Suy thoái kinh tế là gì

Suy thoái kinh tế là gì? Đó là giai đoạn hoạt động kinh tế suy giảm đáng kể, lan rộng trên nhiều lĩnh vực và kéo dài hơn vài tháng, thường thể hiện qua GDP giảm, việc làm giảm và chi tiêu giảm. Tên tiếng Anh là recession. Suy thoái là pha đi xuống của chu kỳ kinh tế, nằm giữa đỉnh và đáy.

Suy thoái kinh tế là gì

Hai cách nhận diện thường gặp. Cách thứ nhất là quy tắc hai quý GDP giảm liên tiếp so với quý liền trước. Cách thứ hai là đánh giá tổng hợp nhiều chỉ tiêu: sản lượng, việc làm, thu nhập, bán lẻ và sản xuất công nghiệp. Ở Mỹ, ủy ban của Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (NBER) xác định mốc suy thoái theo cách tổng hợp, không chỉ theo quy tắc hai quý.

Cần phân biệt bốn khái niệm. Giảm tốc: GDP còn tăng nhưng chậm hơn. Suy thoái: GDP thu hẹp một thời gian. Đình trệ: tăng trưởng thấp kéo dài. Khủng hoảng sâu và kéo dài hơn được gọi là depression, hiếm gặp hơn nhiều. Vị trí của suy thoái trong vòng lặp bốn pha xem ở bài chu kỳ kinh tế.

Suy thoái kinh tế năm 2020

Năm 2020 là lần các nền kinh tế lớn cùng co lại. Bảng dưới là GDP thực so cùng quý năm trước, đơn vị %. Số liệu so cùng kỳ nên không dùng trực tiếp để kiểm quy tắc hai quý liên tiếp, vốn tính theo quý liền trước. Nó vẫn cho thấy độ sâu của cú sốc.

Quý II/2020 là đáy: Anh giảm 21,67%, khu vực đồng euro giảm 13,90%. Việt Nam là ngoại lệ khi vẫn tăng 0,34% quý II, nhưng thấp hơn nhiều so với mức 7,52% của quý IV/2019. Trong chuỗi quý từ 2011, Việt Nam chỉ có một quý âm là quý III/2021, giảm 6,03% so cùng kỳ trong giai đoạn giãn cách.

Dấu hiệu nhận biết suy thoái

Ngoài GDP, nhà phân tích theo dõi các tín hiệu đi cùng. Việc làm: thất nghiệp tăng. Việt Nam có tỷ lệ thất nghiệp 2,15% ở quý IV/2019, tăng lên 2,73% ở quý II/2020 và 3,98% ở quý III/2021. Sản xuất: chỉ số PMI dưới 50 báo hiệu ngành sản xuất co lại. Tiêu dùng: bán lẻ giảm, doanh thu doanh nghiệp giảm.

Phản ứng chính sách thường là hạ lãi suất điều hành và tăng chi tiêu công để kích cầu. Vai trò của ngân hàng trung ương Mỹ xem ở bài Fed là gì.

Suy thoái kinh tế và VN-Index

Thị trường chứng khoán phản ứng nhanh và thường vượt xa số GDP. VN-Index đóng cửa 991,46 điểm ngày 22/01/2020 và chạm 659,21 điểm ngày 24/03/2020, giảm 33,51% trong hơn hai tháng, khi dịch bệnh lan rộng trên thế giới.

Cuối năm 2020 chỉ số đã ở mức 1.103,87 điểm, cao hơn đỉnh tháng 01 khoảng 11,34%, dù GDP quý II và III của nhiều nước vẫn âm. Giá cổ phiếu đi trước chu kỳ thực. Kiểu giảm sâu kéo dài như vậy gọi là thị trường giảm.

Giới hạn của quy ước hai quý

Thứ nhất, số GDP quý công bố ban đầu thường được điều chỉnh sau đó, nên mốc suy thoái có thể thay đổi.

Thứ hai, quy tắc hai quý bỏ lỡ trường hợp sản lượng giảm một quý rất sâu hoặc giảm nhẹ nhiều quý rải rác. Số GDP còn bị ảnh hưởng bởi mùa vụ.

Thứ ba, suy thoái của một nước không có nghĩa mọi ngành đều xấu. Ngành phòng thủ như thực phẩm, dược thường ổn định hơn ngành chu kỳ.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp