Bài 27/48 · Các Mô hình định giá chứng khoánHọc thử miễn phí
Hệ số sử dụng ghế và doanh thu trên mỗi ghế-kilomet: hai chỉ số đặc thù
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 02/10/2026
Hệ số sử dụng ghế là tỷ lệ ghế hãng bay bán được trên tổng số ghế đưa ra thị trường. Bài này nằm trong khoá Định giá chứng khoán, module Chỉ số đặc thù theo ngành, dữ liệu đến 02/10/2026.
Cổ phiếu hàng không không đọc được bằng chỉ số của ngành sản xuất. Hãng bay không có tồn kho để đếm. Một ghế trống trên chuyến bay đã cất cánh là doanh thu mất đi vĩnh viễn. Vì thế ngành dùng hai bộ chỉ số riêng, tính trên đơn vị ghế-kilomet.
Hệ số sử dụng ghế là gì

Có hai đại lượng cần phân biệt. Ghế-kilomet cung ứng, viết tắt ASK, là số ghế nhân với số kilomet bay. Hành khách-kilomet, viết tắt RPK, là số hành khách trả tiền nhân với số kilomet họ bay.
Hệ số sử dụng ghế bằng RPK chia ASK. Nếu một chuyến có 180 ghế và bán được 153 vé trên cùng chặng, hệ số là 85%. Con số này là ví dụ để tính, không phải số của hãng nào.
Hệ số cao chưa chắc tốt. Hãng có thể lấp đầy ghế bằng cách hạ giá vé. Vì vậy cần đọc cùng chỉ số thứ hai: doanh thu thu được trên mỗi hành khách-kilomet, gọi là yield.
Doanh thu mỗi ghế-kilomet

Doanh thu trên mỗi ghế-kilomet cung ứng, viết tắt RASK, bằng tổng doanh thu chia ASK. RASK cũng bằng yield nhân hệ số sử dụng ghế. Hai thành phần đó cho thấy tăng trưởng đến từ giá hay từ lượng.
Chi phí trên mỗi ghế-kilomet, viết tắt CASK, bằng tổng chi phí chia ASK. Hãng có lãi khi RASK lớn hơn CASK. Ba chỉ số này cùng dùng một mẫu số nên so sánh được với nhau.
Chi phí của hãng bay gần như cố định cho mỗi chuyến đã lên lịch. Máy bay, phi hành đoàn, phí sân bay và phần lớn nhiên liệu không đổi dù ghế đầy hay vắng. Doanh thu thì đổi theo từng vé bán ra.
Một phép tính nhỏ cho thấy độ nhạy. Giả sử RASK bằng 80 và CASK bằng 75 đơn vị, lãi gộp là 5 đơn vị, tức 6,25% doanh thu. Hệ số sử dụng ghế giảm một điểm, từ 80 xuống 79%, làm doanh thu giảm 1,25% tức 1 đơn vị. Lãi còn 4, giảm 20%. Một điểm hệ số làm lợi nhuận đổi tới một phần năm.
Hệ số sử dụng ghế hoà vốn
Hệ số hoà vốn là mức hãng phải đạt để doanh thu vừa đủ chi phí. Công thức: CASK chia yield. Trong ví dụ trên, yield bằng 100 và CASK bằng 75, nên hoà vốn ở 75%.
Báo cáo tài chính cho phép ước lượng thô điểm này. Giả định chi phí cố định và giá vé không đổi. Khi đó hệ số hoà vốn bằng hệ số hiện tại nhân tỷ lệ giá vốn trên doanh thu.
Mã | Giá vốn trên doanh thu | Hoà vốn nếu hệ số hiện tại là 85% |
|---|---|---|
HVN | 88,6% | 75,3% |
VJC | 91,6% | 77,9% |
Nguồn: BCTC hợp nhất HVN, VJC · 4 quý tới Q2/2026 · HODL.VN. Hệ số 85% là giả định để tính.
Với giả định đó, HVN hoà vốn khoảng 75,3% và VJC khoảng 77,9%. VJC có biên mỏng hơn nên ít đệm hơn. Phép tính chỉ dừng ở cấp lãi gộp. Chi phí bán hàng, quản lý và lãi vay còn đẩy điểm hoà vốn thật lên cao hơn.
Điểm dễ nhầm khi đọc hai chỉ số
Điểm đầu tiên là chặng bay. Chặng dài có ASK lớn nên CASK thấp hơn chặng ngắn, dù hãng không hiệu quả hơn. So sánh CASK giữa hai hãng chỉ có nghĩa khi cùng cơ cấu chặng bay.
Điểm thứ hai là doanh thu hàng hoá và dịch vụ phụ trợ. RASK tính trên tổng doanh thu sẽ gồm cả hai khoản này. Yield tính riêng cho vé hành khách thì không.
Điểm thứ ba là kỳ so sánh. Hệ số sử dụng ghế theo quý lệch theo mùa, nên chỉ so cùng quý của năm trước. Điểm thứ tư là chi phí nhiên liệu: CASK có thể tăng chỉ vì giá nhiên liệu, không liên quan đến vận hành.
Hệ số sử dụng ghế, RASK và CASK không có trong báo cáo tài chính. Hãng công bố riêng trong báo cáo khai thác hoặc báo cáo thường niên. Bài chưa mở được các tài liệu này nên không nêu số thật của hãng nào. Khi có số, hãy đặt hai chỉ số cạnh bảng cân đối và báo cáo kết quả kinh doanh để kiểm tra chéo, và đưa vào khung định giá chứng khoán như một biến vận hành, không phải mục tiêu riêng.