Thanh toán bằng tiền mặt là gì

Thanh toán bằng tiền mặt là gì? Đó là cách kết thúc hợp đồng phái sinh bằng việc trả khoản chênh lệch lãi lỗ, thay vì giao nhận tài sản cơ sở. Bên lãi nhận tiền, bên lỗ trả tiền, không ai phải giao hay nhận cổ phiếu.

Thanh toán bằng tiền mặt là gì

Có hai cách kết thúc một hợp đồng phái sinh. Cách thứ nhất là giao nhận vật chất: bên bán giao tài sản, bên mua trả tiền. Cách thứ hai là thanh toán bằng tiền mặt: hai bên chỉ trả cho nhau khoản chênh lệch.

Cách thứ hai bắt buộc với hợp đồng trên chỉ số. Không ai có thể giao một chỉ số, vì chỉ số chỉ là con số tổng hợp. Hợp đồng tương lai VN30 vì vậy tất toán bằng tiền theo chỉ số VN30 tại ngày đáo hạn.

Chứng quyền có bảo đảm hiện hành cũng thanh toán bằng tiền, theo Thông tư 122/2025/TT-BTC. Người nắm giữ nhận khoản chênh lệch giữa giá cổ phiếu cơ sở và giá thực hiện, không nhận cổ phiếu.

Cần phân biệt với thanh toán giao dịch cổ phiếu thông thường. Mua bán cổ phiếu trên sàn là giao nhận cổ phiếu lấy tiền. Nó khác cơ chế tất toán bằng chênh lệch của phái sinh.

Cách tính thanh toán bằng tiền mặt

Với hợp đồng tương lai, lãi lỗ cuối kỳ bằng chênh lệch điểm nhân hệ số nhân hợp đồng. Hệ số nhân của hợp đồng tương lai VN30 là 100.000 đồng cho mỗi điểm.

Công thức áp cho vị thế mua. Với vị thế bán, đổi dấu: lãi khi giá thanh toán thấp hơn giá mở. Giá thanh toán cuối cùng căn cứ vào chỉ số VN30 ngày đáo hạn theo quy chế hiện hành.

Ví dụ thanh toán bằng tiền mặt

Hợp đồng tương lai VN30 đáo hạn vào thứ Năm của tuần thứ ba mỗi tháng. Tháng 10/2026 là ngày 15/10/2026. Ví dụ giả định mở vị thế ở mức điểm bằng chỉ số VN30 đóng cửa ngày 01/10/2026. Thanh toán dùng chỉ số đóng cửa ngày 15/10/2026. Cách này bỏ qua chênh lệch giữa giá hợp đồng và chỉ số, nên chỉ để minh hoạ.

Tổng giá trị danh nghĩa của một hợp đồng ở mức 1.890,57 điểm là 189.057.000 đồng. Chỉ số giảm 2,48% làm lỗ 4.686.000 đồng, bằng đúng 2,48% giá trị danh nghĩa. Tuy nhiên người giao dịch chỉ nộp ký quỹ bằng một phần giá trị này, nên lỗ so với ký quỹ lớn hơn nhiều. Đó là đòn bẩy của phái sinh.

Điểm quan trọng là cả hai bên chỉ chuyển nhau 4.686.000 đồng, không ai nhận hay giao 30 cổ phiếu của rổ VN30.

Đọc thanh toán bằng tiền mặt

Thanh toán bằng tiền mặt có ba hệ quả. Hệ quả thứ nhất là bạn không cần có cổ phiếu cơ sở để giao dịch, chỉ cần ký quỹ. Hệ quả thứ hai là kết quả được xác định hoàn toàn bằng giá, không phụ thuộc thủ tục giao nhận. Hệ quả thứ ba là rủi ro lỗ đến từ chênh lệch giá, và có thể vượt số ký quỹ nếu giá đi ngược mạnh.

Vì vậy nhà đầu tư cần theo dõi ký quỹ hằng ngày. Công ty chứng khoán và tổ chức thanh toán bù trừ có thể yêu cầu nộp thêm ký quỹ khi vị thế lỗ.

Giới hạn của ví dụ

Thứ nhất, ví dụ dùng chỉ số VN30 thay cho giá hợp đồng. Giá hợp đồng thực tế có thể lệch với chỉ số vài điểm.

Thứ hai, ví dụ bỏ qua phí giao dịch, ký quỹ và việc thanh toán lãi lỗ hằng ngày theo giá thị trường. Dòng tiền thật có thể diễn ra từng ngày chứ không chỉ cuối kỳ.

Thứ ba, quy chế về giá thanh toán cuối cùng và thời gian tất toán cần xem văn bản hiện hành của sở và tổ chức thanh toán bù trừ.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Bài chứng quyền có bảo đảm giải thích cách tính khoản thanh toán chứng quyền. Bài ký quỹ margin phân biệt ký quỹ vay mua cổ phiếu với ký quỹ phái sinh. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.