Ethereum là gì: nền tảng, đồng ETH và rủi ro giá

Ethereum là một mạng blockchain cho phép người ta viết và chạy chương trình ngay trên sổ cái chung, thay vì chỉ ghi lại các lần chuyển tiền. Đồng gốc của mạng là ETH. Khi nói "mua ETH", bạn đang mua đồng dùng để trả phí và vận hành mạng đó.

Bài này trả lời bốn câu hỏi: Ethereum làm được gì, ETH dùng vào việc gì, mạng đã đi qua những mốc nào, và giá ETH biến động mạnh đến đâu. Giá lấy từ dữ liệu giá HODL.VN, khung D1 đến hết ngày 23/10/2026.

Ethereum là gì

Bitcoin được thiết kế chủ yếu để chuyển giá trị. Ethereum đi xa hơn một bước: trên mạng này, người ta viết được hợp đồng thông minh (smart contract), tức đoạn mã tự chạy khi đủ điều kiện đã đặt trước. Mạng chỉ đảm bảo mã chạy đúng như đã viết, không đảm bảo mã đó đúng.

Từ hợp đồng thông minh mọc ra cả một hệ sinh thái: sàn giao dịch phi tập trung, ứng dụng cho vay, stablecoin, NFT. Tất cả dùng chung một mạng và một loại phí. Hai bài sau trong module này đi sâu hơn: smart contract và dApp, rồi stablecoin.

Điểm khác Bitcoin cần nhớ ngay: Ethereum không có trần nguồn cung cố định. Với Bitcoin, bạn có thể đọc lại nguồn cung Bitcoin để thấy mốc 21 triệu. Với ETH, câu chuyện khan hiếm phụ thuộc vào lượng phát hành và lượng bị đốt, nên phức tạp hơn.

ETH dùng để làm gì

ETH có ba vai trò chính trong mạng.

• Trả phí (gas). Mỗi lần chuyển token hay gọi một hợp đồng, bạn trả phí bằng ETH. Mạng càng đông thì cạnh tranh để được xử lý càng gắt.
• Đặt cọc (stake). Người xác thực khoá ETH làm tài sản bảo đảm để được quyền xác nhận khối. Cơ chế này có ở bài Ethereum proof of stake.
• Tài sản của hệ sinh thái. Nhiều ứng dụng nhận ETH làm tài sản thế chấp hoặc cặp giao dịch gốc.

Nhờ ba vai trò này, nhu cầu ETH gắn với mức độ sử dụng của cả hệ sinh thái, chứ không chỉ với việc có người muốn đầu cơ giá. Điều ngược lại cũng đúng: khi hoạt động chuyển ra các mạng khác, mạng chính thu ít phí hơn. Bài layer 2 của Ethereum có số liệu cụ thể.

Các mốc lịch sử chính

Theo trang lịch sử của ethereum.org, đây là những mốc người giao dịch nên biết.

• 2013: Vitalik Buterin đề xuất ý tưởng Ethereum.
• 30/07/2015: mạng chính (Frontier) bắt đầu hoạt động.
• 05/08/2021: nâng cấp London, bắt đầu đốt phí cơ sở của mỗi giao dịch.
• 15/09/2022: The Merge, chuyển từ proof of work sang proof of stake.
• 12/04/2023: nâng cấp Shanghai/Capella, người stake rút được ETH.
• 13/03/2024: nâng cấp Dencun, giúp các mạng layer 2 đăng dữ liệu rẻ hơn.
• 07/05/2025: nâng cấp Pectra; 03/12/2025: nâng cấp Fusaka.

Với người giao dịch, mỗi nâng cấp là một sự kiện kỹ thuật có thể làm giá biến động quanh ngày triển khai. Hãy kiểm tra lịch nâng cấp khi giữ vị thế lớn.

Nguồn cung ETH

Theo dữ liệu công khai của ultrasound.money, tại 00:00 UTC ngày 23/10/2026, nguồn cung ETH là 122.153.059 ETH. Ngày The Merge (15/09/2022), con số là 120.521.141 ETH. Vậy sau hơn bốn năm nguồn cung tăng ròng khoảng 1,63 triệu ETH, tức 1,35%.

Đường đi không thẳng. Mức thấp nhất là 120.063.130 ETH ngày 05/04/2024, thấp hơn lúc The Merge khoảng 458.000 ETH, vì có giai đoạn lượng phí bị đốt lớn hơn lượng phát hành. Từ đó nguồn cung tăng lại: 12 tháng đến 23/10/2026 tăng thêm khoảng 1,0 triệu ETH, tức 0,83%.

Bài học: ETH "giảm phát" không phải thuộc tính cố định. Nó chỉ xảy ra khi mạng đủ đông để lượng phí đốt vượt lượng phát hành.

Giá ETH trong 12 tháng qua

Dữ liệu giá HODL.VN cho ETHUSD khung D1 có sẵn từ 12/06/2025. Trong 365 phiên từ 24/10/2025 đến 23/10/2026, ETH có đỉnh trong ngày 4.253,72 USD (27/10/2025) và đáy trong ngày 1.505,68 USD (06/06/2026). Đỉnh cao hơn đáy khoảng 2,8 lần chỉ trong một năm.

Bảng dưới tóm tắt các mốc chính của giai đoạn này.

Giá đóng cửa 23/10/2026 cao hơn đáy khoảng 58,6% nhưng vẫn thấp hơn đỉnh 12 tháng khoảng 43,9%, và thấp hơn đỉnh 24/08/2025 khoảng 51,8%. Người mua ở vùng đỉnh vẫn đang lỗ lớn dù giá đã hồi từ đáy.

Biên độ ngày cũng rộng: trung bình, mức chênh cao nhất và thấp nhất trong ngày bằng khoảng 4,7% giá đóng cửa, trung vị khoảng 90 USD mỗi ETH. Phiên tăng mạnh nhất là +17,46% (19/08/2026), phiên giảm mạnh nhất là -14,96% (05/02/2026).

ETH và Bitcoin

ETH hiếm khi đi một mình. Trong 12 tháng đến 23/10/2026, tương quan lợi nhuận ngày giữa ETH và BTC là khoảng 0,91, tức hai đồng thường lên xuống cùng chiều. Điều này nghĩa là chia vốn giữa BTC và ETH không giúp đa dạng hoá nhiều như nhiều người tưởng.

Tỷ lệ ETH/BTC cho thấy ETH mạnh hay yếu hơn Bitcoin. Tỷ lệ này là 0,0354 ngày 24/10/2025, chạm đáy 0,0258 ngày 06/06/2026, và ở 0,0294 ngày 23/10/2026. Vậy trong năm qua ETH yếu hơn BTC, và rơi sâu hơn khi thị trường giảm. Bạn có thể đối chiếu thêm ở bài crypto là loại tài sản gì.

Rủi ro khi giao dịch ETH

• Rủi ro giá. Biên độ ngày gần 5% và nhịp giảm hơn một nửa từ đỉnh là chuyện đã xảy ra, không phải kịch bản xa.
• Rủi ro mã. Hợp đồng thông minh có thể có lỗi, hoặc cho người tạo quyền can thiệp.
• Rủi ro bảo quản. Lộ khoá riêng hoặc seed phrase là mất tài sản; xem ví tiền mã hoá.
• Rủi ro đòn bẩy. Mua coin thật khác với mở lệnh CFD; bài Bitcoin CFD hay mua coin phân tích khác biệt, cách nghĩ tương tự cho ETH.

Về pháp lý Việt Nam, Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026, Điều 46 và 47) công nhận tài sản mã hoá là một loại tài sản số.

Tính đến 24/10/2026, chưa có tổ chức nào được Bộ Tài chính cấp phép theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, và tài sản mã hoá không phải phương tiện thanh toán. Chi tiết ở bài khung pháp lý Bitcoin tại Việt Nam và rủi ro pháp lý crypto.

Lỗi hay gặp

• Coi ETH là "Bitcoin phiên bản nhanh hơn". Hai mạng phục vụ mục đích khác nhau.
• Nghĩ ETH chắc chắn giảm phát. Số liệu 12 tháng qua cho thấy nguồn cung vẫn tăng ròng.
• Chỉ nhìn mức hồi từ đáy. Hãy nhìn cả khoảng cách tới đỉnh.
• Bỏ qua phí mạng khi tính chi phí. Mỗi thao tác trên mạng đều tốn phí gas.

Tự kiểm tra

Bài tiếp theo

Hiểu Ethereum chạy chương trình thế nào rồi, bài kế tiếp đi vào chính các chương trình đó: Smart contract và dApp.

Bài này chỉ nhằm mục đích giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư hay khuyến nghị mua bán ETH. Giá ETH từng giảm hơn một nửa trong vài tháng; chỉ dùng số tiền bạn chấp nhận mất.