Thuê tài sản là gì
Nội dung bài7 phần
Thuê tài sản là gì? Đó là việc doanh nghiệp được dùng tài sản của bên khác trong một thời hạn và trả tiền thuê định kỳ. Kế toán chia làm hai loại. Thuê tài chính ghi nhận như mua tài sản bằng nợ. Thuê hoạt động ghi nhận như chi phí thuê.
Điểm chính
- Thuê tài chính chuyển phần lớn rủi ro và lợi ích của tài sản sang bên thuê, nên tài sản và khoản nợ thuê đều lên bảng cân đối kế toán.
- Thuê hoạt động chỉ ghi chi phí thuê vào kết quả kinh doanh, tài sản vẫn thuộc về bên cho thuê.
- Cổ phiếu HVN có tài sản thuê tài chính còn lại 12.004,5 tỷ đồng tại ngày 30/06/2026, bằng 15,1% tổng tài sản.
Thuê tài sản là gì
Hợp đồng thuê có hai bên. Bên cho thuê giữ quyền sở hữu hoặc quyền cho thuê. Bên thuê được dùng tài sản và trả tiền thuê. Máy bay, tàu biển, máy móc dây chuyền và mặt bằng cửa hàng là những tài sản thường được thuê.
Chuẩn mực kế toán Việt Nam về thuê tài sản (VAS 06) phân loại theo bản chất. Hợp đồng chuyển phần lớn rủi ro và lợi ích của quyền sở hữu sang bên thuê là thuê tài chính. Có ba dấu hiệu hay gặp. Bên thuê được chuyển quyền sở hữu khi hết hạn. Bên thuê được quyền mua với giá thấp hơn hẳn giá thị trường. Thời hạn thuê chiếm phần lớn đời sống kinh tế của tài sản. Hợp đồng không thuộc các trường hợp đó là thuê hoạt động.
Chuẩn mực quốc tế IFRS 16 đi xa hơn: bên thuê ghi nhận hầu hết hợp đồng thuê lên bảng cân đối, kể cả thuê ngắn hạn thông thường. Vì vậy khi so sánh doanh nghiệp theo chuẩn mực khác nhau, cần biết mỗi bên dùng chuẩn mực nào.
Công thức giá trị thuê tài sản
Với thuê tài chính, bên thuê ghi nhận tài sản và nợ thuê theo giá trị hiện tại của tiền thuê phải trả:
Trong đó: r là lãi suất ngầm định của hợp đồng hoặc lãi suất vay của bên thuê, n là số kỳ thuê. Mỗi kỳ, tiền thuê được tách làm hai phần:
Phần lãi vào chi phí tài chính, phần gốc làm giảm nợ thuê. Tài sản thuê còn bị trích khấu hao như tài sản sở hữu.
Ví dụ số dưới đây là giả định minh hoạ, không phải hợp đồng thật. Doanh nghiệp thuê thiết bị 5 năm. Mỗi cuối năm trả 1.000 triệu đồng, lãi suất ngầm định 8% một năm.
Năm | Lãi (triệu đồng) | Gốc trả | Dư nợ cuối năm | Khấu hao | Chi phí cả năm |
|---|---|---|---|---|---|
1 | 319,4 | 680,6 | 3.312,1 | 798,5 | 1.118,0 |
2 | 265,0 | 735,0 | 2.577,1 | 798,5 | 1.063,5 |
3 | 206,2 | 793,8 | 1.783,3 | 798,5 | 1.004,7 |
4 | 142,7 | 857,3 | 925,9 | 798,5 | 941,2 |
5 | 74,1 | 925,9 | 0 | 798,5 | 872,6 |
Giá trị hiện tại của năm khoản thuê là 3.992,7 triệu đồng. Đó là giá trị tài sản và nợ ghi nhận ngày đầu. Tổng tiền thuê 5.000 triệu đồng gồm 3.992,7 triệu đồng gốc và 1.007,3 triệu đồng lãi. Chi phí năm đầu cao hơn tiền thuê trả 118,0 triệu đồng. Sau đó chi phí giảm dần.
Ví dụ thuê tài sản tại HVN
Cổ phiếu HVN thuộc ngành hàng không, nơi máy bay thường được thuê. Bảng cân đối hợp nhất ngày 30/06/2026 ghi tài sản thuê tài chính nguyên giá 26.353,6 tỷ đồng. Khấu hao lũy kế là 14.349,1 tỷ đồng, còn lại 12.004,5 tỷ đồng.
Chỉ tiêu | Số liệu |
|---|---|
Giá trị còn lại tài sản thuê tài chính | 12.004,5 tỷ đồng |
Tổng tài sản | 79.485,7 tỷ đồng |
Tỷ trọng trong tổng tài sản | 15,1% |
Tài sản cố định (hữu hình và thuê tài chính) | 23.698,6 tỷ đồng |
Tỷ trọng trong tài sản cố định | 50,7% |
Đã hao mòn = 14.349,1 / 26.353,6 | 54,4% |
Nguyên giá không đổi từ 31/12/2025 đến 30/06/2026. Hai quý này không có hợp đồng thuê tài chính mới được ghi nhận. Giá trị còn lại giảm 822,6 tỷ đồng, từ 12.827,1 xuống 12.004,5 tỷ đồng, hoàn toàn do khấu hao. Mỗi quý nhóm này hao mòn thêm 411,3 tỷ đồng. Con số đó bằng 35,7% khấu hao quý II của toàn doanh nghiệp là 1.152,6 tỷ đồng.
Về dòng tiền, bốn quý từ Q3/2025 đến Q2/2026 HVN trả nợ gốc thuê tài chính 2.410,1 tỷ đồng. Khoản này nằm ở dòng tiền tài chính, không nằm ở dòng tiền kinh doanh. Cả năm 2025 khoản này là 2.918,8 tỷ đồng.
Cách đọc báo cáo khi có thuê
Khi doanh nghiệp thuê nhiều, cần xem ba chỗ. Một là tài sản thuê và nợ thuê trên bảng cân đối. Hai là chi phí lãi và khấu hao trên kết quả kinh doanh. Ba là dòng trả gốc thuê trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
Nợ thuê tài chính thường nằm chung với vay trên báo cáo. Vì thế nợ vay của doanh nghiệp thuê nhiều có thể cao hơn vẻ ngoài. Khi tính nợ vay ròng hay giá trị doanh nghiệp EV, cần xem thuyết minh để biết có cộng nợ thuê hay không.
Giới hạn cần nhớ
Thứ nhất, hai doanh nghiệp cùng thuê máy bay có thể ghi khác loại thuê. Một bên ghi thuê tài chính, một bên ghi thuê hoạt động. Bảng cân đối và hệ số nợ của họ sẽ rất khác. Cần đọc thuyết minh về chính sách thuê.
Thứ hai, thuê hoạt động theo VAS 06 không để lại nợ trên bảng cân đối. Nghĩa vụ trả tiền thuê vẫn có thật. Thuyết minh thường nêu tiền thuê tối thiểu phải trả các năm tới.
Thứ ba, ví dụ HVN chỉ nói về tài sản thuê tài chính. Hợp đồng thuê hoạt động nếu có thì không hiện trên dòng này.
Thứ tư, quy định kế toán về thuê có thể thay đổi. Cần đối chiếu chế độ kế toán đang áp dụng.
Câu hỏi thường gặp
Thuê tài chính khác thuê hoạt động thế nào?
Thuê tài chính chuyển phần lớn rủi ro và lợi ích sang bên thuê. Tài sản và nợ thuê hiện trên bảng cân đối. Thuê hoạt động chỉ ghi chi phí thuê, tài sản thuộc bên cho thuê.
Trả tiền thuê tài chính nằm ở đâu trên báo cáo?
Phần lãi nằm trong chi phí tài chính. Phần gốc nằm ở dòng tiền tài chính, như 2.410,1 tỷ đồng HVN trả trong bốn quý.
Thuê tài sản có làm hệ số nợ tăng không?
Có với thuê tài chính, vì khoản nợ thuê được cộng vào nợ phải trả. Với thuê hoạt động theo VAS 06 thì chưa hiện trên bảng cân đối.
Học tiếp
Các dòng liên quan nằm ở khấu hao là gì, bảng cân đối kế toán là gì và báo cáo lưu chuyển tiền tệ là gì. Học sâu: thuê tài sản (leases) theo chuẩn CFA. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 26/10/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.
