Thị trường mới nổi là gì

Thị trường mới nổi là gì? Đó là thị trường tài chính của nền kinh tế đang công nghiệp hoá và mở cửa dần với vốn ngoại. Nó nằm giữa nhóm cận biên và nhóm phát triển. Tiếng Anh gọi là emerging markets. Nhóm này thường tăng trưởng nhanh hơn nhưng biến động mạnh hơn.

Thị trường mới nổi là gì

Nhà cung cấp chỉ số và tổ chức tài chính quốc tế tự phân loại. Họ xét quy mô và thu nhập, mức mở cửa với vốn ngoại, độ sâu và thanh khoản của thị trường, cùng hạ tầng giao dịch. Một nước có thể xếp khác nhau ở các bộ chỉ số khác nhau.

Phân loại kinh tế khác phân loại thị trường chứng khoán. Nền kinh tế đang phát triển có thể có thị trường chứng khoán ở nhóm cận biên hoặc mới nổi. Về tiêu chí và quy trình xét lại, xem bài nâng hạng thị trường.

Đặc điểm thị trường mới nổi

Thị trường mới nổi có năm đặc điểm hay gặp.

• Tăng trưởng GDP thường cao hơn nhóm phát triển.
• Biến động giá cổ phiếu và tỷ giá lớn, vì dòng vốn ngoại vào ra nhanh.
• Thanh khoản mỏng ở nhiều cổ phiếu, nhất là nhóm vốn hoá nhỏ.
• Rủi ro chính sách cao hơn, từ lãi suất đến quy định về sở hữu nước ngoài.
• Cơ cấu doanh nghiệp tập trung vào ngân hàng, tài nguyên và tiêu dùng.

Khi lãi suất Mỹ và đô la tăng, vốn có xu hướng rút khỏi thị trường mới nổi. Khi hai biến số này hạ, vốn quay lại.

Ví dụ: tăng trưởng và chi phí vốn

Bảng sau so sánh GDP thực so cùng kỳ, bình quân bốn quý của năm 2024. Đây là số liệu thật trong kho dữ liệu của HODL.VN.

Việt Nam tăng nhanh hơn Mỹ 4,20 điểm %. Dân số Việt Nam là 102,34 triệu người năm 2025, so với 92,23 triệu năm 2015. Mức tăng bình quân khoảng 1,05% mỗi năm. Tăng trưởng cao đi cùng dân số lớn là cơ sở của khái niệm này.

Nhưng tăng trưởng không đảm bảo lợi nhuận cổ phiếu cao. Nhà đầu tư còn đòi thêm phần bù cho rủi ro quốc gia:

Trong đó $r_f$ là lãi suất phi rủi ro và $\beta$ là độ nhạy của cổ phiếu. ERP là phần bù rủi ro cổ phần. CRP là phần bù rủi ro quốc gia.

Lấy lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm (US10Y) đóng cửa 28/10/2026 là 5,045% làm lãi suất phi rủi ro. Giả định $\beta$ = 1, ERP = 5% và CRP = 3%. ERP và CRP chỉ là giả định minh hoạ.

Giả sử cổ tức năm tới là 1 đồng và tăng 4% mỗi năm mãi mãi. Giá trị theo mô hình cổ tức tăng trưởng là $P = D / (r - g)$:

Cùng dòng tiền, giá trị thấp hơn 33,2% vì phần bù rủi ro quốc gia. Đó là một lý do định giá cổ phiếu mới nổi thường thấp hơn.

Liên hệ với chứng khoán Việt Nam

Với nhà đầu tư cổ phiếu Việt Nam, khái niệm này có hai ý nghĩa. Thứ nhất, quỹ theo dõi chỉ số mới nổi sẽ mua thị trường khi nó vào chỉ số, nên dòng vốn thụ động phụ thuộc phân loại. Thứ hai, dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài nhạy với lãi suất Mỹ và đô la.

Bộ chỉ số của MSCI và FTSE Russell là những mốc phổ biến. Phân loại trong các chỉ số này có thể đổi khi tiêu chí hoặc điều kiện thị trường đổi.

Giới hạn của khái niệm

Thứ nhất, nhóm "mới nổi" rất không đồng nhất. Ấn Độ và Brazil khác nhau về cơ cấu, tiền tệ và rủi ro.

Thứ hai, bảng GDP trên chỉ có một năm. Tăng trưởng một năm không đủ để đánh giá xu hướng dài hạn.

Thứ ba, phần bù CRP không quan sát trực tiếp. Mỗi mô hình ước tính khác nhau. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp