Lợi nhuận từ công ty liên kết: ghi vào báo cáo nhưng không phải tiền về

Lợi nhuận công ty liên kết là phần lãi mà doanh nghiệp ghi nhận theo tỷ lệ sở hữu trong công ty mình góp vốn, dù công ty đó chưa chia một đồng cổ tức nào. Bài học này thuộc khoá Báo cáo tài chính CFA, Phần 04: Chất lượng lợi nhuận và cạm bẫy BCTC. Ví dụ dùng báo cáo hợp nhất của VEA từ 2021 đến 2025 và giá đóng cửa phiên 02/10/2026. Dữ liệu đến 02/10/2026.

Lãi từ công ty liên kết được ghi theo phần sở hữu, không phải theo tiền nhận về.

VEA năm 2025 ghi lãi liên doanh, liên kết 6.630,1 tỷ đồng, bằng 89,3% lãi trước thuế.

Cùng năm, dòng tiền từ hoạt động kinh doanh của VEA là âm 82,7 tỷ đồng.

Khi lãi chủ yếu đến từ liên kết, hãy xem tiền về dưới dạng cổ tức ở báo cáo lưu chuyển tiền tệ.

Lợi nhuận công ty liên kết được ghi

Công ty liên kết là doanh nghiệp mà bạn có ảnh hưởng đáng kể nhưng không kiểm soát. Thông thường đó là khoản góp vốn ở mức giữa 20% và 50%. Với doanh nghiệp mẹ, báo cáo hợp nhất ghi khoản này theo phương pháp vốn chủ sở hữu.

Phương pháp này làm hai việc. Mỗi năm, giá trị khoản đầu tư được cộng thêm phần lãi theo tỷ lệ sở hữu. Phần lãi đó đồng thời xuất hiện trên báo cáo kết quả kinh doanh, ở dòng lãi từ công ty liên doanh, liên kết.

Khi công ty liên kết chia cổ tức, tiền mới về. Lúc đó giá trị khoản đầu tư giảm đi đúng bằng số tiền nhận. Nói cách khác, lãi được ghi trước, tiền về sau, và chỉ về nếu công ty liên kết quyết định chia.

Cấu trúc ba báo cáo tài chính nằm trong bài cấu trúc báo cáo tài chính theo chuẩn CFA. Nếu cần ôn lại các thuật ngữ, xem thêm 162 thuật ngữ báo cáo tài chính theo chuẩn CFA.

Lãi liên kết lớn hơn cả doanh thu

VEA năm 2025 có doanh thu thuần 4.465,5 tỷ đồng. Cùng năm, lãi từ công ty liên doanh, liên kết là 6.630,1 tỷ đồng. Con số này bằng 148,5% doanh thu.

Lãi trước thuế năm 2025 là 7.424,4 tỷ đồng. Như vậy lãi liên kết chiếm 89,3% tổng lãi trước thuế. Phần còn lại là 794,3 tỷ đồng, đến từ mọi hoạt động khác cộng lại. Sau thuế 204,9 tỷ, lãi sau thuế là 7.219,4 tỷ đồng. Phần của cổ đông công ty mẹ là 7.148,5 tỷ.

Chuỗi năm trước cho thấy đây không phải năm ngoại lệ. Cộng năm năm từ 2021 đến 2025, lãi liên doanh, liên kết của VEA đạt 31.162,1 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ cùng giai đoạn là 34.056,7 tỷ đồng. Lãi liên kết là động cơ chính của bức tranh lợi nhuận.

Số liệu lấy từ báo cáo tài chính hợp nhất VEA trong kho dữ liệu của HODL.VN. Mọi số tiền là số hợp nhất cả năm.

Lợi nhuận công ty liên kết và tiền

Bước tiếp theo là đặt lãi cạnh dòng tiền. Dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh của VEA năm năm 2021 đến 2025 lần lượt là âm 186,6, dương 93,1, dương 31,4, âm 189,8 và âm 82,7 tỷ đồng. Tổng năm năm là âm 334,7 tỷ đồng.

So với lãi liên kết 31.162,1 tỷ đồng cùng giai đoạn, con số này gần như bằng không. Nhìn riêng dòng tiền kinh doanh, doanh nghiệp không tạo ra tiền từ hoạt động của chính nó.

Cần thận trọng ở đây. Cổ tức nhận từ công ty liên kết có thể được xếp vào dòng tiền đầu tư thay vì dòng tiền kinh doanh, tuỳ cách trình bày. Vì vậy dòng tiền kinh doanh âm chưa chứng minh tiền không về. Nó chỉ cho thấy phần tiền ấy không nằm ở dòng bạn đang nhìn.

Bạn phải mở báo cáo lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh để thấy khoản cổ tức nhận được. Sau đó so số tiền nhận với lãi liên kết đã ghi. Chênh lệch càng lớn, chất lượng lợi nhuận càng cần được xem xét.

Định giá khi lãi từ liên kết

Ngày 02/10/2026, VEA đóng cửa ở 37.500 đồng một cổ phiếu. Vốn góp của chủ sở hữu là 13.288 tỷ đồng, tức 1.328,8 triệu cổ phiếu với mệnh giá 10.000 đồng. Công thức: vốn góp chia 10.000 đồng. EPS tính theo số này khớp EPS 5.379,7 đồng trong kho báo cáo, nên không cần trừ cổ phiếu quỹ.

Lãi sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ năm 2025 là 7.148,5 tỷ đồng. EPS bằng 7.148,5 tỷ chia 1.328,8 triệu cổ phiếu, ra khoảng 5.380 đồng. P/E tương ứng là 7,0 lần.

Vốn chủ sở hữu thuộc cổ đông công ty mẹ bằng 27.040,9 tỷ trừ lợi ích cổ đông thiểu số 220,8 tỷ, còn 26.820,1 tỷ đồng. Giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu là 20.184 đồng, nên P/B khoảng 1,86 lần.

Một phép thử cho thấy mức độ phụ thuộc. Nếu chỉ tính 794,3 tỷ đồng lãi trước thuế không phải lãi liên kết, EPS chỉ còn khoảng 598 đồng. Khi đó P/E là 62,7 lần. Phép tính này không phải định giá, chỉ giúp bạn thấy P/E thấp đang dựa vào độ tin cậy của lãi liên kết.

Bạn có thể đối chiếu cách đọc P/E trong bài định giá chứng khoán là gì.

Đọc lợi nhuận công ty liên kết

Bước đầu là tách riêng dòng lãi liên doanh, liên kết ra khỏi lãi trước thuế và tính tỷ trọng. Tỷ trọng cao như 89,3% của VEA là tín hiệu cần kiểm tra tiếp.

Bước hai là so lãi liên kết với dòng tiền kinh doanh trong nhiều năm, không chỉ một năm. Một năm lệch có thể do thời điểm. Năm năm liên tiếp lệch thì đó là cấu trúc.

Bước ba là tìm khoản cổ tức tiền mặt nhận về trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Bước bốn là tính lại P/E với phần lãi không phụ thuộc liên kết để biết mức nhạy cảm. Hãy tự hỏi: nếu công ty liên kết ngừng chia cổ tức, cổ phiếu còn giá trị gì.

Nội dung trên không kết luận VEA tốt hay xấu. Mục đích là rèn thói quen đối chiếu lãi với tiền. Đừng dừng ở con số lãi sau thuế in đậm trên bản tin.

Nội dung để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.