Seed phrase BIP-39: cách tạo 12 từ và cách cất giữ

Độ khó: Người mới

Seed phrase là chuỗi 12 hoặc 24 từ tiếng Anh mà ví tiền mã hóa sinh ra khi bạn tạo ví lần đầu. Ai có chuỗi từ này thì điều khiển được toàn bộ tài sản trong ví, nên cách cất giữ nó quan trọng hơn mọi cài đặt khác. Nội dung chỉ nhằm giải thích kiến thức, không phải khuyến nghị đầu tư.

Seed phrase là gì

Ví tiền mã hóa thật ra là bộ khoá riêng (private key). Khoá riêng là chuỗi số rất dài, khó đọc và khó chép tay. Seed phrase là cách biểu diễn con số gốc đó thành các từ dễ đọc và dễ chép.

Từ một seed, ví sinh ra nhiều khoá riêng và địa chỉ khác nhau theo một thứ tự cố định. Vì vậy chỉ cần giữ seed là khôi phục được tất cả, kể cả khi điện thoại hỏng hoặc ví cứng bị mất.

Seed phrase còn có tên khác: cụm từ khôi phục, recovery phrase, mnemonic. Các tên này chỉ cùng một thứ.

Chuẩn BIP-39 hoạt động thế nào

Phần lớn ví dùng chuẩn BIP-39, được đặt mã số ngày 10/09/2013. Chuẩn này quy định cách chuyển một số ngẫu nhiên thành các từ:

• Ví sinh một số ngẫu nhiên (entropy) dài 128 đến 256 bit
• Thêm vài bit kiểm tra (checksum) lấy từ hàm băm SHA-256 của số đó
• Cắt chuỗi bit thành từng nhóm 11 bit, mỗi nhóm trỏ tới một từ trong bảng 2048 từ

Mỗi từ mang 11 bit vì 2^11 = 2048. Bảng dưới là các độ dài hợp lệ theo chuẩn:

Bảng từ được thiết kế để bốn chữ cái đầu đã đủ phân biệt từng từ. Nhờ đó người ta có thể ghi tắt bốn chữ cái đầu lên bản sao lưu bằng kim loại có chỗ ghi hạn chế.

12 từ đã đủ an toàn chưa

Với 12 từ, entropy là 128 bit, tức khoảng 3,4 × 10^38 khả năng. Dò hết ngần ấy tổ hợp bằng cách thử từng cái là bất khả thi với công nghệ hiện nay. Chọn 24 từ cho entropy 256 bit chỉ có ý nghĩa thêm biên an toàn, còn mối đe doạ thực tế hầu như không nằm ở việc đoán từ.

Điều làm mất tiền trong thực tế là seed bị lộ hoặc sinh ra không ngẫu nhiên đủ. Con số 128 bit chỉ đúng khi số gốc thật sự được sinh ngẫu nhiên.

Thứ tự từ cũng quan trọng. Đúng từ nhưng sai thứ tự thì ra một ví khác hoàn toàn.

Passphrase là gì

Chuẩn BIP-39 cho phép thêm một passphrase tuỳ chọn khi tạo seed từ cụm từ. Passphrase được ghép vào chuỗi muối trước khi băm, nên mỗi passphrase khác nhau cho ra một ví khác nhau. Người dùng thường gọi nó là "từ thứ 25".

Passphrase có hai mặt:

• Lợi: dù seed bị lộ, kẻ xấu vẫn không mở được ví nếu thiếu passphrase
• Hại: mất hoặc quên passphrase thì mất tiền, không có cách khôi phục

Chuẩn không có chỗ "đặt lại passphrase". Nếu dùng, hãy ghi lại và cất riêng khỏi seed.

Vụ thật: nguồn ngẫu nhiên yếu

Libbitcoin Explorer là công cụ dòng lệnh có lệnh bx seed để tạo seed. Nhóm Milk Sad ghi nhận lệnh này dùng bộ sinh số giả ngẫu nhiên Mersenne Twister, thứ không dành cho mật mã. Lỗ hổng mang mã CVE-2023-39910.

Kẻ tấn công liệt kê được các seed mà công cụ này có thể sinh ra rồi rút tiền khỏi những ví tương ứng. Nhóm nghiên cứu ghi nhận các vụ mất tiền xảy ra ngày 12/07/2023. Cái tên "milk sad" lấy từ cụm seed mà lệnh này sinh ra khi thời gian hệ thống bằng 0.

Bài học: seed 12 hoặc 24 từ chỉ mạnh khi nguồn ngẫu nhiên đủ mạnh. Hãy tạo seed bằng ví phổ biến, đã được kiểm toán và dùng rộng rãi, đừng tự dùng công cụ ít người kiểm tra. Xem thêm ví cứng là gì để hiểu vì sao thiết bị chuyên dụng sinh khoá an toàn hơn.

Cách cất giữ an toàn

Nguyên tắc chung là seed chỉ tồn tại ngoại tuyến, ở một hoặc vài nơi vật lý bạn kiểm soát.

• Chép tay lên giấy hoặc khắc lên tấm kim loại chống cháy và nước
• Kiểm tra lại bằng cách đọc từng từ sau khi chép
• Cất ở nơi kín, ví dụ két sắt, và cân nhắc thêm một bản ở nơi khác để phòng cháy hoặc ngập
• Ghi nơi cất cho người thân tin cậy biết, để tài sản không mất theo khi chủ ví gặp chuyện

Những việc không nên làm:

• Chụp ảnh, quét, gõ vào ghi chú, email, tin nhắn hay kho lưu trữ đám mây
• Nhập seed vào bất kỳ trang web hay ứng dụng nào ngoài việc khôi phục trên ví thật
• Gửi seed cho người tự xưng là hỗ trợ kỹ thuật

Các hãng ví cứng đều nhắc rằng không ai, kể cả bộ phận hỗ trợ của chính hãng, được phép hỏi seed. Yêu cầu nhập seed để "xác minh" hay "nhận thưởng" gần như chắc chắn là lừa đảo. Cách nhận biết trang giả có ở bài phishing là gì.

Khi nào cần dùng đến seed

Seed phrase chỉ cần khi:

• Chuyển sang thiết bị mới hoặc khôi phục sau khi mất, hỏng thiết bị
• Khôi phục ví vào một ví tương thích khác

Nếu bạn thấy mình phải gõ seed hằng ngày thì có điều gì đó sai. Dùng hằng ngày là việc của mật khẩu hoặc mã PIN trên thiết bị.

Seed và các lớp bảo vệ khác

Seed là lớp bảo vệ cuối, nên chọn công cụ giúp seed ít phải lộ ra ngoài. Ví cứng giữ khoá trong chip riêng và chỉ lộ seed lúc tạo và khôi phục. Ví đa chữ ký chia quyền kiểm soát cho nhiều khoá, nên một seed bị lộ chưa đủ để rút tiền, xem bài ví đa chữ ký.

Phân biệt khi dùng ví nóng hay ví lạnh có ở bài ví nóng và ví lạnh. Toàn bộ checklist nằm ở trang bảo mật tiền mã hóa.

Học tiếp trong khoá Crypto

Các bài học liên quan trong Khoá học Crypto của HODL.VN:

• Ví tiền mã hoá là gì: khoá riêng, khoá công khai, địa chỉ
• Cách chọn ví crypto: 7 tiêu chí trước khi tải
• Ví nóng và ví lạnh: khác nhau thế nào, dùng cái nào

Câu hỏi thường gặp