BVPS sau cổ phiếu thưởng và phát hành thêm

Độ khó: Trung cấp

Sau mỗi đợt thưởng cổ phiếu, chia tách hay phát hành thêm, số cổ phiếu lưu hành thay đổi nên BVPS là gì cũng đổi theo dù doanh nghiệp không lãi hay lỗ thêm đồng nào. Bài này giải thích từng trường hợp bằng công thức và số liệu thật. Nội dung chỉ nhằm giải thích kiến thức và số liệu đã công bố, không phải khuyến nghị đầu tư.

Vì sao số cổ phiếu làm BVPS đổi

BVPS bằng vốn chủ sở hữu thuộc cổ đông công ty mẹ chia cho số cổ phiếu lưu hành. Khi mẫu số tăng mà tử số giữ nguyên, kết quả giảm. Khi cả hai cùng tăng, kết quả phụ thuộc vào đợt đó làm vốn chủ tăng bao nhiêu so với số cổ phiếu tăng thêm.

Vì vậy mỗi sự kiện cần hỏi hai câu: vốn chủ sở hữu có đổi không, và số cổ phiếu tăng bao nhiêu.

Cổ phiếu thưởng: vốn chủ giữ nguyên

Cổ phiếu thưởng được tạo từ lợi nhuận giữ lại hoặc nguồn có sẵn trong vốn chủ, nên tổng vốn chủ không đổi. Công ty chỉ chuyển một phần vốn chủ sang vốn góp và phát thêm cổ phiếu thường cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ.

Công thức điều chỉnh: BVPS sau thưởng bằng BVPS trước thưởng chia cho (1 cộng tỷ lệ thưởng). Thưởng 13% nghĩa là chia cho 1,13.

Ví dụ thật là ACB. Theo sự kiện doanh nghiệp trên HODL.VN, cổ phiếu ACB có đợt thưởng tỷ lệ 100:13 (cổ đông có 100 cổ phiếu nhận thêm 13) với ngày giao dịch không hưởng quyền 15/06/2026.

Chuỗi BVPS theo quý của HODL.VN ghi 17.110 đồng cho quý này, trùng với số tự tính sau thưởng. Điều đó cho thấy chuỗi đã quy đổi theo số cổ phiếu sau thưởng, nên không có bậc rơi nào xuất hiện khi ACB thưởng cổ phiếu.

Chuỗi cho thấy BVPS của ACB tăng liền mạch từ 12.224 đồng (31/12/2023) lên 17.920 đồng (30/09/2026), dù cùng giai đoạn có ba đợt thưởng cổ phiếu.

Chia tách cổ phiếu cùng cơ chế

Chia tách (stock split) tăng số cổ phiếu theo một hệ số, ví dụ 2 cổ phiếu mới đổi lấy 1 cổ phiếu cũ. Vốn chủ không đổi, nên BVPS chia cho đúng hệ số đó. BVPS 20.000 đồng sau khi tách 1 thành 2 còn 10.000 đồng.

Tách hay thưởng đều không tạo ra giá trị mới cho cổ đông. Mỗi người giữ nhiều cổ phiếu hơn, mỗi cổ phiếu đại diện phần vốn chủ nhỏ hơn.

Phát hành thêm: giá bán quyết định

Phát hành thêm (cho cổ đông hiện hữu hoặc đối tác) làm vốn chủ tăng bằng số tiền thu về. Số cổ phiếu cũng tăng. Kết quả phụ thuộc vào giá phát hành so với BVPS đang có.

Ví dụ minh hoạ bằng số giả định: công ty có vốn chủ 10.000 tỷ đồng và 1.000 triệu cổ phiếu, BVPS 10.000 đồng. Công ty bán thêm 200 triệu cổ phiếu.

Phát hành giá thấp hơn BVPS là một dạng pha loãng cổ phiếu theo nghĩa giá trị sổ sách: mỗi cổ phiếu cũ đại diện cho phần vốn chủ nhỏ đi. Phát hành giá cao hơn BVPS làm điều ngược lại.

Điều chỉnh BVPS các kỳ trước

Muốn so BVPS của nhiều năm, mọi kỳ phải quy về cùng số cổ phiếu. Cách làm là chia BVPS các kỳ trước cho hệ số (1 cộng tỷ lệ thưởng) của từng đợt sau đó, hoặc dùng số cổ phiếu hiện tại cho mọi kỳ.

Nếu không điều chỉnh, một chuỗi BVPS có thể rơi mạnh ở quý có thưởng cổ phiếu và tạo cảm giác doanh nghiệp mất vốn. Thực tế vốn chủ chưa mất đồng nào.

Nguyên tắc tương tự áp dụng cho EPS: lợi nhuận mỗi cổ phiếu cũng bị chia nhỏ khi số cổ phiếu tăng.

BVPS giảm vì cổ tức tiền: MCH

Không phải mọi bước giảm của BVPS đến từ số cổ phiếu. Cổ phiếu MCH có BVPS 22.357 đồng tại 30/06/2024, xuống 11.669 đồng tại 30/09/2024 và 8.184 đồng tại 31/12/2024 (HODL.VN, chuỗi BVPS theo quý).

Cùng thời gian, sự kiện doanh nghiệp ghi ba đợt cổ tức tiền:

Trên bảng cân đối hợp nhất của MCH, lãi chưa phân phối giảm từ 19.526 tỷ đồng (30/06/2024) xuống 5.478 tỷ đồng (30/09/2024) và 923 tỷ đồng (31/12/2024), còn số cổ phiếu chỉ tăng từ 728,4 triệu lên 735,6 triệu. Tiền chi trả cho cổ đông rời khỏi vốn chủ, nên BVPS giảm mạnh dù số cổ phiếu gần như không đổi.

Chuỗi theo quý không cho tách riêng tác động từng đợt. Cùng kỳ, vốn chủ còn cộng thêm lợi nhuận, và thời điểm hạch toán cổ tức có thể lệch ngày giao dịch không hưởng quyền.

Đọc chuỗi BVPS có sự kiện

Khi thấy BVPS đổi mạnh, kiểm theo thứ tự sau:

• Có đợt thưởng, chia tách hay phát hành thêm trong quý đó không
• Có cổ tức tiền lớn không
• Chuỗi đã điều chỉnh theo số cổ phiếu hay là số thô
• Vốn chủ thuộc cổ đông công ty mẹ có đổi không, xem trên bảng cân đối kế toán

Các yếu tố làm BVPS tăng giảm khác như lợi nhuận giữ lại, mua cổ phiếu quỹ và lỗ được tổng hợp ở bài BVPS tăng giảm do đâu.

Câu hỏi thường gặp