Thuế thu nhập cá nhân là gì

Thuế thu nhập cá nhân là gì? Đó là khoản thuế trực thu đánh trên thu nhập của một người trong kỳ, sau khi trừ các khoản được phép giảm trừ. Thuế này áp dụng cho nhiều nguồn như tiền lương, kinh doanh, đầu tư vốn và chuyển nhượng. Mức thuế suất, ngưỡng giảm trừ và danh mục thu nhập đổi theo luật, nên bài này chỉ giải thích cơ chế và công thức, xem số cụ thể ở quy định hiện hành.

Thuế thu nhập cá nhân tính thế nào

Cơ chế chung chia thành ba bước. Bước một là xác định thu nhập chịu thuế, tức các khoản thu nhập thuộc diện đánh thuế. Bước hai là trừ các khoản được giảm trừ để ra thu nhập tính thuế. Bước ba là áp biểu thuế hoặc thuế suất lên thu nhập tính thuế.

Các khoản giảm trừ thường gồm giảm trừ cho bản thân, giảm trừ cho người phụ thuộc, khoản đóng bảo hiểm bắt buộc và một số khoản đóng góp theo quy định. Thu nhập được miễn thuế tính riêng theo luật.

Luật Thuế thu nhập cá nhân và các văn bản hướng dẫn quy định chi tiết từng khoản. Vì luật điều chỉnh theo thời kỳ, con số nào bạn thấy trong ví dụ dưới đây chỉ có tác dụng minh hoạ.

Ví dụ thuế thu nhập cá nhân

Ví dụ này là giả định minh hoạ, đơn vị triệu đồng mỗi tháng. Biểu thuế ba bậc, giảm trừ và khoản bảo hiểm trong bảng đều là số giả định, không phải quy định hiện hành.

Thuế chỉ 1,80 triệu đồng dù lương gộp 30 triệu đồng. Tỷ lệ thuế trên lương gộp là 6,00%, thấp hơn nhiều so với thuế suất bậc cao nhất trong biểu. Lý do là phần thu nhập được giảm trừ không chịu thuế và mỗi bậc chỉ áp lên phần thu nhập rơi vào bậc đó. Cách chia này gọi là thuế lũy tiến từng phần.

Khấu trừ tại nguồn và quyết toán

Doanh nghiệp trả lương thường khấu trừ thuế tại nguồn trước khi chuyển tiền cho người lao động. Cuối kỳ, người nộp thuế đối chiếu số đã khấu trừ với số phải nộp thật. Thủ tục này gọi là quyết toán thuế.

Hai trường hợp hay gặp là nộp thừa và nộp thiếu. Nộp thừa xảy ra khi phát sinh thêm người phụ thuộc hoặc khoản giảm trừ giữa năm. Nộp thiếu xảy ra khi có thêm thu nhập từ nơi khác mà chưa tính vào.

Người cư trú và người không cư trú có cách tính khác nhau. Điều kiện xác định cư trú nằm trong luật hiện hành, không nên tự suy đoán.

Thuế thu nhập cá nhân từ đầu tư

Thu nhập từ đầu tư không chỉ có tiền lương. Cổ tức, lãi tiền gửi, chuyển nhượng chứng khoán và chuyển nhượng bất động sản đều có cách tính riêng. Một số khoản tính trên giá trị mỗi lần giao dịch, một số khác tính trên phần chênh lệch lãi.

Với nhà đầu tư cổ phiếu, cần đọc hai bài chuyên biệt: thuế đầu tư chứng khoán và thuế cổ tức. Hai bài này giải thích cơ chế thuế cho từng loại thu nhập, thay vì gộp chung vào biểu thuế lương.

Về mặt thực tế, thuế thu nhập ảnh hưởng đến lợi nhuận sau thuế của cá nhân. Hai nhà đầu tư cùng lãi như nhau có thể thực nhận khác nhau nếu nguồn thu nhập khác loại.

Giới hạn của ví dụ tính thuế

Thứ nhất, biểu thuế trong ví dụ là giả định. Biểu thật có số bậc, ngưỡng và thuế suất khác, và thay đổi theo luật.

Thứ hai, ví dụ chỉ xét một nguồn thu nhập là lương. Khi có nhiều nguồn, mỗi nguồn có quy tắc riêng và việc khấu trừ giảm trừ phải làm đúng chỗ.

Thứ ba, bài không thay thế tư vấn thuế. Trường hợp cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem thêm thu nhập khả dụng và ngân sách nhà nước. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cơ chế, không phải tư vấn thuế hay khuyến nghị đầu tư.