Quyền chọn là gì

Quyền chọn là gì? Đó là hợp đồng cho người mua quyền, không phải nghĩa vụ, được mua hoặc bán một tài sản ở giá định trước. Đổi lại, người mua trả cho người bán một khoản phí.

Quyền chọn là gì trong thực tế

Một hợp đồng quyền chọn có bốn thành phần. Tài sản cơ sở là thứ được mua bán, ví dụ một cổ phiếu hoặc một chỉ số. Giá thực hiện là mức giá được ghi trong hợp đồng. Ngày đáo hạn là thời điểm quyền hết hiệu lực. Phí quyền chọn là số tiền người mua trả ngay khi mua và không được hoàn lại.

Điểm khác biệt lớn nhất so với hợp đồng tương lai nằm ở tính một chiều. Hợp đồng tương lai bắt buộc cả hai bên thực hiện. Quyền chọn chỉ bắt buộc người bán: nếu người mua đòi thực hiện, người bán phải làm theo.

Về khung pháp lý, quyền chọn thuộc nhóm công cụ phái sinh. Sản phẩm phái sinh niêm yết quen thuộc nhất ở Việt Nam là hợp đồng tương lai chỉ số VN30. Chứng quyền có bảo đảm do công ty chứng khoán phát hành là sản phẩm gần nhất với quyền chọn mua mà cá nhân có thể giao dịch. Loại chứng quyền và cách thanh toán theo quy định hiện hành, cần xem văn bản mới nhất trước khi giao dịch.

Công thức lãi lỗ quyền chọn

Gọi S là giá tài sản cơ sở lúc đáo hạn và K là giá thực hiện. Người mua quyền chọn mua chỉ thực hiện khi S cao hơn K:

Người mua quyền chọn bán thì ngược lại, chỉ thực hiện khi S thấp hơn K:

Với quyền chọn mua, điểm hoà vốn là K cộng phí. Giá thấp hơn mức đó thì người mua lỗ một phần phí. Giá thấp hơn K thì quyền không có giá trị và người mua mất toàn bộ phí. Người bán nhận kết quả đối xứng: lãi tối đa bằng phí, lỗ có thể không có trần với quyền chọn mua.

Ví dụ quyền chọn mua cổ phiếu FPT

Cổ phiếu FPT đóng cửa phiên 26/10/2026 ở 56.000 đồng. Trong 60 phiên từ 30/07/2026 đến 26/10/2026, giá đóng cửa dao động từ 56.000 đến 67.730 đồng. Mức cao nhất hơn giá hiện tại 20,9%.

Các tham số dưới đây là giả định minh hoạ, không phải sản phẩm đang niêm yết. Một hợp đồng đại diện 1.000 cổ phiếu. Giá thực hiện K là 58.000 đồng, phí 2.000 đồng mỗi cổ phiếu. Phí một hợp đồng là 2.000.000 đồng, bằng 3,6% giá hiện tại. Điểm hoà vốn là 58.000 + 2.000 = 60.000 đồng.

Khi giá giảm 10%, người giữ cổ phiếu mất 5.600 đồng mỗi cổ phiếu. Người mua quyền chỉ mất đúng 2.000 đồng phí. Khi giá tăng 20%, người mua quyền lãi 360% trên khoản phí bỏ ra. Nhưng giá phải vượt 60.000 đồng thì mới có lãi. Giá đi ngang quanh 56.000 đồng khiến người mua mất hết phí, còn người giữ cổ phiếu không mất gì.

Cùng hợp đồng đó, người bán quyền nhận 2.000.000 đồng phí. Nếu giá lên 67.200 đồng, người bán lỗ 7.200.000 đồng một hợp đồng. Giá lên càng cao thì lỗ càng lớn. Vì vậy người bán phải ký quỹ và có thể bị yêu cầu nộp thêm.

Đọc quyền chọn thế nào

Phí quyền chọn gồm hai phần. Giá trị nội tại là phần lãi nếu thực hiện ngay, bằng S trừ K với quyền chọn mua. Giá trị thời gian là phần còn lại, phản ánh khả năng giá còn biến động trước khi đáo hạn. Giá trị thời gian giảm dần về không khi đến ngày đáo hạn.

Giá cổ phiếu biến động mạnh thì phí đắt hơn, vì cơ hội giá vượt K lớn hơn. Hạn càng dài thì phí càng cao vì lý do tương tự. Vì thế người mua phải đoán đúng cả hướng giá lẫn thời điểm.

Quyền chọn là gì: giới hạn

Thứ nhất, quyền chọn là công cụ có thời hạn. Giá đi đúng hướng nhưng đến sau ngày đáo hạn thì người mua vẫn mất phí.

Thứ hai, đòn bẩy cắt hai chiều. Lãi trên phí có thể lên hàng trăm %. Nhưng khi giá đi ngang, khả năng mất toàn bộ phí cũng lớn.

Thứ ba, người bán quyền chọn mua mà không giữ sẵn cổ phiếu có rủi ro lỗ không giới hạn. Mức ký quỹ do sở giao dịch và công ty chứng khoán đặt ra. Cần đọc kỹ quy định trước khi tham gia.

Thứ tư, bài này dùng phí giả định. Phí thực tế phụ thuộc giá cơ sở, độ biến động, lãi suất và thời hạn.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Sản phẩm gần nhất vận hành ra sao có trong chứng quyền so với cổ phiếu và rủi ro chứng quyền. Nền tảng nằm ở bài học chứng khoán phái sinh là gì. Hợp đồng tương lai chỉ số có ở VN30F là gì. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.