Lãi suất danh nghĩa và hiệu dụng: công thức EAR

Lãi suất danh nghĩa và lãi suất hiệu dụng khác nhau thế nào? Lãi suất danh nghĩa là mức lãi công bố trên hợp đồng, thường tính theo năm và chưa tính đến việc lãi được cộng vào gốc nhiều lần. Lãi suất hiệu dụng là mức lãi thực tế người gửi nhận được hoặc người vay phải trả trong một năm sau khi đã tính ghép lãi và các khoản phí liên quan.

Lãi suất hiệu dụng tính thế nào

Lãi suất hiệu dụng theo năm, tiếng Anh là Effective Annual Rate (EAR), tính từ lãi danh nghĩa r và số lần ghép lãi m trong năm:

Trong đó r là lãi suất danh nghĩa năm, m là số kỳ ghép lãi trong năm (12 nếu ghép tháng, 4 nếu ghép quý). Khi m bằng 1, EAR bằng đúng lãi danh nghĩa.

Ví dụ ghép lãi bằng số giả định

Các số sau là giả định minh hoạ. Lãi suất danh nghĩa là 12%/năm.

Cùng một con số 12%, ghép tháng cho 12,68%/năm thực nhận. Chênh lệch nhìn nhỏ, nhưng với vốn lớn và kỳ hạn dài thì đáng kể. Cơ chế này là nền của lãi kép: lãi được cộng vào gốc càng sớm, phần sinh lãi càng nhiều.

Lãi vay tính trên gốc ban đầu

Một số khoản vay tiêu dùng công bố lãi theo kiểu tính trên số gốc ban đầu cho cả kỳ vay, dù gốc đã trả dần. Mức này thấp hơn nhiều so với lãi thực.

Ví dụ giả định: vay 100 triệu đồng trong 12 tháng, lãi công bố 1%/tháng tính trên gốc ban đầu. Mỗi tháng trả gốc 8,33 triệu đồng cộng lãi 1 triệu đồng, tổng 9,33 triệu đồng. Giải ngược tìm lãi suất làm giá trị hiện tại của 12 khoản trả này bằng 100 triệu đồng, ta được khoảng 1,79%/tháng, tức khoảng 21,5%/năm theo cách cộng đơn và khoảng 23,7%/năm theo EAR.

Lý do: người vay chỉ giữ đủ 100 triệu đồng ở tháng đầu, về sau dư nợ giảm nhưng lãi vẫn tính trên số cũ. Với khoản vay tính trên dư nợ giảm dần, lãi thực sát với con số công bố hơn. Dòng tiền đều của khoản vay được giải thích thêm ở niên kim là gì.

Phí và lãi suất hiệu dụng

Lãi suất hiệu dụng của khoản vay còn chịu ảnh hưởng của phí hồ sơ, phí trả nợ trước hạn, phí bảo hiểm bắt buộc. Cách đầy đủ là lấy dòng tiền thực nhận sau phí, rồi tìm lãi suất làm giá trị hiện tại của các khoản trả bằng số tiền thực nhận.

Cần phân biệt với lãi suất thực, là lãi suất đã trừ lạm phát. Hiệu dụng nói về cách tính lãi và phí, còn lãi suất thực nói về sức mua.

Vì sao nhà đầu tư cổ phiếu cần biết

Lãi tiền gửi và lãi vay margin là hai mốc so sánh quen thuộc với nhà đầu tư. Khi vay để mua cổ phiếu, chi phí thực là lãi suất hiệu dụng cộng phí, không phải con số quảng cáo. Xem thêm lãi vay margin là gì. Tương tự, so tiền gửi có kỳ hạn với lợi suất cổ tức hay trái phiếu cần cùng cơ sở tính theo năm.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem tiếp lãi suất thực là gì, niên kim là gì và giá trị thời gian của tiền. Học sâu: coupon trái phiếu. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.