Seed phrase là gì: 12 từ giữ toàn bộ tài sản của bạn

Seed phrase là dãy 12 hoặc 24 từ tiếng Anh mà ví tạo ra khi bạn lập ví mới. Từ dãy từ này, ví tính lại được mọi khoá riêng và địa chỉ của bạn. Nhờ vậy khi điện thoại hỏng hoặc mất, bạn cài ví mới, nhập lại các từ, và coin hiện ra nguyên vẹn.

Nó vừa là chiếc phao cứu sinh vừa là điểm yếu lớn nhất. Một dãy từ ngắn như vậy mà quyết định số phận của cả khối tài sản, nên cách bạn cất nó quan trọng hơn mọi mẹo bảo mật khác.

Seed phrase hoạt động thế nào

Trong bài trước, khoá riêng là một số 256 bit rất dài, người không thể nhớ được. Seed phrase là cách chuyển một lượng ngẫu nhiên lớn thành những từ dễ chép lại. Chuẩn phổ biến là BIP-39: chọn từ trong danh sách cố định 2.048 từ tiếng Anh.

Ví dụ ngắn gọn:

1. Ví sinh một lượng ngẫu nhiên (với 12 từ là 128 bit).
2. Ví chuyển lượng ngẫu nhiên đó thành 12 từ trong danh sách 2.048 từ, kèm một phần kiểm tra lỗi.
3. Từ 12 từ đó, ví tính ra một "hạt giống" (seed), rồi từ hạt giống tính ra cả một cây khoá riêng và địa chỉ, cho nhiều loại coin.

Vì mọi khoá đều sinh ra từ một hạt giống, bạn chỉ cần sao lưu một lần là đủ cho toàn bộ ví, kể cả những địa chỉ tạo sau này. Dãy 12 từ có 2^128 khả năng. Tức là cỡ số có 39 chữ số. Dò từng khả năng một là điều không ai làm nổi.

Ai có seed là có ví

Điều cần ghi nhớ: ví chỉ cần cụm từ, không cần điện thoại của bạn, không cần mật khẩu. Mật khẩu hay mã PIN của app chỉ bảo vệ app trên thiết bị đó. Ai nhập đúng 12 từ vào một ví khác, trên máy khác, là kiểm soát được mọi thứ.

Hai hệ quả đi kèm:

• Đừng đưa cho ai. Không có nhân viên ví, sàn, hay "hỗ trợ kỹ thuật" nào cần biết cụm từ của bạn. Ai hỏi là lừa đảo (xem Module 5).
• Đừng tạo bản sao ở nơi điện tử. Ảnh chụp màn hình, ghi chú điện thoại, email tự gửi cho mình, kho lưu trữ đám mây đều có thể bị đọc. Một phần mềm độc hại chỉ cần quét thấy 12 từ tiếng Anh nằm cạnh nhau.

Cất ở đâu cho đúng

Nguyên tắc là cụm từ chỉ tồn tại ở dạng vật lý, tại nơi bạn tin cậy và tách khỏi thiết bị.

• Giấy viết tay: rẻ, đủ dùng, nhưng sợ nước, lửa, mối mọt, mực phai. Ghi bằng bút bi mực bền, đừng dùng bút chì.
• Tấm kim loại khắc hoặc dập từ: chịu lửa và nước tốt hơn giấy. Các bộ sản phẩm này bán sẵn.
• Hai bản ở hai nơi: một bản ở nhà, một bản ở nơi khác (két ngân hàng, nhà người thân đáng tin). Mất một nơi vẫn còn một nơi.
• Chia cụm từ ra nhiều mảnh thì cẩn thận: nếu chia kiểu tự chế, chỉ cần quên cách ghép là mất. Không dùng cách này nếu chưa thử khôi phục thành công.

Một thói quen đáng làm: sau khi lập ví và chép xong, hãy khôi phục thử một ví nhỏ bằng chính cụm từ vừa chép (với số coin rất ít) để chắc rằng bạn chép đúng. Phát hiện sai ở bước này tốn vài phút, phát hiện sau một năm có thể tốn cả khoản tiền.

Passphrase: lớp thứ 25

Nhiều ví cho thêm tuỳ chọn passphrase (đôi khi gọi là "từ thứ 25"). Nó là một mật khẩu bạn tự đặt, kết hợp với cụm từ gốc để tạo ra một ví hoàn toàn khác. Có passphrase thì lộ 12 từ vẫn chưa đủ để mở ví.

Đổi lại, quên passphrase là mất coin vĩnh viễn, và không có cách khôi phục. Chỉ dùng khi bạn đủ kỷ luật để cất nó an toàn, riêng với cụm từ gốc.

Lỗi hay gặp

1. Nhập seed vào website hoặc trang "xác minh ví". Đây là chiêu lừa kinh điển. Ví thật chỉ yêu cầu nhập seed khi bạn khôi phục ví trên chính ứng dụng ví chính chủ.
2. Mua ví có sẵn "seed in sẵn" trong hộp. Ai biết seed trước bạn thì rút được coin. Seed hợp lệ phải do thiết bị sinh ra ngay tại tay bạn.
3. Cất cạnh thiết bị. Ví cứng và tờ seed để chung một ngăn kéo thì kẻ trộm lấy cả hai.
4. Không bao giờ thử khôi phục. Chép sai một từ hoặc sai thứ tự là seed vô dụng.
5. Báo cho cả nhà biết chỗ cất nhưng không có kế hoạch di sản. Ai kế thừa cần biết cách tìm và dùng seed, nhưng không nên để lộ cho cả người ngoài.

Nếu bạn chỉ nhớ một điều: seed phrase là tiền. Đối xử với nó như đối xử với một xấp tiền mặt ghi tên bạn lên nó, không phải như một mật khẩu có thể đặt lại.

Tự kiểm tra

Bài tiếp theo

Biết cách giữ khoá rồi, câu hỏi tiếp là giữ ở thiết bị nào: luôn kết nối mạng hay tách hẳn mạng. Đó là bài Ví nóng và ví lạnh.

Bài viết mang tính giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư. Nắm giữ và giao dịch tiền mã hoá có rủi ro, bạn có thể mất một phần hoặc toàn bộ số tiền.