MVRV Z-score Bitcoin: đo độ lệch so với bình thường

MVRV Z-score đo khoản lãi chưa chốt của thị trường bằng thước chuẩn hoá. Thay vì chia hai số lớn cho nhau như MVRV, nó lấy hiệu của vốn hoá và giá trị thực hiện, rồi chia cho độ lệch chuẩn của vốn hoá. Kết quả cho biết "chênh lệch hôm nay lớn gấp mấy lần mức dao động thông thường của thị trường".

Z-score, hiểu bằng chiều cao

Giả sử chiều cao trung bình của một lớp là 165 cm và độ lệch chuẩn là 5 cm. Một bạn cao 175 cm lệch hai độ lệch chuẩn so với trung bình, tức Z bằng 2. Bạn cao 165 cm có Z bằng 0. Bạn thấp 160 cm có Z bằng -1.

MVRV Z-score làm điều tương tự, nhưng "chiều cao" là khoản lãi chưa chốt (vốn hoá trừ giá trị thực hiện), và "độ lệch chuẩn" là độ lệch chuẩn của vốn hoá thị trường. Z bằng 0 nghĩa là vốn hoá đúng bằng giá trị thực hiện, MVRV bằng 1. Z càng lớn, khoản lãi chưa chốt càng lớn so với mức biến động của thị trường.

Công thức và cách tính

Công thức gốc: Z = (vốn hoá - giá trị thực hiện) / σ, với σ là độ lệch chuẩn của vốn hoá. Có hai chỗ cần quyết định.

Thứ nhất, giá trị thực hiện. Coin Metrics Community không cho trực tiếp, nên được tính bằng vốn hoá chia MVRV, đúng định nghĩa MVRV.

Thứ hai, σ lấy trên khoảng thời gian nào. Nhiều biểu đồ công bố dùng toàn bộ lịch sử, gồm cả tương lai so với ngày đang xét. Cách đó sinh ra dữ liệu mà người dùng ngày hôm đó không thể có.

Bài dùng σ tích luỹ: tại mỗi ngày, độ lệch chuẩn của vốn hoá từ đầu dữ liệu đến chính ngày đó. Đây là mã trong scripts/fetch_onchain.py, cột mvrv_z. Chỉ dùng số từ năm 2016, vì vài năm đầu σ rất nhỏ nên Z phồng lên.

Con số trong bài sẽ không trùng từng chữ số với biểu đồ bạn thấy trên mạng, vì mỗi nguồn chọn khoảng σ khác nhau. Để thấy độ nhạy, thử dùng σ của toàn bộ lịch sử đến 22/10/2026 (khoảng 623 tỷ USD): đỉnh 07/12/2017 chỉ còn 0,36 thay vì 9,83.

Cùng một ngày, hai cách tính ra hai thang khác nhau hoàn toàn. Lý do: vốn hoá hôm nay gấp khoảng 5,7 lần vốn hoá tháng 12/2017, và σ toàn lịch sử cao gấp khoảng 27 lần σ tích luỹ lúc đó (23 tỷ USD).

Số thật qua các chu kỳ

Bảng dùng σ tích luỹ, số liệu Coin Metrics Community đến 22/10/2026:

Từ 2016 đến nay (3.948 ngày), trung vị Z-score là 1,23. Tỷ lệ số ngày Z trên 2 là 28,4%, trên 3 là 11,6%, trên 5 là 3,2%, trên 7 là 0,4%. Z âm xảy ra ở 8,1% số ngày.

Cột Z-score nhìn như một cầu thang đi xuống: 9,83 rồi 5,17 rồi 3,4 rồi 3,0 rồi 2,5. Lý do là σ. Vốn hoá tăng từ khoảng 285 tỷ USD (12/2017) lên hơn nghìn tỷ USD, nên σ tích luỹ tăng từ khoảng 23 tỷ (12/2017) lên 160 tỷ (04/2021) rồi 558 tỷ (10/2025) và 623 tỷ hôm nay.

Mẫu số lớn lên thì cùng một khoản lãi cho Z nhỏ đi. Thêm nữa, thị trường trưởng thành, biên độ dao động theo tỷ lệ thu hẹp.

Cái giá của điều đó: ngưỡng "trên 7 là vùng đỉnh" mà nhiều tài liệu cũ nêu, chỉ còn đúng với thời Bitcoin còn nhỏ. Nếu bạn ngồi chờ Z vượt 7 để cảnh giác, chu kỳ 2021, 2024 và 2025 đã đi qua mà chưa một lần chạm.

Cách dùng hợp lý

MVRV Z-score hữu ích như một chỉ số xếp hạng trong chính lịch sử gần: hôm nay đứng ở đâu so với các đỉnh và đáy của 2 đến 3 chu kỳ gần nhất. Với cách tính trên, vùng dưới 0 từng trùng với các đáy lớn (2018, 2020, 2022), còn vùng trên 3 thuộc về các đỉnh sau 2021.

Có ba giới hạn cần nhớ.

1. Một, nó cùng nguồn với MVRV: đó là phiên bản chuẩn hoá của cùng thông tin, nên bạn không cộng điểm "ba chỉ số đồng thuận".
2. Hai, thang đo trôi theo thời gian như phần trên, và mỗi cách chọn σ cho một thang khác.
3. Ba, mẫu cực trị quá ít: cả chu kỳ 2018 đến nay chỉ cho vài đỉnh, vài đáy.

Ví dụ: đọc ngày 22/10/2026

Z-score là 0,88: vốn hoá 1.633 tỷ USD hơn giá trị thực hiện 1.087 tỷ USD là 546 tỷ USD, tương đương 0,88 lần σ 623 tỷ USD. Mức này thấp hơn trung vị 1,23 của giai đoạn 2016 đến nay, cao hơn đáy 0,18 ngày 30/06/2026, và thấp xa các đỉnh gần đây (2,5 đến 3,4).

Đọc đúng: khoản lãi chưa chốt đang ở mức vừa phải so với lịch sử. Không thể suy ra hướng giá chỉ từ con số này.

Lỗi hay gặp

• Dùng ngưỡng 7 và 0 như thể bất biến. Phần trên cho thấy thang đo trôi.
• So số trong bài với số trên biểu đồ khác rồi kết luận ai sai. Khác σ thì khác Z.
• Coi Z-score là chỉ báo độc lập với MVRV. Nó là MVRV chuẩn hoá.
• Bỏ qua cảnh báo về dữ liệu đầu kỳ. Z trước 2016 phồng lên vì σ nhỏ, đừng dùng.

Tự kiểm tra

Bài tiếp theo

Vậy là đã đủ ba chỉ số định giá. Chuyển sang phái sinh: funding rate Bitcoin cho thấy phe Long và phe Short đang trả nhau bao nhiêu, rồi đến open interest Bitcoin.

Bài này mang tính giáo dục, không phải lời khuyên mua bán. Dữ liệu quá khứ không bảo đảm kết quả tương lai, và tiền mã hoá có thể mất giá rất nhanh. Chỉ dùng số tiền bạn chấp nhận mất. Nguồn dữ liệu: Coin Metrics Community.