Lạm phát CPI là gì: công thức và tác động cổ phiếu

Lạm phát và chỉ số CPI là gì? Lạm phát là mức tăng chung của giá hàng hóa và dịch vụ theo thời gian, khiến mỗi đồng tiền mua được ít hơn trước. CPI (chỉ số giá tiêu dùng) là thước đo phổ biến nhất của lạm phát. Nó theo dõi giá của một rổ hàng hóa và dịch vụ mà hộ gia đình thường mua.

Lạm phát CPI gồm những gì

CPI so giá của cùng một rổ hàng ở kỳ này với kỳ gốc, rồi nhân 100:

\text{CPI} = \dfrac{\text{Giá rổ hàng kỳ này}}{\text{Giá rổ hàng kỳ gốc}} \times 100

Tỷ lệ lạm phát là mức thay đổi của CPI so với kỳ trước:

\text{Lạm phát} = \dfrac{\text{CPI kỳ này} - \text{CPI kỳ trước}}{\text{CPI kỳ trước}} \times 100

Rổ hàng gồm các nhóm như lương thực, thực phẩm, nhà ở, giao thông, y tế, giáo dục. Mỗi nhóm có một quyền số, tức tỷ trọng trong chi tiêu của hộ gia đình. Cơ quan thống kê công bố CPI theo tháng.

Tách CPI Việt Nam theo tháng

Dữ liệu đến 09/2026. Chỉ số CPI tháng 10/2024 là 116,6528 và tháng 10/2025 là 120,4389. Áp công thức lạm phát:

\dfrac{120{,}4389 - 116{,}6528}{116{,}6528} \times 100 = 3{,}25\%

Kết quả khớp mức CPI so cùng kỳ tháng 10/2025 do cơ quan thống kê công bố. Dưới đây là 12 tháng gần nhất:

Tháng	CPI so cùng kỳ	Lạm phát cơ bản
10/2025	3,25%	3,30%
11/2025	3,58%	3,28%
12/2025	3,48%	3,27%
01/2026	2,53%	3,19%
02/2026	3,35%	3,74%
03/2026	4,65%	3,96%
04/2026	5,46%	4,66%
05/2026	5,60%	4,67%
06/2026	4,69%	4,50%
07/2026	4,45%	4,63%
08/2026	4,89%	4,55%
09/2026	5,08%	4,45%

Cách đọc: CPI thấp nhất 2,53% (01/2026), cao nhất 5,60% (05/2026), bình quân đơn giản 4,25%. Lạm phát cơ bản loại các nhóm biến động mạnh (lương thực, thực phẩm, năng lượng), bình quân 4,02%. Chỉ số cơ bản cũng trên 4,4% từ 04/2026, nên đà tăng không chỉ do giá lương thực hay năng lượng.

Từng phần nói gì

Rổ hàng giả định dưới đây cho thấy CPI hình thành từ quyền số. Mọi số trong bảng chỉ là minh hoạ.

Nhóm hàng (minh hoạ)	Quyền số	Giá thay đổi	Đóng góp
Lương thực, thực phẩm	35%	+6%	2,10 điểm %
Nhà ở, vật liệu xây dựng	18%	+3%	0,54 điểm %
Giao thông	10%	-2%	-0,20 điểm %
Còn lại (y tế, giáo dục, khác)	37%	+4%	1,48 điểm %
Cộng	100%		3,92 điểm %

Đóng góp bằng quyền số nhân mức thay đổi giá. Cộng lại, CPI từ 100 lên 103,92, tức 3,92%.

Lạm phát cao làm giá cả khó dự đoán và khiến người dân giảm chi tiêu. Ngân hàng trung ương có xu hướng tăng lãi suất điều hành, làm tăng chi phí vốn và kéo mức chiết khấu dòng tiền lên.

Lạm phát CPI và cổ phiếu VNM

Cổ phiếu VNM thuộc nhóm sữa, thực phẩm. Theo BCTC hợp nhất năm 2025, doanh thu thuần 63.645,9 tỷ đồng, giá vốn 37.436,4 tỷ đồng, lãi gộp 26.209,5 tỷ đồng, biên lợi nhuận gộp 41,18%.

Minh họa Lạm phát và chỉ số CPI: cảnh cơ quan điều hành kinh tế vĩ mô

Giả sử giá vốn tăng 5%, gần mức CPI 5,08% của tháng 09/2026, còn giá bán không đổi. Đây là kịch bản minh hoạ, không phải dự báo.

Chỉ tiêu	Cơ sở	Giá vốn +5%, giá bán giữ nguyên
Giá vốn (tỷ đồng)	37.436,4	39.308,2
Lãi gộp (tỷ đồng)	26.209,5	24.337,7
Biên lợi nhuận gộp	41,18%	38,24%

Biên gộp giảm 2,94 điểm %, lãi gộp giảm 7,14%. Nếu doanh nghiệp tăng giá bán 5% thì biên giữ 41,18% và lãi gộp tăng 5% lên 27.519,9 tỷ đồng. Khả năng chuyển giá này gọi là sức mạnh định giá.

Lạm phát CPI so với VN-Index

Lạm phát làm nhiều con số tăng nhìn đẹp hơn thực chất. VN-Index đóng cửa 1.661,70 điểm ngày 30/09/2025 và 1.768,62 điểm ngày 30/09/2026, tăng 6,43%. CPI so cùng kỳ tháng 09/2026 là 5,08%.

Bước	Số liệu
VN-Index tăng danh nghĩa (30/09/2025 đến 30/09/2026)	6,43%
CPI so cùng kỳ tháng 09/2026	5,08%
Mức tăng thực = 1,0643 / 1,0508 - 1	1,28%

Phần lớn mức tăng danh nghĩa đã bị lạm phát lấy đi. Đây là phép xấp xỉ vì VN-Index lấy giá cuối tháng, còn CPI là mức của cả tháng 09.

Kỳ 5 năm khác hẳn: VN-Index tăng 81,66% (29/10/2020 đến 30/10/2025), CPI tăng 16,81%, nên mức tăng thực là 55,51%.

Giới hạn của chỉ số CPI

Thứ nhất, CPI đo rổ hàng trung bình cả nước, còn rổ của riêng bạn có quyền số khác.

Thứ hai, giá tài sản như cổ phiếu hay bất động sản không nằm trong rổ, nên có thể tăng rất nhanh khi CPI vẫn thấp.

Thứ ba, CPI so cùng kỳ năm trước, so tháng trước hay so bình quân cùng kỳ cho ba con số khác nhau.

Điểm chính

Lạm phát là tốc độ tăng của CPI giữa hai kỳ. Chỉ số CPI từ 116,6528 (10/2024) lên 120,4389 (10/2025) nghĩa là giá cả chung tăng 3,25% trong 12 tháng.
CPI Việt Nam so cùng kỳ dao động từ 2,53% đến 5,60% trong 12 tháng đến 09/2026, bình quân 4,25%.
Lạm phát ăn vào lợi nhuận thực: VN-Index tăng 6,43% trong 12 tháng đến 30/09/2026, trong khi CPI tháng 09/2026 là 5,08%, nên phần tăng thực chỉ còn khoảng 1,28%.

Câu hỏi thường gặp

Lạm phát bao nhiêu là hợp lý?

Không có một con số đúng cho mọi nơi. Mục tiêu do mỗi nền kinh tế tự đặt, thường là mức thấp và ổn định. Với nhà đầu tư, điều quan trọng là lợi nhuận thực sau lạm phát còn dương hay không.

Lạm phát có lợi cho cổ phiếu không?

Tuỳ doanh nghiệp. Doanh nghiệp có sức mạnh định giá có thể giữ biên khi chi phí tăng. Doanh nghiệp cạnh tranh bằng giá thường bị thu hẹp biên.

CPI khác lạm phát ở chỗ nào?

CPI là chỉ số giá ở một thời điểm. Lạm phát là tốc độ thay đổi của chỉ số đó giữa hai kỳ.

Lạm phát cơ bản khác CPI ở đâu?

Chỉ số này loại các nhóm biến động mạnh (lương thực, thực phẩm, năng lượng), nên cho biết đà tăng giá không chỉ do các nhóm đó.

Học sâu: ảnh hưởng của siêu lạm phát đến tỷ số tài chính

Bài liên quan

Tác động của giá vốn lên lãi gộp xem ở bài giá vốn hàng bán và biên lợi nhuận gộp. Cách đo lợi suất của trái phiếu khi lạm phát đổi nằm ở bài lợi suất đáo hạn YTM. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Lạm phát và chỉ số CPI là gì