Rủi ro lãi suất là gì

Rủi ro lãi suất là gì? Đó là nguy cơ giá trị của một khoản đầu tư giảm khi lãi suất thị trường thay đổi, thường là khi lãi suất tăng. Rủi ro này ảnh hưởng mạnh nhất đến trái phiếu, và ảnh hưởng gián tiếp đến cổ phiếu qua chi phí vốn và lợi nhuận doanh nghiệp.

Rủi ro lãi suất là gì: trái phiếu

Trái phiếu trả coupon cố định. Khi lãi suất thị trường tăng, trái phiếu mới phát hành trả coupon cao hơn, nên trái phiếu cũ muốn bán lại phải giảm giá để lợi suất đến đáo hạn ngang với mặt bằng mới. Khi lãi suất giảm, điều ngược lại xảy ra.

Có hai mặt của rủi ro này. Rủi ro giá là giá trái phiếu giảm khi lãi suất tăng, quan trọng với người phải bán trước hạn. Rủi ro tái đầu tư là khi lãi suất giảm, tiền coupon nhận về chỉ mua được trái phiếu lợi suất thấp hơn. Hai rủi ro này đi ngược nhau.

Người giữ trái phiếu đến đáo hạn vẫn nhận đủ gốc và coupon nếu tổ chức phát hành trả được nợ. Họ không lỗ trên sổ sách khi giá biến động, nhưng vẫn bỏ lỡ cơ hội nếu lãi suất tăng.

Đo rủi ro lãi suất bằng duration

Công cụ đo chính là duration. Với duration điều chỉnh D, giá trái phiếu thay đổi xấp xỉ:

Trong đó Δy là mức đổi của lợi suất, tính bằng số thập phân. Dấu trừ thể hiện quan hệ ngược chiều. Công thức chính xác cho biến động nhỏ, và lệch dần khi lợi suất đổi lớn vì giá trái phiếu có độ cong.

Kỳ hạn dài, coupon thấp làm duration lớn, nên rủi ro lãi suất cao. Xem thêm kỳ hạn trái phiếu và lợi suất đáo hạn ở phần học tiếp.

Ví dụ rủi ro lãi suất với US10Y

Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm (US10Y) là chuẩn lãi suất dài hạn của thế giới. Dữ liệu giá đóng cửa cho thấy:

Trong 52 tuần đến 27/10/2026, lợi suất dao động từ 3,96% đến 5,31%. Biên độ 1,35 điểm % trong một năm là đủ lớn để thay đổi giá trái phiếu dài hạn đáng kể.

Giả sử một trái phiếu có duration điều chỉnh bằng 6, giả định minh hoạ, và lợi suất của nó đi cùng US10Y. Từ 27/07/2026 đến 27/10/2026, lợi suất tăng 0,352 điểm %, giá giảm xấp xỉ 6 × 0,352 = 2,1%. Từ 27/10/2025 đến 27/10/2026, lợi suất tăng 0,996 điểm %, giá giảm xấp xỉ 6 × 0,996 = 6,0%.

Con số 6,0% chỉ là xấp xỉ cho trái phiếu giả định, không phải kết quả của quỹ hay trái phiếu cụ thể nào. Trái phiếu thật còn chịu ảnh hưởng của tín dụng và thanh khoản.

Rủi ro lãi suất với cổ phiếu

Cổ phiếu không có đáo hạn nên không có duration cố định, nhưng vẫn chịu rủi ro này qua ba kênh.

Kênh thứ nhất là chiết khấu. Giá trị cổ phiếu bằng dòng tiền tương lai chiết khấu về hiện tại. Ví dụ giả định theo mô hình tăng trưởng đều, cổ tức năm sau 1.000 đồng, tăng trưởng 5% mãi mãi:

Với r bằng 9%, giá là 1.000 / (9% − 5%) = 25.000 đồng. Khi r tăng lên 10%, giá là 1.000 / (10% − 5%) = 20.000 đồng, giảm 20%. Lãi suất tăng 1 điểm % làm giá giảm 20% vì mẫu số nhỏ. Cổ phiếu tăng trưởng, giá trị dồn về tương lai xa, nhạy hơn cổ phiếu cổ tức cao.

Kênh thứ hai là chi phí vay. Doanh nghiệp nợ nhiều, vay lãi suất thả nổi, chịu chi phí lãi vay tăng khi lãi suất lên. Kênh thứ ba là ngân hàng, nơi thu nhập lãi thuần phụ thuộc chênh lệch giữa lãi suất cho vay và huy động. Tác động hai chiều và khác nhau theo từng ngân hàng.

Giới hạn của rủi ro lãi suất

Thứ nhất, duration chỉ đúng với dịch chuyển song song của đường lợi suất. Thực tế lãi suất ngắn và dài có thể đổi khác nhau.

Thứ hai, ví dụ cổ phiếu ở trên giữ nguyên tăng trưởng g. Thực tế lãi suất tăng thường đi cùng thay đổi về kinh tế và lạm phát, nên g cũng đổi.

Thứ ba, lãi suất điều hành của một nước khác lãi suất thị trường. Xem lãi suất điều hành để hiểu cách ngân hàng trung ương tác động. Với thị trường chứng khoán Việt Nam, nhà đầu tư thường theo dõi cả lãi suất trong nước lẫn lợi suất trái phiếu Mỹ, vì dòng vốn ngoại nhạy với cả hai.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem tiếp kỳ hạn trái phiếu, lợi suất đáo hạn và rủi ro thị trường.