Nợ công là gì

Nợ công là gì? Đó là tổng các khoản nợ mà nhà nước phải có trách nhiệm trả. Theo Luật Quản lý nợ công, nợ công gồm ba phần: nợ của Chính phủ, nợ do Chính phủ bảo lãnh và nợ của chính quyền địa phương.

Nợ công là gì và gồm gì

Ba cấu phần của nợ công có tính chất khác nhau. Nợ Chính phủ là các khoản vay và trái phiếu do Chính phủ phát hành hoặc ký vay. Nợ bảo lãnh là khoản vay của đơn vị khác mà Chính phủ cam kết trả thay nếu đơn vị đó mất khả năng. Nợ địa phương là khoản vay của chính quyền cấp tỉnh.

Nguồn vay gồm trong nước và nước ngoài. Trong nước chủ yếu là trái phiếu chính phủ bán cho ngân hàng, quỹ bảo hiểm và nhà đầu tư. Nước ngoài chủ yếu là vay ưu đãi từ các tổ chức tài chính quốc tế và song phương.

Nợ công không đồng nghĩa nợ của toàn bộ nền kinh tế. Nợ của doanh nghiệp tư nhân và hộ gia đình không nằm trong nợ công.

Nợ công tăng lên như thế nào

Mối liên hệ giữa ngân sách và nợ rất trực tiếp. Mỗi năm ngân sách bội chi, nhà nước phải vay thêm để bù. Khoản vay đó cộng vào số dư nợ công. Ngược lại, ngân sách bội thu có thể dùng để trả bớt nợ. Xem bài thâm hụt ngân sách.

Số dư nợ công không biến mất sau một năm. Nó tồn tại cho đến khi đáo hạn, và nhà nước phải trả lãi đều đặn cho đến lúc đó. Khi một khoản trái phiếu đến hạn, nhà nước thường phát hành khoản mới để trả khoản cũ.

Ví dụ nợ công là gì qua số giả định

Số liệu nợ công thật không nằm trong kho dữ liệu của HODL.VN, nên ví dụ dùng nền kinh tế giả định, đơn vị nghìn tỷ.

Giả sử lãi suất bình quân tăng lên 6% khi các khoản vay cũ đáo hạn và được vay mới với lãi cao hơn. Tiền lãi thành 3.000 x 6% = 180, bằng 15,00% tổng thu. Nợ công không đổi, nhưng phần thu dành cho trả lãi tăng thêm 5 điểm %.

Vì vậy cần đọc nợ công cùng lãi suất. Mức lãi suất thị trường của trái phiếu xem ở bài lợi suất đáo hạn YTM.

Nợ công và cổ phiếu HPG

Cổ phiếu HPG là doanh nghiệp thép, dùng đòn bẩy để đầu tư nhà máy. Trường hợp này giúp so sánh nợ công với nợ doanh nghiệp. Theo BCTC hợp nhất, nợ vay gồm vay ngắn hạn và vay dài hạn.

Vốn chủ ở bảng gồm cả lợi ích cổ đông thiểu số. Nợ vay HPG tăng 11,10% nhưng vốn chủ tăng nhanh hơn, nên tỷ lệ nợ vay trên vốn chủ giảm xuống 70,24%. Doanh nghiệp trả nợ bằng dòng tiền kinh doanh, và nếu không trả được thì chủ nợ có quyền xử lý tài sản. Nhà nước trả nợ bằng thu ngân sách và có quyền phát hành nợ mới, nên hai loại nợ không so trực tiếp được.

Với nhà đầu tư cổ phiếu, nợ công quan trọng qua hai kênh. Kênh thứ nhất là lãi suất: nhà nước vay nhiều có thể đẩy lợi suất trái phiếu lên và tăng chi phí vay của doanh nghiệp. Kênh thứ hai là dư địa chi đầu tư công.

Rủi ro và giới hạn khi đọc nợ công

Về rủi ro, hãy theo dõi ba tín hiệu. Thứ nhất, tiền lãi chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng thu. Thứ hai, nhà nước vay chủ yếu để chi thường xuyên, không tạo năng lực sản xuất. Thứ ba, tỷ trọng nợ bằng ngoại tệ cao khi đồng nội tệ mất giá, vì khoản phải trả quy đổi tăng lên.

Về giới hạn của chỉ số, điểm đầu tiên là số nợ công tuyệt đối khó so giữa các nước nếu không chia cho GDP. Xem bài nợ công trên GDP.

Thứ hai, nợ bảo lãnh chỉ thành nghĩa vụ trả thật khi đơn vị được bảo lãnh không trả được. Nên tách riêng khi đánh giá.

Thứ ba, ví dụ giả định dùng lãi suất cố định cho toàn bộ dư nợ, còn thực tế mỗi khoản có kỳ hạn và lãi suất riêng.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp