Basel là gì

Basel là gì? Đó là cách gọi tắt bộ chuẩn quốc tế về an toàn vốn, thanh khoản và quản trị rủi ro của ngân hàng, do Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (Basel Committee on Banking Supervision) soạn. Tên gọi lấy từ thành phố Basel của Thụy Sĩ, nơi đặt trụ sở Ngân hàng Thanh toán Quốc tế.

Basel là gì

Ủy ban Basel được các thống đốc ngân hàng trung ương nhóm G10 thành lập vào cuối năm 1974, sau những sự cố làm gián đoạn thị trường tiền tệ quốc tế. Mục tiêu là hài hoà cách giám sát ngân hàng giữa các nước.

Ủy ban không có quyền ban hành luật. Chuẩn mực do Ủy ban soạn chỉ có hiệu lực khi từng quốc gia đưa vào quy định của mình. Vì vậy cùng gọi là Basel, nhưng mức và cách tính giữa các nước có thể khác nhau.

Basel I, II và III

Bảng dưới tóm tắt trọng tâm ba phiên bản. Bài không nêu lộ trình áp dụng theo năm vì mỗi nước đi theo kế hoạch riêng.

Basel II mở rộng cách tính rủi ro, gồm rủi ro tín dụng, thị trường và hoạt động. Ba trụ cột của nó là yêu cầu vốn tối thiểu, quá trình giám sát của cơ quan quản lý, và công bố thông tin để thị trường kỷ luật ngân hàng.

Basel III ra đời sau khủng hoảng tài chính 2008, khi nhiều ngân hàng có vốn trên danh nghĩa đủ nhưng không chịu nổi tổn thất. Phiên bản này siết chất lượng của vốn, thêm đệm bảo toàn vốn và đệm chống chu kỳ. Nó cũng đưa vào tỷ lệ đòn bẩy, tỷ lệ thanh khoản ngắn hạn (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR).

Yêu cầu vốn 8% đến từ đâu

Từ Basel I, tỷ lệ vốn trên tài sản có rủi ro tối thiểu là 8%. Công thức:

Tài sản có rủi ro là tài sản nhân với hệ số rủi ro. Khoản vay càng rủi ro thì hệ số càng cao, nên cần nhiều vốn đệm hơn.

Ví dụ giả định minh hoạ, đơn vị tỷ đồng. Ngân hàng có vốn tự có 8 và cho vay 100. Nếu là khoản vay doanh nghiệp hệ số 100%, tài sản có rủi ro là 100 và CAR là 8%. Nếu là khoản vay thế chấp nhà ở hệ số 50%, tài sản có rủi ro là 50 và CAR là 16%.

Cùng một lượng vốn và cùng số tiền cho vay, hệ số rủi ro khác nhau cho CAR khác nhau. Hệ số cụ thể mỗi phiên bản và mỗi nước có thể khác với ví dụ này.

Basel và ngân hàng Việt Nam

Quy định tỷ lệ an toàn vốn tại Việt Nam do Ngân hàng Nhà nước ban hành. Các văn bản trong nước tham chiếu khung Basel, nhưng mức và cách tính theo văn bản hiện hành, nên cần kiểm tra thông tư mới nhất.

Cổ phiếu CTG có CAR công bố 9,89% tại cuối năm 2025, cao hơn mức tối thiểu 8% là 1,89 điểm %. Từ tỷ lệ này, tài sản có rủi ro có thể tăng tối đa khoảng 23,6% trước khi CAR chạm 8%, nếu vốn không đổi. Phép tính này giống ví dụ trong bài về CAR.

Số liệu này chỉ minh hoạ. Báo cáo ngân hàng thường ghi CAR theo phương pháp mà ngân hàng đang áp dụng, nên cần đọc thuyết minh.

Giới hạn của khung Basel

Thứ nhất, chuẩn Basel là mức tối thiểu. Ngân hàng đáp ứng chuẩn chưa chắc an toàn trước mọi cú sốc.

Thứ hai, hệ số rủi ro dựa trên mô hình. Mô hình có thể đánh giá thấp rủi ro của tài sản mới hoặc ít dữ liệu.

Thứ ba, chuẩn mực chặt hơn làm tăng chi phí vốn, có thể ảnh hưởng tốc độ cho vay. Đây là sự đánh đổi giữa an toàn và tăng trưởng tín dụng.

Với nhà đầu tư cổ phiếu ngân hàng, Basel là nền cho các chỉ tiêu như CAR, vốn cấp 1 và vốn cấp 2. Nội dung chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem tiếp hệ số an toàn vốn CAR, vốn cấp 1 và cấp 2, ngân hàng thương mại và kiểm tra sức chịu đựng ngân hàng. Học sâu: Tổ chức tài chính và Basel.