Vòng quay hàng tồn kho, phải thu và chu kỳ tiền

Vòng quay hàng tồn kho cho biết một năm doanh nghiệp bán hết lượng hàng mình giữ bao nhiêu lần. Ghép nó với số ngày thu tiền khách và số ngày trả tiền nhà cung cấp, bạn có chu kỳ tiền: số ngày một đồng vốn bị kẹt trong kinh doanh trước khi quay về.

Chu kỳ này giải thích vì sao hai doanh nghiệp cùng lãi mà một bên dư tiền, một bên phải vay liên tục. Bài này tính cho bảy doanh nghiệp niêm yết, số năm 2025 từ báo cáo hợp nhất. Dữ liệu đến 02/10/2026.

Vòng quay hàng tồn kho tính thế nào

Công thức gốc là giá vốn hàng bán chia cho hàng tồn kho bình quân. Hàng tồn kho bình quân lấy trung bình số đầu năm và cuối năm. Dùng giá vốn chứ không dùng doanh thu, vì tồn kho được ghi theo giá vốn.

\text{Vòng quay HTK} = \dfrac{\text{Giá vốn hàng bán}}{\text{HTK}_{\text{bình quân}}}

Trong đó: HTK là hàng tồn kho, HTK bình quân là trung bình của số đầu năm và cuối năm.

Hòa Phát năm 2025 có giá vốn 131.618 tỷ đồng. Hàng tồn kho đầu năm 46.091 tỷ đồng, cuối năm 52.828 tỷ đồng, bình quân 49.460 tỷ đồng. Vòng quay hàng tồn kho khoảng 2,7 vòng một năm.

Đổi ra số ngày cho dễ hình dung: lấy tồn kho bình quân chia giá vốn rồi nhân 365. Hòa Phát giữ hàng khoảng 137 ngày, tính từ lúc nhập quặng, than đến lúc bán thép. Số ngày càng ít, vốn quay càng nhanh.

\text{Số ngày tồn kho} = \dfrac{\text{HTK}_{\text{bình quân}}}{\text{Giá vốn hàng bán}} \times 365

Số ngày thu tiền và trả tiền

Bán xong chưa chắc đã có tiền. Số ngày thu tiền bằng phải thu khách hàng bình quân chia doanh thu thuần, nhân 365. Hòa Phát có phải thu bình quân 7.662 tỷ đồng trên doanh thu 156.116 tỷ đồng, tức khoảng 18 ngày.

\text{Số ngày thu tiền} = \dfrac{\text{Phải thu khách hàng}_{\text{bình quân}}}{\text{DTT}} \times 365

Trong đó: DTT là doanh thu thuần.

Chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng được nhà cung cấp cho nợ. Số ngày trả nhà cung cấp bằng phải trả người bán bình quân chia giá vốn, nhân 365. Hòa Phát có phải trả người bán bình quân 17.615 tỷ đồng, tức khoảng 49 ngày.

Phần được nhà cung cấp cho chịu là nguồn vốn không mang lãi. Doanh nghiệp có vị thế đàm phán mạnh thường kéo dài được số ngày này.

Chu kỳ tiền ghép ba con số lại

Chu kỳ tiền của Hòa Phát 2025 tính từ vòng quay hàng tồn kho

Chu kỳ tiền bằng số ngày tồn kho cộng số ngày thu tiền, trừ số ngày trả nhà cung cấp. Với Hòa Phát năm 2025: 137 cộng 18 trừ 49, ra 106 ngày.

\text{Chu kỳ tiền} = \text{Số ngày tồn kho} + \text{Số ngày thu tiền} - \text{Số ngày trả nhà cung cấp}

Nghĩa là mỗi đồng chi cho nguyên liệu phải mất khoảng 106 ngày mới quay về thành tiền. Trong khoảng đó, doanh nghiệp phải tự lo vốn, thường bằng vay ngắn hạn. Đó là lý do bảng cân đối của doanh nghiệp thép luôn có vay ngắn hạn lớn.

Chu kỳ tiền rút ngắn 10 ngày nghĩa là giải phóng một lượng vốn bằng khoảng 10 ngày giá vốn. Với quy mô của Hòa Phát, đó là vài nghìn tỷ đồng ít phải vay hơn.

So vòng quay hàng tồn kho

Chu kỳ tiền của bảy doanh nghiệp niêm yết năm 2025

Mỗi ngành có chu kỳ riêng, nên chỉ nên so trong cùng ngành. Bảng dưới tính cho bảy doanh nghiệp, số năm 2025.

Doanh nghiệp	Ngày tồn kho	Ngày thu tiền	Ngày trả nhà cung cấp	Chu kỳ tiền
MWG	72	1	33	40
VNM	61	27	38	50
DGW	60	38	44	54
FRT	98	1	41	58
HPG	137	18	49	106
DBC	178	6	25	159
PNJ	193	1	6	188

Nguồn: BCTC hợp nhất các doanh nghiệp trong bảng, năm 2025 · HODL.VN tính

Bán lẻ như Thế Giới Di Động và FPT Retail gần như không có phải thu, vì khách trả ngay. Thế Giới Di Động còn được nhà cung cấp cho nợ 33 ngày, nên chu kỳ tiền chỉ 40 ngày.

Vàng bạc đá quý như PNJ ở đầu kia. Hàng tồn kho nằm 193 ngày, vì cửa hàng phải trưng đủ mẫu, và nhà cung cấp gần như không cho nợ. Chu kỳ tiền 188 ngày, dài nhất bảng. Chăn nuôi như Dabaco cũng dài, 159 ngày. Tồn kho ngành này gồm cả đàn vật nuôi đang nuôi và nguyên liệu thức ăn.

Lấy số tính vòng quay hàng tồn kho

Cả năm con số đều có sẵn trong bộ báo cáo tài chính. Hàng tồn kho, phải thu khách hàng và phải trả người bán nằm ở bảng cân đối kế toán, phần ngắn hạn. Doanh thu thuần và giá vốn hàng bán nằm ở báo cáo kết quả kinh doanh.

Lưu ý dùng đúng dòng. Phải thu khách hàng là một dòng con trong các khoản phải thu ngắn hạn, không phải tổng. Tổng còn gồm trả trước cho người bán và phải thu khác, không liên quan đến việc thu tiền bán hàng. Tương tự, phải trả người bán chỉ là một phần của nợ ngắn hạn.

Hàng tồn kho nên lấy số đã trừ dự phòng giảm giá. Khi giá nguyên liệu rơi mạnh, khoản dự phòng này có thể lớn và làm số ngày tồn kho trông ngắn hơn thực tế.

Đọc xu hướng, không đọc một năm

Một năm vòng quay hàng tồn kho chậm lại chưa phải tín hiệu xấu. Doanh nghiệp có thể chủ động tích trữ nguyên liệu khi giá rẻ. Nhưng vòng quay giảm nhiều năm liền trong khi doanh thu đi ngang thường nghĩa là hàng đang khó bán.

Với Hòa Phát, tồn kho cuối năm 2025 tăng 14,6% so với đầu năm. Muốn biết vì sao, mở thuyết minh hàng tồn kho để xem phần tăng nằm ở nguyên liệu, bán thành phẩm hay thành phẩm. Thành phẩm tăng mạnh thường đáng lo hơn nguyên liệu tăng.

Số ngày thu tiền cũng vậy. Số ngày tăng dần qua nhiều năm có thể là dấu hiệu doanh nghiệp nới tín dụng cho khách để giữ doanh số. Khi đó lợi nhuận vẫn đẹp nhưng dòng tiền kinh doanh yếu đi, đúng kiểu cần soi ở báo cáo lưu chuyển tiền tệ.

Khi nào chỉ số này vô dụng

Với doanh nghiệp bất động sản, hàng tồn kho là đất và dự án dở dang, tính bằng năm chứ không bằng ngày. Công thức vẫn chạy ra số, nhưng con số hàng nghìn ngày không nói lên nhiều. Ngân hàng và công ty chứng khoán không có hàng tồn kho theo nghĩa này.

Doanh nghiệp có mùa vụ mạnh cũng cần cẩn thận. Tồn kho cuối năm có thể khác hẳn giữa năm. Khi đó, lấy trung bình bốn quý thay vì trung bình đầu và cuối năm sẽ sát hơn.

Muốn hiểu cách các chỉ số này đi vào định giá, đọc định giá chứng khoán. Thuật ngữ vốn lưu động tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Vòng quay hàng tồn kho và phải thu: đọc chu kỳ tiền của doanh nghiệp