Phải thu khách hàng và dự phòng: nơi lợi nhuận nhà thầu bốc hơi

Phải thu khách hàng và dự phòng: nơi lợi nhuận nhà thầu bốc hơi

Phải thu nhà thầu xây dựng là tài sản lớn nhất của nghề này, lớn hơn cả máy móc và nhà xưởng. Nhà thầu làm xong khối lượng rồi chờ chủ đầu tư xác nhận, chờ quyết toán, rồi mới chờ tiền.

Mỗi vòng chờ đó là một chỗ lợi nhuận có thể biến mất. Bài này chỉ cách đo chất lượng khoản phải thu bằng số thật của các nhà thầu niêm yết. Dữ liệu đến 02/10/2026.

Phải thu nhà thầu xây dựng gồm gì

Dòng phải thu ngắn hạn trên bảng cân đối không phải một khoản duy nhất. Nó gộp ba loại rất khác nhau về mức độ an toàn.

Loại thứ nhất là phải thu khách hàng. Đây là tiền chủ đầu tư nợ cho khối lượng đã được xác nhận. Nó chiếm phần lớn.

Loại thứ hai là trả trước cho người bán. Nhà thầu ứng tiền cho nhà cung cấp vật liệu hoặc nhà thầu phụ. Khoản này rủi ro thấp hơn vì đối tác nhỏ và dễ cấn trừ.

Loại thứ ba là phải thu ngắn hạn khác. Dòng này cần đọc thuyết minh vì nội dung thay đổi theo từng doanh nghiệp.

Cuối quý 2/2026, Coteccons có phải thu khách hàng 15.381 tỷ đồng, trả trước cho người bán 2.011 tỷ và phải thu khác 202 tỷ. Tổng ba loại là 17.594 tỷ đồng, trước khi trừ dự phòng.

Dự phòng phải thu khó đòi

Dự phòng phải thu khó đòi là phần doanh nghiệp tự đánh giá khó lấy lại được. Nó bị trừ thẳng vào chi phí quản lý trong kỳ trích.

Điểm cần nhớ: trích dự phòng không phải mất tiền ngay. Đó là ước tính. Nếu sau này thu được, phần trích sẽ được hoàn nhập và thành lãi.

Nhưng khoản này có thể lớn hơn cả lợi nhuận một năm. Coteccons đã trích 1.374 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận sau thuế cổ đông mẹ bốn quý gần nhất là 788 tỷ. Phần trích tương đương 1,7 lần lợi nhuận một năm.

Vì vậy cách đọc đúng là so phần trích với tổng phải thu gộp, không so với doanh thu. Tỷ lệ đó cho biết nhà thầu đang tự nhận bao nhiêu phần trăm công nợ là khó lấy.

Dự phòng trên phải thu từng mã

Bảng dưới lấy số cuối quý 2/2026 của tám mã xây dựng và hạ tầng niêm yết.

Nguồn: BCTC hợp nhất LGC, CII, VCG, CTD, PC1, HHV, DPG, FCN · HODL.VN

Trung vị tỷ lệ dự phòng nhóm này là 5,6%. Khoảng cách giữa mã trích nhiều nhất và ít nhất là hơn 15 điểm %.

Hai cột cuối phải đọc cùng nhau, vì chúng có thể mâu thuẫn. FECON có số ngày thu tiền 272 ngày, dài nhất nhóm, nhưng chỉ trích 0,3%. Đó là cặp số cần đọc thuyết minh để hiểu lý do.

Chiều ngược lại dễ chịu hơn. Đạt Phương thu tiền trong 83 ngày và trích 0,6%. Hai số cùng nói một chuyện: công nợ ngắn và sạch.

Trích nhiều không phải điều xấu. Nó có thể là dấu hiệu doanh nghiệp đã nhận diện vấn đề và xử lý xong trên sổ sách. Trích ít mà công nợ dài mới là chỗ bất an.

Phải thu dài hạn nặng hơn

Bảng cân đối còn một dòng ít người để ý: phải thu dài hạn. Đây là công nợ doanh nghiệp xác định không lấy được trong vòng mười hai tháng.

Một khoản phải thu bị chuyển từ ngắn hạn sang dài hạn là tín hiệu rõ. Doanh nghiệp đã thừa nhận việc thu hồi sẽ lâu.

Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh có phải thu dài hạn 4.274 tỷ đồng, nhiều hơn phải thu ngắn hạn 1.604 tỷ. Đầu tư Cầu đường CII có 1.720 tỷ dài hạn. Phần lớn gắn với các dự án hạ tầng có vòng thu hồi nhiều năm.

Với nhà thầu thi công thuần, con số này thường nhỏ. FECON có 77 tỷ, Coteccons gần như không có. Khi dòng này phình lên ở một nhà thầu thi công, phải tìm hiểu dự án nào gây ra.

Hỏi về phải thu nhà thầu xây dựng

Ba câu hỏi dưới là bộ sàng tôi dùng khi đọc dòng phải thu của một nhà thầu.

1. Phải thu khách hàng chiếm bao nhiêu phần trăm tổng phải thu, và phần còn lại là gì.
2. Tỷ lệ dự phòng trên phải thu gộp là bao nhiêu, và nó tăng hay giảm qua tám quý.
3. Có khoản nào chuyển sang phải thu dài hạn trong kỳ không.

Trả lời ba câu đó rồi mới nhìn lợi nhuận. Một nhà thầu báo lãi tăng trong khi dự phòng tăng nhanh hơn là trường hợp cần đọc kỹ.

Cũng nên nhìn phải thu cùng với dòng tiền kinh doanh. Lợi nhuận tăng mà dòng tiền âm nhiều quý nghĩa là phần tăng đang nằm ở công nợ.

Chủ đầu tư là ai cũng quan trọng. Dự án vốn ngân sách chậm nhưng ít mất. Dự án của chủ đầu tư bất động sản tư nhân thì nhanh hơn, hoặc mất hẳn.

Bối cảnh chung thì đang thuận cho việc thu tiền. Giải ngân vốn đầu tư công đến hết ngày 30 tháng 9 năm 2026 đạt 642.961,6 tỷ đồng, bằng 62,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn cùng kỳ năm 2025 là 12,9 điểm %, theo báo cáo của Bộ Tài chính.

Thuật ngữ trong thuyết minh tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính. Cấu trúc một bộ báo cáo xem lại ở bài học về cấu trúc báo cáo tài chính.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.