Lãi suất cho vay là gì

Lãi suất cho vay là gì? Đó là tỷ lệ phần trăm mà người đi vay phải trả cho ngân hàng trên số tiền gốc trong một khoảng thời gian, thường tính theo năm. Với ngân hàng, đây là giá bán của sản phẩm cho vay và là nguồn thu lớn nhất.

Lãi suất cho vay gồm những gì

Ngân hàng không đặt lãi suất cho vay tùy ý. Mức giá phải bù bốn thứ: chi phí huy động vốn, chi phí vận hành, tổn thất tín dụng dự kiến và lợi nhuận mục tiêu.

Trong đó r là lãi suất cho vay, c là chi phí vốn, o là chi phí vận hành, p là phần bù rủi ro tín dụng và m là biên lợi nhuận. Ví dụ giả định minh hoạ: c = 4,5%, o = 1,5%, p = 1,0%, m = 1,0%. Lãi suất cho vay là 8,0% một năm.

Người vay rủi ro cao hơn sẽ bị cộng thêm p. Khoản vay có tài sản đảm bảo thường có p thấp hơn khoản tín chấp. Khoản vay dài hạn thường có lãi suất cao hơn vì ngân hàng chịu rủi ro lãi suất lâu hơn.

Ở tầm hệ thống, lãi suất cho vay đi theo lãi suất điều hành và thanh khoản liên ngân hàng. Nhóm lĩnh vực ưu tiên có thể được áp trần lãi suất cho vay ngắn hạn. Phạm vi và mức trần thay đổi, nên cần xem quy định hiện hành.

Cách tính lãi từ lãi suất cho vay

Hai khoản vay cùng lãi suất 10% một năm có thể tốn lãi khác nhau tùy phương pháp tính. Với dư nợ ban đầu, lãi tính trên toàn bộ gốc suốt kỳ vay. Với dư nợ giảm dần, lãi tính trên phần gốc còn lại sau mỗi lần trả.

Ví dụ giả định minh hoạ: vay 1.200 triệu đồng trong 12 tháng, lãi suất 10% một năm.

Với dư nợ giảm dần, khoản trả đều mỗi tháng được tính bằng công thức:

Trong đó P là số tiền vay, i là lãi suất mỗi tháng (10% chia 12) và n là số tháng. Thay số, A xấp xỉ 105,50 triệu đồng một tháng. Tổng trả 12 tháng là 1.266,0 triệu đồng, nên tổng lãi khoảng 66,0 triệu đồng. Con số này chỉ bằng khoảng 55% so với cách tính trên dư nợ ban đầu.

Lãi suất danh nghĩa như nhau nhưng chi phí thực khác xa. Khi so sánh các khoản vay, người vay nên hỏi rõ phương pháp tính lãi và các loại phí kèm theo, thay vì chỉ nhìn con số lãi suất quảng cáo.

Lãi suất cho vay trong báo cáo

Ngân hàng niêm yết không công bố lãi suất cho vay bình quân từng khoản. Nhà đầu tư ước lượng bằng cách chia thu nhập lãi cho tài sản sinh lãi. Bài này dùng tài sản bình quân làm mẫu số, nên con số chỉ là chỉ báo xấp xỉ, không phải lãi suất cho vay thực tế.

Tài sản bình quân năm 2025 là trung bình của 864.005,7 và 1.025.850,1 tỷ đồng. Năm 2024 lấy trung bình của 718.794,6 và 864.005,7 tỷ đồng.

Kết quả cho thấy chi phí lãi tăng nhanh hơn thu nhập lãi: chi phí tăng 0,45 điểm %, thu nhập giảm 0,21 điểm %. Chênh lệch thu hẹp 0,66 điểm %. Ngân hàng thường chuyển chi phí vốn tăng sang lãi suất cho vay, nhưng có độ trễ và bị cạnh tranh kìm lại.

Cách đo chuẩn hơn là NIM, tức thu nhập lãi thuần trên tài sản sinh lãi.

Vì sao nhà đầu tư cổ phiếu cần biết

Lãi suất cho vay là động lực chính của doanh thu ngân hàng. Khi lãi suất cho vay giảm nhanh hơn lãi suất huy động, biên lãi bị ép. Ngược lại, lãi suất huy động tăng mà không nâng được giá cho vay cũng gây áp lực tương tự.

Với nền kinh tế, lãi suất cho vay thấp kích thích vay đầu tư và tiêu dùng, kéo tín dụng tăng. Với doanh nghiệp niêm yết, chi phí lãi vay lớn làm giảm lợi nhuận, đặc biệt ở nhóm nợ nhiều như bất động sản.

Giới hạn khi đọc lãi suất cho vay

Thứ nhất, lãi suất quảng cáo thường là mức thấp nhất, chỉ áp cho giai đoạn ưu đãi hoặc nhóm khách đủ điều kiện. Sau đó lãi suất có thể thả nổi theo biên độ cộng thêm.

Thứ hai, lãi suất cho vay phải đọc cùng lạm phát. Lãi suất 10% khi lạm phát 4% thực chất chỉ cao khoảng 6 điểm %. Khái niệm này nằm ở lãi suất thực.

Thứ ba, chỉ báo lấy từ báo cáo tài chính không tách được cho vay với đầu tư chứng khoán. Con số của ACB chỉ minh hoạ phương pháp.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Giá của vốn đầu vào nằm ở lãi suất huy động. Biên lãi thu được nằm ở NIM. Cách lãi kép và lãi hiệu dụng cộng dồn nằm ở lãi suất danh nghĩa và hiệu dụng.