Lợi suất đáo hạn YTM là gì: công thức và cách tính

Lợi suất đáo hạn (YTM) là gì? Đó là tỷ suất sinh lời mỗi năm mà nhà đầu tư nhận được nếu mua trái phiếu ở giá hiện tại, giữ đến ngày đáo hạn và nhận đủ coupon cùng gốc. Về bản chất, YTM là tỷ lệ chiết khấu làm tổng giá trị hiện tại của các khoản thanh toán bằng đúng giá mua.

Điểm chính

YTM (yield to maturity) là tỷ suất khiến giá trị hiện tại của mọi dòng tiền còn lại của trái phiếu bằng giá mua. Không có công thức đóng, phải giải bằng thử dần hoặc máy tính.
Giá trái phiếu và YTM đi ngược chiều: giá giảm thì YTM tăng. Giá bằng mệnh giá thì YTM bằng lãi suất coupon.
YTM giả định giữ đến đáo hạn, tái đầu tư coupon ở cùng mức và tổ chức phát hành trả đủ. Nếu một giả định sai thì lợi suất thực khác YTM.

Lợi suất đáo hạn YTM: công thức

Giá trái phiếu bằng tổng giá trị hiện tại của các khoản coupon và của gốc trả cuối kỳ. YTM là giá trị y làm đẳng thức này đúng.

Minh họa Lợi suất đáo hạn (YTM): cảnh phòng giao dịch trái phiếu

P = \sum_{t=1}^{n} \dfrac{C}{(1 + y)^{t}} + \dfrac{F}{(1 + y)^{n}}

Trong đó: P là giá mua, C là tiền coupon mỗi năm, F là mệnh giá, n là số năm còn lại, y là YTM.

Bài toán này không giải ra y bằng đại số đơn giản. Người ta thử dần y cho đến khi vế phải bằng P. Có một công thức ước lượng nhanh khi cần kiểm tra bằng tay.

\text{YTM xấp xỉ} = \dfrac{C + (F - P) / n}{(F + P) / 2}

Ví dụ tính YTM

Trái phiếu trong ví dụ là giả định, không phải trái phiếu của tổ chức nào. Dữ liệu trái phiếu cụ thể không nằm trong kho dữ liệu nên chỉ dùng số minh hoạ.

Trái phiếu có mệnh giá 100.000 đồng, coupon cố định 7% một năm trả mỗi năm một lần, còn 5 năm đến đáo hạn. Tiền coupon là 7.000 đồng mỗi năm. Giá thị trường là 96.000 đồng.

Bước	Số liệu
Dòng tiền năm 1 đến năm 4	7.000 đồng mỗi năm
Dòng tiền năm 5 = 7.000 + 100.000	107.000 đồng
Giá mua	96.000 đồng
Ước lượng nhanh = (7.000 + 4.000 / 5) / 98.000	7,96%
Lợi suất coupon hiện hành = 7.000 / 96.000	7,29%
YTM giải bằng thử dần	xấp xỉ 8,00%

Kiểm tra: ở y bằng 8%, giá trị hiện tại của các dòng tiền là 96.007 đồng, sát giá mua 96.000. Vậy YTM xấp xỉ 8,00%. Mua thấp hơn mệnh giá 4.000 đồng nên lợi suất đáo hạn cao hơn coupon 7%. Ngoài 7.000 đồng coupon mỗi năm, nhà đầu tư còn hưởng phần chênh 4.000 đồng khi nhận lại đủ mệnh giá.

Bảng dưới cho thấy quan hệ giữa YTM và giá của cùng trái phiếu này.

YTM	Giá trái phiếu
6%	104.212 đồng
7%	100.000 đồng
8%	96.007 đồng
9%	92.221 đồng

Ở YTM 7% giá bằng mệnh giá vì bằng lãi suất coupon. Mỗi lần YTM tăng 1 điểm %, giá giảm khoảng 4%. Trong cùng ví dụ, mua ở giá 104.000 đồng cho YTM xấp xỉ 6,05%, thấp hơn coupon 7% vì phải trả thêm 4.000 đồng mà chỉ nhận lại 100.000 đồng.

Đọc lợi suất đáo hạn YTM

YTM cho phép so sánh các trái phiếu có coupon, giá và kỳ hạn khác nhau trên cùng một thước. Hai trái phiếu coupon khác nhau nhưng YTM bằng nhau mang lại tỷ suất sinh lời như nhau nếu giữ đến đáo hạn.

YTM cũng là cách nhìn mức độ rủi ro mà thị trường đòi hỏi. Cùng kỳ hạn, trái phiếu có YTM cao hơn thường là trái phiếu mà người mua đánh giá rủi ro lớn hơn. Chênh lệch này gọi là phần bù rủi ro tín dụng.

So YTM với lãi suất tiết kiệm cùng kỳ hạn chỉ có ý nghĩa khi so cùng loại rủi ro. Tiền gửi ngân hàng có cơ chế bảo hiểm tiền gửi, còn trái phiếu doanh nghiệp thì không có.

Giới hạn của YTM

Thứ nhất, YTM giả định tái đầu tư mọi khoản coupon với cùng lãi suất y. Thực tế lãi suất thay đổi, nên tỷ suất thực của nhà đầu tư khác YTM, nhất là ở trái phiếu dài hạn.

Thứ hai, YTM giả định tổ chức phát hành trả đủ gốc và lãi. Nếu có rủi ro vỡ nợ, YTM cao có thể là tín hiệu rủi ro, không phải món hời.

Thứ ba, YTM chưa trừ thuế và phí giao dịch. Với coupon trả mỗi 6 tháng, YTM thường được quy đổi theo năm theo quy ước của từng thị trường, nên cần xem tài liệu của trái phiếu.

Thứ tư, ví dụ chỉ là minh hoạ. Dữ liệu trái phiếu cụ thể không có trong kho dữ liệu, nên không có số thị trường thật để so.

Câu hỏi thường gặp

YTM khác lãi suất coupon thế nào?

Coupon là lãi suất ghi trên trái phiếu, tính trên mệnh giá. YTM tính cả giá mua và phần chênh với mệnh giá, nên phản ánh tỷ suất sinh lời thực sự nếu giữ đến đáo hạn.

Vì sao giá giảm thì YTM tăng?

Vì tiền coupon và mệnh giá cố định. Trả giá thấp hơn để nhận cùng khoản tiền thì tỷ suất sinh lời trên số tiền bỏ ra cao hơn.

YTM có phải lãi tôi sẽ nhận không?

Chỉ khi giữ đến đáo hạn, tổ chức phát hành trả đủ và coupon được tái đầu tư ở cùng mức. Bán trước hạn thì kết quả phụ thuộc giá bán lúc đó.

Mua trái phiếu giá cao hơn mệnh giá thì YTM ra sao?

YTM thấp hơn lãi suất coupon, vì phải trả thêm mà chỉ nhận lại đúng mệnh giá. Trong ví dụ, mua ở giá 104.000 đồng cho YTM xấp xỉ 6,05%, thấp hơn coupon 7%.

YTM đã trừ thuế và phí giao dịch chưa?

Chưa. YTM chưa trừ thuế và phí giao dịch, nên lợi suất thực nhận thấp hơn con số YTM tính được.

Bài liên quan

Học sâu: Trái phiếu (Bond): Cách định giá trái phiếu

Cách so lợi suất trái phiếu doanh nghiệp với lãi tiết kiệm có trong bài học lợi suất trái phiếu doanh nghiệp. Trái phiếu chính phủ làm mốc so sánh ở bài lợi suất trái phiếu chính phủ, còn nền tảng về loại tài sản này nằm trong bài học trái phiếu (bond) là gì. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.

Lợi suất đáo hạn (YTM) là gì