Khoản phải thu là gì

Khoản phải thu là gì? Đó là số tiền người khác còn nợ doanh nghiệp, hoặc doanh nghiệp đã ứng trước và chưa nhận lại hàng hoá, dịch vụ. Khoản này nằm ở phần tài sản trên bảng cân đối kế toán vì nó sẽ chuyển thành tiền khi được thanh toán.

Khoản phải thu là gì

Trong đó: dự phòng nợ khó đòi là số âm, làm giảm giá trị phải thu trên sổ.

Phải thu khách hàng là tiền khách còn nợ vì đã nhận hàng mà chưa trả. Đây là khoản gắn chặt với doanh thu và chính sách bán chịu. Trả trước cho người bán ngược lại, là tiền doanh nghiệp đã đặt cọc hoặc ứng cho nhà cung cấp mà chưa nhận hàng. Phải thu khác gồm tạm ứng, ký quỹ, lãi cho vay phải thu. Doanh nghiệp xây dựng còn có phải thu theo tiến độ hợp đồng.

Dự phòng nợ khó đòi được trích khi khả năng thu hồi thấp. Khoản này trừ vào giá trị phải thu và vào lợi nhuận. Phải thu dài hạn, đến hạn sau hơn mười hai tháng, được trình bày riêng bên dưới tài sản dài hạn.

Ví dụ khoản phải thu của VCG

Cổ phiếu VCG có báo cáo hợp nhất mới nhất kỳ Q2/2026, dữ liệu đến ngày 27/10/2026. Bảng dưới so hai thời điểm cuối quý II. Số liệu làm tròn nên tổng có thể lệch 0,1.

Ngày 30/06/2026, VCG có phải thu ngắn hạn 5.647,8 tỷ đồng, chiếm 27,3% tài sản ngắn hạn và 20,2% tổng tài sản. Phải thu khách hàng là khoản lớn nhất, 3.070,0 tỷ đồng. Cộng phần trả trước 1.772,7 tỷ đồng và phải thu khác 1.249,1 tỷ đồng, trừ dự phòng 443,9 tỷ đồng ra đúng tổng 5.647,8 tỷ đồng.

Tổng phải thu giảm 6,2% so với một năm trước, nhưng bên trong có hai chiều ngược nhau. Phải thu khách hàng tăng 26,6%, trong khi doanh thu thuần bốn quý chỉ tăng 13,4%, từ 14.389,9 lên 16.321,5 tỷ đồng. Tỷ lệ phải thu khách hàng trên doanh thu đi từ 16,8% lên 18,8%. Quy ra ngày doanh thu, con số tăng từ 61,5 lên 68,7 ngày. Đây là ước tính thô, tính trên số cuối kỳ.

Dự phòng nợ khó đòi giảm từ 534,0 xuống 443,9 tỷ đồng. Dự phòng chiếm 7,3% phải thu gộp, so với 8,1% một năm trước.

Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.

Bài liên quan

Tốc độ thu nợ được đo ở vòng quay khoản phải thu. Đặc thù ngành xây dựng xem ở phải thu nhà thầu xây dựng. Cấu trúc bảng cân đối xem ở cấu trúc báo cáo tài chính.

Khi khoản phải thu đánh lừa

Đọc tổng phải thu như thể đó là tiền bán hàng chưa thu sẽ dẫn đến kết luận sai. Phải thu có thể biến động rất mạnh nhờ một dòng đơn lẻ. Ngày 31/12/2025, tổng phải thu ngắn hạn của VCG là 12.330,7 tỷ đồng, trong đó riêng phải thu về cho vay là 6.139,5 tỷ đồng. Đến 31/03/2026, dòng cho vay này về 0 và tổng phải thu còn 6.832,4 tỷ đồng. Phải thu không chỉ là tiền bán hàng chưa thu.

Thứ nhất, phải thu là số kế toán, chưa phải tiền. Doanh nghiệp có thể ghi doanh thu và lãi nhưng khoản nợ chưa thu được, nên lợi nhuận đẹp mà dòng tiền kém. Cần đối chiếu với báo cáo lưu chuyển tiền tệ.

Thứ hai, số cuối kỳ chỉ là một ảnh chụp. Phải thu nhảy theo đợt thanh toán lớn. Chia phải thu cuối kỳ cho doanh thu bốn quý, như ở ví dụ, chỉ cho thang so sánh thô. Số bình quân đầu và cuối kỳ chính xác hơn.

Thứ ba, ngân hàng và công ty chứng khoán có cấu trúc khác. Khoản cho vay khách hàng của ngân hàng là tài sản kinh doanh chính, không phải khoản phải thu thương mại.

Dấu hiệu cảnh báo

Đọc khoản phải thu theo ba bước.

1. Tốc độ. Phải thu khách hàng tăng nhanh hơn doanh thu thường báo hiệu thu tiền chậm hơn. Với VCG, mức tăng 26,6% so với 13,4% của doanh thu là điều cần hỏi thêm.
2. Cơ cấu. Phải thu khách hàng gắn với doanh thu. Trả trước người bán gắn với kế hoạch mua hàng và dự án. Phải thu khác và cho vay thì không gắn gì với hoạt động bán hàng, nên cần đọc thuyết minh xem ai nợ, nợ vì sao.
3. Chất lượng. Dự phòng tăng đột ngột nghĩa là doanh nghiệp thừa nhận khoản nợ khó đòi. Số phải thu quá hạn và đối tượng nợ lớn nằm trong thuyết minh báo cáo tài chính, không có trong bảng cân đối.

Mức bình thường khác nhau theo ngành. Bán lẻ thu tiền ngay nên phải thu rất nhỏ. Xây dựng và hạ tầng thu theo nghiệm thu nên phải thu lớn. Để đo tốc độ thu, xem vòng quay khoản phải thu và kỳ thu tiền bình quân.

Câu hỏi thường gặp