Proof of Keys: tự giữ khoá thay vì để trên sàn

Độ khó: Trung cấp

Proof of Keys là sự kiện thường niên ngày 3/1, khuyến khích người giữ tiền mã hoá trên sàn rút về ví do chính mình giữ khoá. Bài kể nguồn gốc, vụ Mt. Gox hay được viện dẫn, lời phản biện và checklist tự giữ khoá. Nội dung chỉ nhằm giải thích kiến thức, không phải khuyến nghị đầu tư.

Proof of Keys là gì

Proof of Keys là lời kêu gọi kiểm tra thực tế việc tự lưu ký: rút tài sản khỏi sàn hoặc bên lưu ký, về ví mà chỉ bạn nắm khoá riêng. Ngày chọn là 3/1, kỷ niệm khối đầu tiên của Bitcoin được tạo năm 2009. Lần đầu diễn ra ngày 03/01/2019, đúng mốc 10 năm.

Thông điệp cốt lõi: khi tiền nằm trên sàn, bạn nắm một quyền đòi nợ chứ không nắm khoá. Sàn giữ khoá và có thể ghi số dư mà bạn thấy trong ứng dụng. Tiền thật sự có đó hay không phụ thuộc vào sàn.

Vì sao hay nhắc đến Mt. Gox

Mt. Gox là sàn Bitcoin lớn của đầu thập niên 2010, đặt ở Nhật Bản. Theo các nguồn tổng hợp, sàn dừng cho rút ngày 07/02/2014, nộp đơn phá sản ngày 28/02/2014 và báo mất khoảng 850.000 BTC, sau đó tìm lại khoảng 200.000 BTC trong một ví cũ. Phân tích của WizSec năm 2015 cho rằng số coin bị lấy dần từ ví nóng, bắt đầu từ cuối năm 2011.

Hậu quả kéo dài hơn một thập kỷ. Toà án Tokyo mở thủ tục phục hồi dân sự ngày 22/06/2018, kế hoạch có hiệu lực từ 16/11/2021. Theo người được uỷ thác, việc trả BTC và BCH bắt đầu theo thông báo ngày 24/06/2024, và thông báo ngày 16/10/2026 dời hạn trả nợ sang 31/10/2027.

Ví dụ số: khách giữ 10 BTC ở Mt. Gox đầu năm 2014 không tự rút được khi sàn dừng, và chờ hơn mười năm mới bắt đầu nhận lại. Người đã rút 10 BTC về ví tự giữ trước ngày 07/02/2014 không phụ thuộc quá trình đó, nhưng tự chịu rủi ro lộ hay mất khoá.

Ý tưởng: kiểm chứng bằng rút tiền

Những người ủng hộ cho rằng nếu nhiều khách cùng rút, sàn nào không đủ tài sản như đã khai sẽ bị lộ. Đây là ý tưởng về dự trữ theo tỷ lệ: sàn giữ ít hơn số đã ghi cho khách và dựa vào việc không phải ai cũng rút cùng lúc.

Bạn không cần tin vào kịch bản đó để thấy lý do thực tế. Mỗi lần tự rút và nhận được tiền về ví của mình là một lần chứng minh quyền kiểm soát bằng hành động.

Phản biện cần biết

Báo Cointelegraph, đưa tin sự kiện năm 2019, nêu một số điểm đáng cân nhắc:

• Trước sự kiện có tin sàn HitBTC chặn rút tiền để chống Proof of Keys. HitBTC phủ nhận, nói các vụ đóng băng đến từ quy trình KYC và AML của họ.
• Những tuyên bố về "sự cố" ở một số sàn khác được tờ báo đánh giá là thiếu bằng chứng trên mạng về sự cố diện rộng.
• Trace Mayer là nhà đầu tư vào một hãng làm ví, nên báo đặt câu hỏi về xung đột lợi ích khi sự kiện khuyến khích người dùng rút về ví.

Đọc cả hai phía giúp tách hai việc khác nhau: lập luận tự lưu ký có cơ sở thực tế (vụ Mt. Gox), và một số tuyên bố gắn với sự kiện năm 2019 thì chưa đủ chứng cứ.

Đổi gì khi tự giữ khoá

Không có lựa chọn nào hoàn toàn không rủi ro. Cách phổ biến là chia: phần cần giao dịch giữ ở nơi tiện, phần giữ dài hạn tự giữ khoá. Phân tích chi tiết ở bài ví nóng và ví lạnh.

Checklist nếu muốn tự giữ khoá

1. Kiểm kê: liệt kê từng loại tài sản đang nằm ở đâu và trên mạng nào.
2. Chọn loại ví phù hợp với số tiền, ví cứng cho tài sản giữ lâu, xem ví cứng là gì.
3. Tự tạo cụm từ khôi phục trên thiết bị, ghi tay, cất nơi vật lý an toàn, xem seed phrase là gì.
4. Gửi thử một khoản nhỏ, kiểm tra nhận được, thử khôi phục ví từ cụm từ rồi mới chuyển phần còn lại.
5. Kiểm tra mạng và địa chỉ trước mỗi lần rút. Gửi sai mạng có thể mất tiền.
6. Nếu còn giữ tài khoản sàn, bảo vệ tài khoản đó theo bài bảo mật tài khoản sàn giao dịch.

Đừng làm điều ngược lại, rút tiền theo lời một email hay tin nhắn khuyến khích "kiểm tra khoá". Kẻ lừa đảo mạo danh sự kiện này để dụ người dùng nhập cụm từ vào trang giả, xem phishing là gì.

Học tiếp trong khoá Crypto

Các bài học liên quan trong Khoá học Crypto của HODL.VN:

• CEX và DEX: sàn tập trung khác sàn phi tập trung
• Ví nóng và ví lạnh: khác nhau thế nào, dùng cái nào
• Số dư Bitcoin trên sàn: coin nằm ở đâu

Câu hỏi thường gặp