà còn khớp ở giá nào. Khoản 2 Điều 22 đưa ra bốn bước. Điểm a chọn mức giá có khối lượng giao dịch lớn nhất. Mọi lệnh mua giá cao hơn và lệnh bán giá thấp hơn mức đó phải được khớp hết.

Nếu nhiều mức cùng thỏa điểm a, điểm b chọn mức mà tại đó lệnh của một bên được khớp hết. Lệnh của bên kia khớp hết hoặc một phần. Nếu vẫn còn nhiều mức thỏa điểm b, điểm c chọn mức trùng hoặc gần nhất với giá thực hiện gần nhất theo phương thức khớp lệnh. Trường hợp không mức nào thỏa điểm b, điểm d chọn trong các mức thỏa điểm a, lấy mức trùng hoặc gần giá thực hiện gần nhất.

Ví dụ minh họa trên HOSE: sổ chỉ có một lệnh mua 2.000 cổ phiếu giá 20.100 và một lệnh bán 2.000 cổ phiếu giá 20.000. Đơn vị yết giá ở vùng giá này là 50 đồng. Tại cả ba mức 20.000, 20.050 và 20.100, khối lượng khớp đều là 2.000 cổ phiếu và hai bên đều khớp hết. Ba mức cùng thỏa điểm a và điểm b. Giả sử giá thực hiện gần nhất là 20.050, theo điểm c giá khớp sẽ là 20.050.

Bất bình đẳng giá trên UPCoM

UPCoM chỉ có khớp lệnh liên tục theo Điều 15 quy chế chưa niêm yết. Vì vậy, chỉ có hai tầng ưu tiên giá và thời gian tại Điều 25. Bốn bước chọn giá của khớp định kỳ không áp dụng.

Với cổ phiếu UPCoM, điều cần nhớ là đặt lệnh sớm ở mức giá mong muốn. Lệnh vào sau ở cùng mức giá luôn phải chờ các lệnh trước khớp hết. Bước giá trên UPCoM là 100 đồng theo Điều 18. Thông tin về các mức bước giá có trong bài quy định bước giá chứng khoán, con số hiện hành lấy theo quy chế.

Quy chế giao dịch có thể được sửa đổi. Khi cần con số chính xác, hãy đọc bản mới nhất trên trang văn bản pháp quy của HOSE và HNX. Nội dung bài viết chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư hay tư vấn pháp lý.