Ngân hàng thương mại là gì

Ngân hàng thương mại là gì? Đó là tổ chức tín dụng được nhận tiền gửi, cho vay, cung cấp dịch vụ thanh toán và một số dịch vụ tài chính khác theo giấy phép của Ngân hàng Nhà nước. Ngân hàng thương mại đứng giữa người có tiền nhàn rỗi và người cần vốn, rồi hưởng phần chênh lệch.

Ngân hàng thương mại làm gì

Một ngân hàng thương mại làm ba việc chính. Việc thứ nhất là nhận tiền gửi của dân cư và doanh nghiệp. Việc thứ hai là cho vay và đầu tư vào giấy tờ có giá như trái phiếu. Việc thứ ba là cung cấp dịch vụ thanh toán, chuyển tiền, bảo lãnh, thẻ và ngoại hối.

Ở Việt Nam, hoạt động ngân hàng chịu sự điều chỉnh của Luật Các tổ chức tín dụng và các thông tư của Ngân hàng Nhà nước. Các ngân hàng phải giữ tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu, giới hạn tín dụng và dự trữ bắt buộc. Nhờ vậy ngân hàng được coi là ngành có quy định chặt, khác hẳn doanh nghiệp sản xuất.

Ngân hàng thương mại gồm ba nhóm theo sở hữu. Nhóm có vốn nhà nước chi phối, nhóm cổ phần tư nhân trong nước và nhóm ngân hàng nước ngoài hoặc liên doanh. Phần lớn ngân hàng niêm yết trên HOSE, HNX và UPCoM thuộc hai nhóm đầu.

Nguồn thu của ngân hàng thương mại

Thu nhập của ngân hàng chia làm hai nhóm. Thu nhập lãi thuần là lãi từ cho vay và đầu tư trừ lãi trả cho tiền gửi và vốn vay. Thu nhập ngoài lãi gồm phí dịch vụ, kinh doanh ngoại hối, kinh doanh chứng khoán và bancassurance.

Cổ phiếu ACB năm 2025 có thu nhập lãi 58.755,8 tỷ đồng và chi phí lãi 31.850,1 tỷ đồng. Thu nhập lãi thuần là 26.905,7 tỷ đồng. Năm 2024, con số này là 27.794,7 tỷ đồng. Nghĩa là thu nhập lãi thuần năm 2025 thấp hơn năm trước, dù dư nợ cho vay vẫn tăng.

Phần chênh lệch đó được đo qua NIM. Chi phí vốn của ngân hàng được đo qua lãi suất huy động. Hai yếu tố này quyết định lợi nhuận cốt lõi.

Bảng cân đối ngân hàng thương mại

Điểm khác lớn nhất của ngân hàng thương mại nằm ở bảng cân đối. Khoản cho vay khách hàng là tài sản. Tiền gửi của khách hàng là nợ phải trả. Vì vậy cùng một đồng tiền, ngân hàng ghi nhận ở cả hai bên.

Tổng tài sản chia vốn chủ sở hữu cho ra đòn bẩy khoảng 10,9 lần. Doanh nghiệp sản xuất hiếm khi vận hành ở mức này. Đòn bẩy cao khiến lợi nhuận trên vốn chủ (ROE) lớn khi mọi thứ thuận lợi, nhưng một khoản lỗ nhỏ trên tài sản cũng ăn vào vốn rất nhanh.

Vì lý do đó, nhà quản lý theo dõi CAR, tức tỷ lệ an toàn vốn. Cuối năm 2025, CAR của ACB trong dữ liệu là 12,45%. Tiền gửi chỉ chiếm 57,0% tài sản, phần còn lại ngân hàng huy động thêm từ giấy tờ có giá và vay các tổ chức tín dụng khác.

Đọc ngân hàng thương mại thế nào

Khi đọc một ngân hàng, nhà đầu tư thường đi qua bốn nhóm chỉ tiêu:

• Sinh lời: NIM, ROE, ROA.
• Chất lượng tài sản: nợ xấu và tỷ lệ bao phủ nợ xấu.
• Cơ cấu vốn: CASA, tỷ lệ cho vay trên huy động và CAR.
• Tăng trưởng: tăng trưởng tín dụng và room tín dụng.

Cổ phiếu ACB cuối năm 2025 có nợ xấu 0,97% dư nợ, CASA 21,82% tiền gửi. Dư nợ cho vay gộp tăng 18,3% so với cuối năm 2024. Các con số này chỉ có ý nghĩa khi đặt cạnh ngân hàng cùng mô hình và cùng kỳ.

Với nhà đầu tư cổ phiếu, ngân hàng chiếm tỷ trọng lớn trong VN-Index và là kênh dẫn vốn của cả nền kinh tế. Lãi suất đổi, chất lượng tín dụng đổi thì giá cổ phiếu ngân hàng thường phản ứng trước tiên.

Giới hạn khi nhìn ngân hàng

Thứ nhất, so sánh trực tiếp ngân hàng với doanh nghiệp thường dễ sai. Chỉ số nợ vay trên vốn chủ không dùng được cho ngân hàng, vì tiền gửi là nguyên liệu kinh doanh chứ không phải gánh nợ thông thường.

Thứ hai, số liệu công bố của ngân hàng là chỉ tiêu hợp nhất, có thể gồm công ty con như tài chính tiêu dùng, chứng khoán và quản lý quỹ. Hai ngân hàng có cấu trúc tập đoàn khác nhau thì khó so thẳng.

Thứ ba, nợ xấu chỉ là một lát cắt. Nợ nhóm 2 và tái cơ cấu nợ có thể che bớt rủi ro, nên cần xem thêm nợ nhóm 2.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Cách tính biên lãi nằm ở NIM. Chất lượng khoản vay nằm ở nợ xấu. Nguồn vốn rẻ nằm ở CASA.

Học sâu: CAMELS phân tích ngân hàng