Maker là gì? Taker là gì? Phí treo lệnh và ăn lệnh

Mỗi lần khớp lệnh trên sàn có hai bên. Một bên đã treo lệnh từ trước, bên kia đến khớp. Sàn dùng sự khác nhau đó để tính phí: maker (người tạo thanh khoản) và taker (người lấy thanh khoản) thường trả hai mức khác nhau.

Bài này nối tiếp bài Sổ lệnh, bid/ask và thanh khoản. Nếu bạn chưa quen với bid, ask và spread, nên đọc bài đó trước.

Maker: người treo lệnh

Bạn là maker khi đặt một lệnh mà lúc đặt không có lệnh đối ứng nào để khớp ngay. Lệnh đó được ghi vào sổ lệnh và nằm chờ. Khi có người khác đến khớp, phần khớp đó của bạn được tính là maker.

Ví dụ thường gặp là lệnh giới hạn mua thấp hơn giá bán tốt nhất, hoặc lệnh giới hạn bán cao hơn giá mua tốt nhất. Cả hai đều phải chờ giá đi đến chỗ mình.

Maker giống người bày hàng lên kệ: hàng có sẵn để người khác đến lấy. Sổ lệnh càng nhiều lệnh treo, người mua bán càng dễ khớp mà không bị trượt giá. Đó là lý do sàn khuyến khích maker.

Taker: người ăn lệnh

Bạn là taker khi lệnh của bạn khớp ngay với lệnh đang nằm trên sổ. Bạn chủ động lấy đi một phần hàng trên kệ, tức lấy đi thanh khoản.

Ba trường hợp điển hình của taker:

• Lệnh thị trường (market order): luôn là taker, vì nó không bao giờ nằm lại sổ, nó khớp ngay với giá tốt nhất đang có.
• Lệnh giới hạn mua với giá bằng hoặc cao hơn giá bán tốt nhất.
• Lệnh giới hạn bán với giá bằng hoặc thấp hơn giá mua tốt nhất.

Điều quyết định không phải tên loại lệnh, mà là lệnh có khớp ngay lúc đặt hay không. Một lệnh giới hạn đặt "lấn" qua giá đối diện vẫn là taker.

Đọc trên sổ lệnh

Giả sử sổ lệnh BTC đang như sau (số minh hoạ, quanh mức giá đóng cửa 81.189,4 USD ngày 23/10/2026 theo dữ liệu giá HODL.VN):

Giá bán tốt nhất là 81.190, giá mua tốt nhất là 81.180. Bây giờ thử bốn lệnh mua.

1. Lệnh giới hạn mua 0,2 BTC ở 81.150. Không có ai bán ở giá đó, lệnh nằm lại sổ. Bạn là maker, nếu sau đó có người bán xuống tới mức này.
2. Lệnh thị trường mua 0,2 BTC. Khớp ngay ở 81.190. Bạn là taker.
3. Lệnh giới hạn mua 0,2 BTC ở 81.200. Giá này cao hơn giá bán tốt nhất, nên khớp ngay ở 81.190. Bạn vẫn là taker, dù đặt lệnh giới hạn.
4. Lệnh giới hạn mua 1 BTC ở 81.190. Chỉ có 0,4 BTC bán ở mức này. Phần 0,4 BTC khớp ngay là taker; 0,6 BTC còn lại nằm lại sổ, nếu được khớp sau thì là maker.

Trường hợp cuối cho thấy một lệnh có thể vừa là taker vừa là maker. Lịch sử khớp lệnh trên sàn thường ghi rõ từng phần khớp thuộc loại nào và phí tương ứng.

Vì sao phí maker thấp hơn

Sàn sống nhờ phí, nhưng cũng sống nhờ sổ lệnh dày. Sổ dày thì spread hẹp, trượt giá ít, người dùng quay lại nhiều hơn. Vì vậy nhiều sàn thu phí maker thấp hơn taker để thưởng cho người mang thanh khoản tới.

Mức phí cụ thể khác nhau theo từng sàn, từng cấp tài khoản và thay đổi theo thời gian. Một số sàn còn trả lại một phần phí cho maker ở cấp khối lượng lớn. Hãy xem biểu phí hiện hành của chính nơi bạn giao dịch, đừng dựa vào con số trong bài viết hay lời giới thiệu.

Ví dụ dưới chỉ dùng mức giả định, maker 0,02% và taker 0,05%, với lệnh 0,1 BTC ở giá 81.189,4 USD, giá trị khoảng 8.118,94 USD.

Với người mua rồi giữ, chênh lệch này nhỏ. Với người giao dịch nhiều lần mỗi tháng, phí taker cộng dồn thành một khoản đáng kể, chưa kể spread và trượt giá khi dùng lệnh thị trường.

Khi nào nên chọn bên nào

Không có bên nào luôn đúng. Taker trả phí cao hơn để đổi lấy sự chắc chắn: lệnh khớp ngay. Maker trả ít hơn nhưng chịu rủi ro lệnh không bao giờ khớp nếu giá chạy đi.

• Cần vào hoặc ra ngay, ví dụ khi cắt lỗ: chấp nhận làm taker. Tiết kiệm vài USD phí mà lỡ lệnh cắt lỗ là đánh đổi tệ.
• Không vội, có mức giá định sẵn: dùng lệnh giới hạn và chấp nhận chờ.
• Muốn chắc lệnh chỉ là maker: nhiều sàn có tuỳ chọn "post-only". Nếu lệnh sẽ khớp ngay, sàn huỷ lệnh thay vì cho bạn làm taker.

Ở Việt Nam thì sao

Theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, giao dịch tài sản mã hoá trong thị trường thí điểm phải qua tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép và thanh toán bằng đồng Việt Nam. Tính đến 23/10/2026, chưa có tổ chức nào được cấp phép, nên chưa có biểu phí maker, taker chính thức của sàn trong nước để so sánh.

Một điểm dễ nhầm: phí maker, taker là phí của sàn. Thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên giá chuyển nhượng theo Thông tư 32/2026/TT-BTC là khoản riêng, do tổ chức được cấp phép khấu trừ khi bạn bán. Hai khoản cộng vào nhau, không thay cho nhau. Chi tiết văn bản ở bài Bitcoin ở Việt Nam: khung pháp lý tài sản số hiện hành.

Lỗi hay gặp

1. Nghĩ cứ đặt lệnh giới hạn là được phí maker. Lệnh giới hạn lấn qua giá đối diện vẫn khớp ngay và tính phí taker.
2. Tiếc phí taker khi cần cắt lỗ. Treo lệnh chờ để được phí thấp có thể khiến bạn lỗ nhiều hơn số phí tiết kiệm được.
3. So phí giữa các sàn mà quên spread và trượt giá. Phí thấp trên sổ lệnh mỏng có thể đắt hơn phí cao trên sổ lệnh dày.
4. Nhầm phí sàn với thuế. Thuế 0,1% khi chuyển nhượng qua tổ chức được cấp phép là khoản riêng.

Tự kiểm tra

Bài tiếp theo

Bạn đã biết cách mua coin thật và các loại phí đi kèm. Bài cuối module so sánh cách này với giao dịch không sở hữu coin: Bitcoin CFD hay mua coin.

Bài viết mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư, và không giới thiệu sàn nào. Sổ lệnh và mức phí trong bài là số minh hoạ; giá BTC theo dữ liệu giá HODL.VN ngày 23/10/2026. Bitcoin biến động rất mạnh, chỉ dùng số tiền bạn chấp nhận mất.