Lợi nhuận kinh tế và lợi nhuận kế toán là gì
Nội dung bài7 phần
Lợi nhuận kinh tế và lợi nhuận kế toán khác nhau ở một điểm. Lợi nhuận kinh tế là doanh thu trừ mọi chi phí, kể cả chi phí cơ hội của vốn và công sức chủ sở hữu bỏ ra. Lợi nhuận kế toán (Accounting Profit) là doanh thu trừ các chi phí hiển thị trên sổ sách, tức khoản đã chi bằng tiền. Hai con số cùng đo "lãi" nhưng trả lời hai câu hỏi khác nhau.
Điểm chính
- Lợi nhuận kế toán chỉ trừ chi phí có hoá đơn. Lợi nhuận kinh tế trừ thêm chi phí cơ hội, nên luôn nhỏ hơn hoặc bằng lợi nhuận kế toán.
- Lợi nhuận kế toán dương chưa chắc có lợi nhuận kinh tế dương. Doanh nghiệp "có lãi" vẫn có thể đang kiếm ít hơn mức vốn có thể kiếm ở nơi khác.
- Nhà đầu tư cổ phiếu đọc lãi báo cáo, rồi so với chi phí vốn để biết doanh nghiệp có tạo thêm giá trị hay không.
Lợi nhuận kinh tế và kế toán
Cả hai đều bắt đầu từ doanh thu. Kế toán ghi lại dòng tiền và nghĩa vụ đã phát sinh: nguyên liệu, lương, thuê mặt bằng, lãi vay, khấu hao. Kinh tế học hỏi thêm một điều: nguồn lực này còn làm được việc gì khác không. Phần lợi ích bỏ lỡ chính là chi phí cơ hội.
Chi phí cơ hội thường không nằm trên báo cáo. Công sức của chủ doanh nghiệp tự điều hành, và lãi mà vốn chủ sở hữu có thể kiếm nếu đặt ở chỗ khác, đều không được ghi thành một dòng chi phí.
Công thức lợi nhuận kinh tế
Trong đó: chi phí hiển là khoản đã chi ra, chi phí ẩn là chi phí cơ hội của vốn và công sức tự bỏ ra. Vì chi phí ẩn không âm, lợi nhuận kinh tế không vượt lợi nhuận kế toán.
Ví dụ lợi nhuận kinh tế tiệm bánh
Số dưới đây là giả định minh hoạ. Một chủ tiệm bánh nghỉ công việc văn phòng lương 240 triệu đồng một năm và bỏ 500 triệu đồng vốn riêng vào tiệm. Nếu gửi tiết kiệm, 500 triệu đồng sinh lãi 6% một năm.
Mục | Giả định (triệu đồng/năm) |
|---|---|
Doanh thu | 1.200 |
Chi phí hiển: nguyên liệu, thuê, nhân viên | 900 |
Lợi nhuận kế toán | 300 |
Chi phí ẩn: lương bỏ lỡ | 240 |
Chi phí ẩn: lãi tiết kiệm bỏ lỡ (500 × 6%) | 30 |
Lợi nhuận kinh tế = 300 - 240 - 30 | 30 |
Sổ sách báo lãi 300 triệu đồng, nhưng lợi nhuận kinh tế chỉ còn 30 triệu đồng. Nếu lương văn phòng là 290 triệu đồng thì lợi nhuận kinh tế bằng -20 triệu đồng, tức chủ tiệm làm ra ít hơn mức anh ta kiếm được nếu đi làm thuê.
Lợi nhuận kinh tế bằng 0 là gì
Khi lợi nhuận kinh tế bằng 0, doanh nghiệp vừa đủ bù mọi nguồn lực với mức thu lợi thông thường. Đây gọi là lợi nhuận bình thường. Lợi nhuận kinh tế dương nghĩa là phần vượt mức bình thường, thường đến từ lợi thế như thương hiệu hay rào cản gia nhập.
Trong thị trường cạnh tranh, lợi nhuận kinh tế dương hút thêm đối thủ vào ngành và kéo lợi nhuận về mức bình thường. Vì vậy phần lợi nhuận vượt trội bền lâu là dấu hiệu của lợi thế cạnh tranh moat.
Lợi nhuận kế toán và chứng khoán VN
Báo cáo của doanh nghiệp niêm yết dùng chuẩn kế toán, nên lợi nhuận sau thuế là lợi nhuận kế toán. Nó chưa trừ chi phí vốn chủ sở hữu. Cách gần với lợi nhuận kinh tế là so ROE với chi phí vốn chủ sở hữu: ROE cao hơn chi phí vốn thì doanh nghiệp tạo thêm giá trị cho cổ đông. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.
Câu hỏi thường gặp
Lợi nhuận kinh tế khác lợi nhuận kế toán ở đâu?
Lợi nhuận kinh tế trừ thêm chi phí cơ hội của vốn và công sức chủ sở hữu. Lợi nhuận kế toán chỉ trừ chi phí đã chi.
Lợi nhuận kinh tế có thể âm khi báo cáo vẫn có lãi không?
Có. Khi lãi kế toán nhỏ hơn chi phí cơ hội, lợi nhuận kinh tế âm dù sổ sách báo lãi.
Lợi nhuận kinh tế có nằm trong báo cáo tài chính không?
Không. Đây là khái niệm phân tích, nhà đầu tư tự ước tính bằng cách so lợi nhuận với chi phí vốn.
Học tiếp
Xem tiếp chi phí cơ hội, lợi nhuận gộp và điểm hoà vốn. Học sâu: chất lượng lợi nhuận.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 29/10/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.
