Phân bổ danh mục theo ngành: bao nhiêu % mỗi ngành

Phân bổ danh mục ngành là việc quyết định bạn đặt bao nhiêu phần vốn vào từng ngành, trước khi chọn từng cổ phiếu. Bài này nằm trong khoá Xây dựng danh mục đầu tư, mô-đun Cơ cấu danh mục. Nó trả lời ba câu hỏi: thị trường đang phân bổ theo ngành thế nào, ngành nào dẫn đầu đổi ra sao theo năm, và cách đặt tỷ trọng sao cho rủi ro nằm trong tầm kiểm soát.

Dữ liệu đến 02/10/2026, gồm 695 cổ phiếu trên HOSE và HNX có phân ngành. Phân ngành lấy từ cơ sở dữ liệu của HODL.VN với 25 nhóm, không trùng hoàn toàn với phân ngành chính thức của sàn. Vốn hoá là ước tính, bằng giá nhân số cổ phiếu tính từ vốn góp.

Phân bổ danh mục ngành thị trường

Nếu bạn mua theo tỷ trọng vốn hoá, danh mục của bạn trông như thị trường. Trên HOSE và HNX, hai ngành lớn nhất gần như ngang nhau. Bất động sản chiếm 29,8% vốn hoá. Ngân hàng chiếm 29,7%. Hai ngành này cộng lại là 59,5%.

Năm ngành đầu chiếm khoảng 76% vốn hoá, dù chỉ có 215 mã trong 695 mã. Phần lớn tỷ trọng bất động sản đến từ vài mã rất lớn, nên ngành này không đồng nghĩa với 83 mã đều lớn.

Một cách đo độ tập trung là chỉ số Herfindahl, bằng tổng bình phương tỷ trọng tính theo phần trăm. Với 25 ngành chia đều, chỉ số là 400. Với tỷ trọng vốn hoá thực tế, chỉ số là khoảng 1.912, gấp gần 5 lần. Thị trường đang tập trung hơn nhiều so với một danh mục chia đều theo ngành.

Ngành dẫn đầu đổi theo năm

Nếu một ngành luôn dẫn đầu, phân bổ sẽ đơn giản. Số liệu cho thấy không phải vậy. Bảng dưới lấy mức tăng giảm trung vị của các cổ phiếu trong từng ngành, chỉ xét ngành có ít nhất 8 mã, bằng giá đã điều chỉnh đầy đủ.

Chứng khoán là ví dụ rõ nhất. Ngành này kém nhất năm 2022 với mức giảm 67,5%, rồi dẫn đầu năm 2023 với mức tăng 86,7%. Công nghệ và thông tin đứng đầu năm 2022 vì giảm ít nhất, rồi đứng đầu năm 2024 vì tăng nhiều nhất. Bất động sản giảm 62,6% năm 2022 và trung vị lại giảm 32,3% trong 9 tháng đầu năm 2026.

Hai hệ quả rút ra được. Thứ nhất, dự đoán ngành nào dẫn đầu năm sau là rất khó, vì danh sách đổi liên tục. Thứ hai, nhìn lại, ngành thắng năm nay hiếm khi là ngành thắng năm trước. Một danh mục chỉ ở một ngành có thể đúng vài năm rồi sai vài năm.

Độ nhạy của từng ngành

Ngoài kết quả, còn có độ nhạy. Ta lập chỉ số bằng trung bình cộng giá các mã trong từng ngành, tính theo tháng, từ tháng 1/2021 đến tháng 9/2026, tức 70 tháng. Rồi so với VN-Index. Hệ số beta cho biết ngành thường biến động bao nhiêu khi VN-Index biến động 1%.

Chứng khoán có beta 1,70. Bất động sản có beta 1,15. Ngân hàng có beta 1,03. Ở đầu thấp, bán lẻ có beta 0,27, công nghệ và thông tin 0,33, chăm sóc sức khỏe 0,35, tiện ích 0,38.

Khác biệt này quyết định mức sụt. Chỉ số chứng khoán có mức giảm từ đỉnh lớn nhất là âm 62,9% trong giai đoạn này. VN-Index là âm 32,8%. Chỉ số công nghệ và thông tin chỉ âm 18,7%, và tiện ích âm 16,1%. Cần nhớ rằng đây là số liệu theo tháng, nên mức giảm theo ngày có thể sâu hơn.

Phân bổ danh mục ngành: tỷ trọng

Có ba cách phổ biến.

Cách thứ nhất là theo thị trường, tức theo tỷ trọng vốn hoá. Cách này đơn giản và không cần dự đoán. Nhược điểm là bạn thừa hưởng độ tập trung cao ở bất động sản và ngân hàng.

Cách thứ hai là chia gần đều giữa các ngành lớn. Cách này giảm phụ thuộc vào hai ngành đầu, nhưng đòi hỏi bạn theo dõi nhiều ngành hơn.

Cách thứ ba là đặt trần cho từng ngành, ví dụ không quá một tỷ lệ nhất định. Trần được chọn theo khả năng chịu mức sụt của bạn, không theo dự đoán.

Hãy dùng beta để so sánh hai danh mục giả định. Danh mục A gồm 30% bất động sản, 30% ngân hàng, 20% chứng khoán và 20% tiện ích. Beta của danh mục khoảng 1,07 nếu cộng theo trọng số. Danh mục B gồm 20% mỗi ngành ngân hàng, công nghệ, thực phẩm, tiện ích và bán lẻ. Beta khoảng 0,51. B ít nhạy hơn A rất nhiều. Đây là minh họa số học, không phải khuyến nghị tỷ lệ.

Dù chọn cách nào, tỷ trọng ngành sẽ tự lệch theo giá. Ngành tăng mạnh phình ra, ngành giảm co lại. Vì vậy cần xem lại tỷ trọng theo định kỳ, ví dụ mỗi quý hoặc mỗi năm, và đưa về mức đã đặt khi lệch quá nhiều. Đừng bán chỉ vì sợ ngành sắp giảm, và đừng mua thêm chỉ vì ngành vừa tăng mạnh.

Sau khi chia ngành, bạn mới chọn cổ phiếu trong ngành. Bài chiến lược đầu tư phòng thủ và bài cổ phiếu phòng thủ nói thêm về nhóm ít biến động. Bài học cấu trúc thị trường chứng khoán giúp bạn nắm bối cảnh HOSE và HNX.

Nội dung để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư. Kết quả quá khứ không bảo đảm kết quả tương lai.