Điều gì làm BVPS tăng hoặc giảm?

Độ khó: Người mới

BVPS thay đổi theo hai thứ: vốn chủ sở hữu ở tử số và số cổ phiếu lưu hành ở mẫu số. Mọi sự kiện làm BVPS tăng hay giảm đều đi qua một trong hai con số này. Nội dung chỉ nhằm giải thích kiến thức và số liệu đã công bố, không phải khuyến nghị đầu tư.

BVPS đổi theo hai thứ

Công thức đã có ở trang BVPS là gì: BVPS bằng vốn chủ sở hữu trừ lợi ích cổ đông thiểu số, chia số cổ phiếu lưu hành. Tử số tăng hoặc mẫu số giảm thì BVPS tăng, và ngược lại.

Bảng dưới tóm tắt tác động của từng sự kiện. Dấu "không đổi" nghĩa là tổng vốn chủ không thay đổi tại thời điểm xảy ra sự kiện.

Lợi nhuận giữ lại

Lợi nhuận sau thuế làm vốn chủ sở hữu tăng, trừ phần đem chia cổ tức tiền mặt. Phần còn lại nằm trong vốn chủ, chia cho số cổ phiếu hiện có thì ra BVPS tăng.

Bảng dưới đặt mức tăng BVPS năm 2025 của bảy ngân hàng lớn cạnh EPS 4 quý tại 31/12/2025, tức EPS cả năm. BVPS tăng gần bằng EPS, phần chênh chủ yếu là cổ tức tiền mặt cùng các khoản khác mà dữ liệu không tách riêng.

Chuỗi BVPS và EPS của HODL.VN đều quy về số cổ phiếu hiện nay, nên cổ phiếu thưởng không làm hai số này lệch nhau.

Nguồn: HODL.VN, chuỗi BVPS và EPS 4 quý theo quý (API biểu đồ hodl.vn).

VPB là mã duy nhất có mức tăng BVPS lớn hơn EPS. Điều này cho thấy ngoài lợi nhuận còn có nguồn khác làm vốn chủ trên mỗi cổ phiếu tăng, nhưng dữ liệu không cho biết đó là gì nên bài không kết luận.

Cổ tức tiền và cổ phiếu thưởng

Cổ tức tiền mặt chuyển tiền từ doanh nghiệp sang cổ đông nên vốn chủ giảm đúng bằng số tiền chia. KDC có sự kiện cổ tức tiền 12%, tức 1.200 đồng mỗi cổ phiếu, ngày giao dịch không hưởng quyền 13/01/2026.

Nguồn: HODL.VN, chuỗi BVPS theo quý (API biểu đồ hodl.vn) và cơ sở dữ liệu BCTC hợp nhất.

BVPS giảm 1.154,73 đồng, đúng bằng 1.200 − 45,27. Số cổ phiếu không đổi (289,81 triệu), nên vốn chủ của cổ đông công ty mẹ giảm 334,7 tỷ đồng, từ 7.110,8 xuống 6.776,1 tỷ đồng: cổ tức 347,8 tỷ đồng trừ lợi nhuận quý 13,1 tỷ đồng.

Cổ phiếu thưởng thì khác: vốn chủ không đổi, nhưng số cổ phiếu tăng nên BVPS giảm. VCB có sự kiện thưởng cổ phiếu tỷ lệ 200:99 (thêm 99 cổ phiếu cho mỗi 200 cổ phiếu), ngày giao dịch không hưởng quyền 12/03/2025.

Nguồn: HODL.VN, cơ sở dữ liệu BCTC hợp nhất và chuỗi BVPS (API biểu đồ hodl.vn). Cột "trước thưởng" là vốn chủ 31/12/2024 chia số cổ phiếu lúc đó; cột "sau thưởng" là BVPS trong chuỗi HODL.VN.

Số cổ phiếu tăng 49,5% nên BVPS giảm còn 1/1,495, tức thấp hơn 33,1%. Cách điều chỉnh BVPS khi so các kỳ được nói kỹ ở bài BVPS sau cổ phiếu thưởng, chia tách và phát hành thêm.

Phát hành thêm cổ phiếu

Phát hành thêm làm vốn chủ tăng và số cổ phiếu tăng. BVPS tăng nếu giá phát hành cao hơn BVPS hiện tại, và giảm nếu thấp hơn. Khi BVPS đang âm thì mọi đợt phát hành giá dương đều đẩy BVPS lên.

Ví dụ thật là HVN. Dữ liệu sự kiện ghi quyền mua tỷ lệ 625:254 cho cổ đông hiện hữu, ngày giao dịch không hưởng quyền 21/07/2025, phát hành 900 triệu cổ phiếu giá 10.000 đồng mỗi cổ phiếu. Vốn góp tăng từ 22.143,9 lên 31.115,0 tỷ đồng, thêm 8.971,1 tỷ đồng.

Nguồn: HODL.VN, cơ sở dữ liệu BCTC hợp nhất và chuỗi BVPS (API biểu đồ hodl.vn).

Vốn chủ tăng 9.468,0 tỷ đồng trong quý, trong đó 8.971,1 tỷ đồng là vốn góp mới và 617,2 tỷ đồng là lợi nhuận quý III của cổ đông công ty mẹ. Chuỗi BVPS đã quy về 3.111,5 triệu cổ phiếu hiện nay, nên bước nhảy từ −995,90 lên 1.797,08 đồng đến từ vốn chủ chứ không phải từ mẫu số.

Câu chuyện vốn chủ âm của HVN được trình bày ở bài BVPS có thể âm không.

Mua cổ phiếu quỹ

Khi doanh nghiệp mua lại cổ phiếu của chính mình, tiền ra khỏi vốn chủ và số cổ phiếu lưu hành giảm. Kết quả phụ thuộc giá mua so với BVPS. Cổ phiếu quỹ nằm trên bảng cân đối như một khoản giảm trừ vốn chủ.

KDC có dòng cổ phiếu quỹ bằng 0 đến 31/03/2026, rồi ghi −675,9 tỷ đồng tại 30/06/2026. Chia cho 289,81 triệu cổ phiếu đã phát hành, riêng khoản này làm BVPS thấp hơn 2.332 đồng. Cả quý II/2026, BVPS của KDC giảm 3.429,97 đồng, từ 23.381,56 xuống 19.951,59 đồng, phần còn lại đến từ các khoản khác trong vốn chủ.

Chuỗi BVPS của HODL.VN chia cho tổng số cổ phiếu đã phát hành, chưa trừ cổ phiếu quỹ. Số cổ phiếu KDC đã mua lại không có trong dữ liệu, nên bài không tính BVPS theo số cổ phiếu lưu hành.

Lỗ làm BVPS giảm

Lỗ trừ trực tiếp vào vốn chủ, nên BVPS giảm theo mà số cổ phiếu không đổi. Hai ví dụ thật là HVN và TTF.

Nguồn: HODL.VN, chuỗi BVPS và EPS 4 quý theo quý (API biểu đồ hodl.vn).

BVPS của HVN giảm 3.852,42 đồng trong năm 2020, khi EPS 4 quý chuyển sang âm 3.485,34 đồng. TTF mất 866,19 đồng BVPS trong 3 quý đến 30/09/2026, cùng lúc EPS 4 quý âm 654,48 đồng. Với cả hai, lỗ kéo BVPS xuống mà chưa cần đến sự kiện nào về cổ phiếu.

Đọc sự thay đổi BVPS thế nào

Khi BVPS đổi, hãy hỏi trước tiên vốn chủ hay số cổ phiếu đã đổi. BVPS tăng nhờ lợi nhuận giữ lại khác hẳn với BVPS tăng nhờ phát hành vốn, dù con số cuối giống nhau.

Ngân hàng dùng BVPS thế nào có ở bài BVPS trong định giá cổ phiếu ngân hàng. EPS đi cặp với BVPS, còn các khoản vốn chủ nằm ở bảng cân đối kế toán.

Câu hỏi thường gặp