Thuế giá trị gia tăng (VAT) là gì
Nội dung bài7 phần
Thuế giá trị gia tăng là gì? Đó là thuế đánh trên phần giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ qua từng khâu sản xuất và lưu thông, đến người tiêu dùng cuối cùng. Tiếng Anh gọi là Value Added Tax, viết tắt VAT. Thuế suất và danh mục hàng hoá được áp dụng đổi theo luật, nên bài chỉ nêu cơ chế và công thức, mức cụ thể xem quy định hiện hành.
Điểm chính
- VAT thu ở mọi khâu nhưng người chịu thuế cuối cùng là người tiêu dùng, doanh nghiệp chỉ nộp hộ phần chênh lệch.
- Công thức nộp thuế theo phương pháp khấu trừ: thuế đầu ra trừ thuế đầu vào được khấu trừ.
- VAT không phải chi phí của doanh nghiệp khi doanh nghiệp được khấu trừ đầy đủ, nên doanh thu thuần thường ghi không gồm VAT.
Cơ chế khấu trừ
Mỗi doanh nghiệp bán hàng thu VAT từ người mua, gọi là thuế đầu ra. Khi mua nguyên liệu, doanh nghiệp đã trả VAT cho nhà cung cấp, gọi là thuế đầu vào. Số phải nộp cho ngân sách là phần chênh lệch:
Nhờ vậy thuế chỉ đánh vào giá trị tăng thêm ở từng khâu, không đánh chồng lên toàn bộ giá bán. Nếu thuế đầu vào lớn hơn thuế đầu ra trong kỳ, phần dư được chuyển kỳ sau hoặc xem xét hoàn theo điều kiện của luật.
Ví dụ qua chuỗi sản xuất
Ví dụ giả định minh hoạ với thuế suất 10% cho dễ tính. Mức này chỉ là giả định, không phải thuế suất quy định cho mặt hàng nào.
Khâu | Giá bán chưa thuế | Thuế đầu ra | Thuế đầu vào | VAT nộp |
|---|---|---|---|---|
Nông trại bán cho nhà máy | 100 | 10 | 0 | 10 |
Nhà máy bán cho cửa hàng | 160 | 16 | 10 | 6 |
Cửa hàng bán cho người tiêu dùng | 200 | 20 | 16 | 4 |
Tổng VAT nộp qua ba khâu là 10 + 6 + 4 = 20, đúng bằng thuế suất giả định nhân giá bán cuối 200. Người tiêu dùng trả 220 và chịu toàn bộ 20 thuế, còn mỗi doanh nghiệp chỉ nộp phần giá trị tăng thêm của khâu mình.
VAT trong báo cáo doanh nghiệp
Doanh thu trên báo cáo kết quả kinh doanh thường được ghi không gồm VAT, vì VAT là khoản thu hộ Nhà nước. Vì vậy khi đọc doanh thu thuần, cần hiểu đó là doanh thu sau các khoản giảm trừ và không tính phần thuế gián thu này. Doanh nghiệp nộp VAT thấp hơn thuế đầu ra thu được sẽ có số dư thuế phải thu hoặc phải trả trên bảng cân đối, không đi vào lợi nhuận sau thuế.
VAT và nền kinh tế
VAT là nguồn thu lớn của ngân sách nhà nước ở nhiều nước vì cơ sở thu rộng và khó trốn hơn thuế đánh một khâu. Với người tiêu dùng, VAT là thuế gián thu tăng giá bán, nên thay đổi thuế suất có thể ảnh hưởng đến lạm phát CPI và sức mua trong ngắn hạn.
Liên hệ với nhà đầu tư cổ phiếu
Thay đổi chính sách VAT có thể tác động đến giá bán, sản lượng và biên lợi nhuận của doanh nghiệp bán lẻ, tiêu dùng, bất động sản. Khi đọc báo cáo, nhà đầu tư nên kiểm tra doanh thu đã loại VAT hay chưa trước khi so sánh giữa các kỳ hoặc giữa các doanh nghiệp.
Giới hạn cần nhớ
Cơ chế khấu trừ có điều kiện về hoá đơn và chứng từ, và một số hàng hoá, dịch vụ thuộc diện không chịu thuế hoặc áp dụng phương pháp tính khác. Ví dụ trong bài chỉ minh hoạ nguyên lý, không thay thế hướng dẫn kê khai của cơ quan thuế.
Câu hỏi thường gặp
VAT do ai chịu?
Về bản chất là người tiêu dùng cuối cùng. Doanh nghiệp ở các khâu trước thu và nộp, nhưng đã được khấu trừ thuế đầu vào nên không gánh thuế.
Thuế suất VAT hiện nay là bao nhiêu?
Thuế suất và danh mục hàng hoá đổi theo luật, nên bài không nêu cố định. Hãy xem quy định hiện hành của cơ quan thuế.
VAT khác thuế thu nhập doanh nghiệp thế nào?
VAT đánh trên giá trị tăng thêm của hàng hoá dịch vụ và do người tiêu dùng chịu. Thuế thu nhập doanh nghiệp đánh trên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Học tiếp: doanh thu thuần, lợi nhuận sau thuế và ngân sách nhà nước.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 29/10/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.
