FTA là gì: hiệp định thương mại tự do

FTA là gì? Đó là viết tắt của Free Trade Agreement, tức hiệp định thương mại tự do: thỏa thuận giữa hai hay nhiều nền kinh tế cùng giảm hoặc bỏ thuế quan và một số rào cản khác đối với hàng hóa, dịch vụ trao đổi giữa các bên.

FTA là gì và gồm những gì

Một FTA thường có ba nhóm nội dung. Nhóm thứ nhất là cắt giảm thuế quan theo lộ trình, nhiều dòng thuế về 0%. Nhóm thứ hai là quy tắc về xuất xứ, kiểm dịch, tiêu chuẩn kỹ thuật và thủ tục hải quan. Nhóm thứ ba là các cam kết về dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ và mua sắm công.

Phạm vi mỗi hiệp định khác nhau. Có hiệp định chỉ giữa hai nước, có hiệp định nhiều nước như CPTPP (Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương), có hiệp định giữa một nước với cả khối như EVFTA với Liên minh châu Âu. Theo công bố chính thức, CPTPP có hiệu lực với Việt Nam từ 14/01/2019 và EVFTA từ 01/08/2020. Lộ trình cắt giảm từng dòng thuế nằm trong văn bản hiệp định, bài này không nêu chi tiết.

Quy tắc xuất xứ là gì

Hàng hóa muốn hưởng thuế ưu đãi phải chứng minh xuất xứ từ khu vực thành viên. Quy tắc thường yêu cầu hàng được làm hoàn toàn trong khu vực, hoặc đã qua chế biến đủ mức, hoặc có tỷ lệ giá trị nội khối đạt ngưỡng nào đó. Mục đích là ngăn hàng nước ngoài đi vòng qua một thành viên để lấy ưu đãi.

Vì vậy doanh nghiệp phải lưu hồ sơ nguyên liệu và công đoạn sản xuất. Thiếu chứng từ thì lô hàng bị tính thuế phổ thông, như khi không có FTA.

Ví dụ thuế trước và sau FTA

Ví dụ dưới đây là giả định minh hoạ, không phải số của một mặt hàng cụ thể. Công thức thuế phải nộp:

Một nhà nhập khẩu mua lô hàng may mặc giá trị 1.000.000 USD. Thuế suất phổ thông giả định là 12%, thuế suất theo FTA là 0%.

Chênh lệch 120.000 USD, bằng 12% giá trị lô hàng. Nếu nhà xuất khẩu chỉ có biên lợi nhuận 8%, tức 80.000 USD, thì ưu đãi thuế lớn hơn cả lợi nhuận. Ai giữ được điều kiện xuất xứ sẽ có lợi thế giá rõ rệt so với đối thủ ngoài hiệp định.

Thương mại Việt Nam qua các năm

Số liệu hải quan Việt Nam, cộng 12 tháng mỗi năm, tính bằng tỷ USD:

Xuất khẩu năm 2019 là 264,34 tỷ USD, tăng 8,92% so với 2018. Từ 2018 đến 2025, tổng kim ngạch gần gấp đôi. Bảng này không chứng minh FTA là nguyên nhân, vì giai đoạn này còn có thay đổi về đầu tư nước ngoài, nhu cầu thế giới và giá hàng hóa. Nó chỉ cho thấy quy mô thương mại mà các hiệp định áp dụng lên.

FTA tác động gì tới cổ phiếu

Với nhà đầu tư cổ phiếu, FTA là một biến số cần đọc cùng báo cáo tài chính. Doanh nghiệp xuất khẩu sang thị trường có FTA có thể cạnh tranh giá tốt hơn, nhưng chỉ khi doanh nghiệp đạt quy tắc xuất xứ và đơn hàng thật sự tăng. Hãy kiểm tra doanh thu theo thị trường trong thuyết minh BCTC, đừng suy từ tên hiệp định.

Giới hạn khi đọc tác động FTA

Thứ nhất, thuế chỉ là một phần chi phí. Hàng rào phi thuế quan như tiêu chuẩn kỹ thuật và kiểm dịch vẫn tồn tại. Thứ hai, ưu đãi chia cho cả hai chiều: hàng nước ngoài cũng vào thị trường trong nước với thuế thấp hơn, tạo cạnh tranh cho doanh nghiệp nội địa. Thứ ba, lộ trình cắt thuế kéo dài nhiều năm nên tác động đến lợi nhuận đến chậm và không đều giữa các ngành.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp