Cơ cấu lợi nhuận danh mục: tiền cổ tức cộng tăng giá

Cơ cấu lợi nhuận danh mục cho biết phần lợi nhuận của bạn đến từ tiền cổ tức nhận về và phần đến từ giá cổ phiếu tăng. Bài này nằm trong khoá Xây dựng danh mục đầu tư, mô-đun Cơ cấu danh mục. Hai nguồn này có tính chất khác nhau, và danh mục của bạn có thể nghiêng hẳn về một bên mà bạn không để ý.

Bài dùng số liệu 5 năm của 17 cổ phiếu vốn hóa lớn để cho thấy mỗi nguồn đóng góp bao nhiêu. Dữ liệu đến 02/10/2026. Giá lấy từ cơ sở dữ liệu của HODL.VN, đã điều chỉnh đầy đủ theo cổ tức và cổ phiếu thưởng. Phần giá riêng lẻ lấy từ chuỗi giá chỉ điều chỉnh chia và thưởng cổ phiếu.

Cơ cấu lợi nhuận danh mục là gì

Lợi nhuận tổng của một cổ phiếu là tiền cổ tức nhận về cộng phần chênh lệch giá. Ví dụ giả định: bạn mua ở 100.000 đồng. Một năm sau giá lên 110.000 đồng và bạn nhận 5.000 đồng cổ tức tiền mặt. Lợi nhuận tổng là 15.000 đồng, tức 15%. Trong đó 10 điểm % đến từ tăng giá và 5 điểm % đến từ cổ tức.

Hai nguồn có tính chất khác nhau. Cổ tức là dòng tiền thật, nhận được dù giá biến động. Tăng giá chỉ thành tiền khi bạn bán. Cổ tức thay đổi chậm theo chính sách công ty. Giá thay đổi từng ngày theo tâm lý thị trường.

Vì vậy một danh mục toàn tăng giá và một danh mục nhiều cổ tức có thể cho cùng lợi nhuận tổng nhưng hành vi rất khác. Danh mục nhiều cổ tức dễ chịu hơn khi giá giảm, vì vẫn có tiền về. Danh mục thuần tăng giá có thể tăng mạnh hơn, nhưng cần bán để lấy tiền.

Số liệu 5 năm của 17 cổ phiếu lớn

Phép thử lấy 30 cổ phiếu vốn hóa lớn nhất sàn HOSE theo ước tính ngày 02/10/2026. Với mỗi mã, ta so giá ngày 01/10/2021 với giá ngày 02/10/2026, tức 5 năm. Có hai chuỗi giá. Chuỗi thứ nhất chỉ điều chỉnh chia tách và thưởng cổ phiếu, cho phần tăng giá. Chuỗi thứ hai điều chỉnh đầy đủ, cho lợi nhuận tổng. Hiệu hai chuỗi là phần cổ tức, tính bằng điểm phần trăm trên giá đầu kỳ.

Mười ba mã bị loại. Năm mã niêm yết chưa đủ 5 năm. Tám mã khác, phần lớn là ngân hàng, cho hai chuỗi giá lệch nhau quá 1 điểm % vì cách xử lý cổ phiếu thưởng khác nhau. Còn lại 17 mã ở bảng dưới. Mọi con số là lợi nhuận cộng dồn cả 5 năm.

Nhóm chia cổ tức cao gồm VHM, GAS, VNM, FPT, BVH và SAB, mỗi mã có phần cổ tức từ 10 điểm % trở lên. Nhóm chia vừa gồm BID, CTG, GVR và MWG. Nhóm gần như không chia gồm VIC, HPG, STB, MSN, VJC, SSB và VRE.

Ở nhóm đầu, phần cổ tức là 17,8 trên 27,2 điểm lợi nhuận tổng, tức khoảng 65%. Hai phần ba lợi nhuận đến từ tiền mặt, còn giá chỉ đóng góp 9,4%. Ở nhóm cuối, cổ tức gần như không đáng kể. Cần lưu ý nhóm này chứa VIC với mức tăng giá 410,8%, kéo mức bình quân lên. Trung vị của nhóm chỉ là 6,4%.

Khi cổ tức đổi dấu kết quả

Bảng nhỏ dưới đây cho thấy bốn mã mà cổ tức thay đổi bức tranh.

GAS là ví dụ rõ nhất. Giá giảm 4,0% sau 5 năm, nhưng cộng cổ tức thì lợi nhuận tổng là dương 16,6%. Đây là trường hợp duy nhất trong 17 mã mà giá giảm còn lợi nhuận tổng dương.

VNM và SAB cho bài học khác. Cổ tức bù được 20 điểm %, nhưng giá giảm sâu hơn nên lợi nhuận tổng vẫn âm. Cổ tức giảm nhẹ nỗi đau, không xóa được nó. HPG cho thấy một mã chia ít thì gần như không có đệm.

Thuế và cách nhận cổ tức

Cổ tức bạn nhận bị trừ thuế trước khi vào tài khoản. Theo khoản 1 Điều 12 Luật 109/2025/QH15, thuế thu nhập cá nhân từ đầu tư vốn của cá nhân cư trú là 5%, có hiệu lực từ 01/07/2026. Tức là 100 đồng cổ tức còn 95 đồng. Phần tăng giá chỉ chịu thuế khi bán, ở mức 0,1% trên giá bán theo khoản 2 Điều 13 của cùng luật.

Con số trong bảng ở trên chưa trừ thuế. Với nhóm chia cổ tức cao, thuế 5% làm phần cổ tức nhận ròng thấp hơn một chút. Nếu bạn tính lợi nhuận thực để so sánh với lãi tiền gửi, hãy trừ thuế ở cả hai phía.

Xây danh mục theo cơ cấu lợi nhuận

Bạn có thể nhìn danh mục của mình bằng hai câu hỏi. Thứ nhất, trong tổng lợi nhuận kỳ vọng, bao nhiêu phần bạn cần dùng như dòng tiền, bao nhiêu phần có thể để tăng trưởng. Thứ hai, bạn có chịu được giai đoạn giá giảm không, nếu lợi nhuận chủ yếu nằm ở tăng giá.

Người cần thu nhập đều, ví dụ người đã nghỉ hưu, thường quan tâm nhiều hơn đến phần cổ tức. Người còn nhiều năm để chờ thường chấp nhận phần tăng giá lớn hơn. Cả hai đều là lựa chọn hợp lý, miễn là bạn biết danh mục của mình nghiêng về đâu.

Mẫu 17 cổ phiếu và 5 năm vẫn nhỏ. Kết quả có thể khác khi đổi giai đoạn. Đừng chọn cổ phiếu chỉ dựa vào tỷ lệ cổ tức quá khứ. Bài học cổ tức là gì và bài học cách tính cổ tức tiền mặt và cổ phiếu giải thích các loại cổ tức. Bài chiến lược đầu tư phòng thủ bàn về việc giữ phần an toàn trong danh mục.

Nội dung để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.