Dầu thô là gì

Dầu thô là gì? Đó là hỗn hợp hydrocacbon dạng lỏng khai thác từ lòng đất, chưa qua chế biến. Dầu thô được đưa vào nhà máy lọc dầu để tạo ra xăng, dầu diesel, nhiên liệu máy bay, nhựa đường và nguyên liệu hóa dầu. Đây là hàng hóa được giao dịch nhiều nhất thế giới và là đầu vào của gần như mọi nền kinh tế.

Dầu thô là gì và được dùng làm gì

Dầu thô hình thành từ xác sinh vật cổ đại qua hàng triệu năm. Mỗi mỏ cho dầu có tính chất khác nhau. Hai tiêu chí chính là độ nặng (dầu nhẹ chảy dễ, dầu nặng đặc) và hàm lượng lưu huỳnh (dầu ngọt ít lưu huỳnh, dầu chua nhiều).

Dầu nhẹ và ngọt dễ lọc, cho nhiều xăng và diesel, nên thường đắt hơn dầu nặng và chua. Sản phẩm sau lọc dầu phục vụ giao thông, sản xuất điện, công nghiệp hóa chất và xây dựng.

Dòng đi của dầu từ giếng đến người tiêu dùng gọi là chuỗi giá trị dầu khí. Bài chuỗi giá trị dầu khí mô tả các khâu thượng nguồn, trung nguồn và hạ nguồn.

Đơn vị và cách đọc giá dầu

Giá dầu thế giới niêm yết bằng USD mỗi thùng (barrel). Một thùng bằng khoảng 158,99 lít, thường làm tròn 159 lít.

Hai giá chuẩn phổ biến là WTI (dầu ngọt nhẹ của Mỹ) và Brent (dầu Biển Bắc làm chuẩn cho phần lớn dầu giao dịch ngoài Mỹ). Bài dầu Brent và WTI so sánh hai chuẩn này.

Để hình dung chi phí nguyên liệu, có thể đổi giá thùng ra lít:

Với giá WTI 103,26 USD/thùng ngày 28/10/2026, chi phí dầu thô khoảng 103,26 / 158,99 = 0,65 USD mỗi lít. Đây chỉ là giá nguyên liệu, chưa gồm lọc dầu, vận chuyển, thuế phí và biên phân phối.

Ví dụ giá dầu WTI từ dữ liệu thật

Dữ liệu giá ngày (D1) dầu WTI của HODL.VN, tính theo ngày giao dịch giờ Việt Nam, đến phiên 28/10/2026:

Trong 12 tháng, giá tăng 70,76%, từ 60,47 lên 103,26 USD. Từ đáy ngày 16/12/2025 đến đỉnh ngày 06/04/2026, giá đi từ 55,24 lên 113,44, tức tăng gần 2,05 lần trong khoảng bốn tháng. Từ đỉnh đến 28/10/2026, giá giảm 8,97%.

Biên độ lớn như vậy cho thấy dầu thô là một trong những hàng hóa biến động mạnh nhất. Nguyên nhân thường là cung khó điều chỉnh nhanh: mở một mỏ mới mất nhiều năm, trong khi cầu và tâm lý thay đổi từng tuần.

Từ dầu thô đến sản phẩm lọc dầu

Nhà máy lọc dầu mua dầu thô, bán sản phẩm. Lợi nhuận phụ thuộc vào chênh lệch giữa giá sản phẩm và giá dầu thô, gọi là biên lọc dầu. Bài crack spread giải thích cách đo chênh lệch này.

Vì vậy giá dầu thô tăng không đồng nghĩa nhà máy lọc dầu lãi nhiều hơn. Nếu giá sản phẩm không theo kịp, biên bị thu hẹp.

Dầu thô và chứng khoán Việt Nam

Nhà đầu tư cổ phiếu cần biết giá dầu vì tác động hai chiều. Doanh nghiệp thượng nguồn như thăm dò và khoan có doanh thu gắn với giá dầu, nên giá lên thường kéo kỳ vọng lợi nhuận lên. Doanh nghiệp tiêu thụ nhiên liệu như vận tải, hàng không và hóa chất chịu chi phí đầu vào cao hơn khi giá dầu tăng.

Giá dầu cũng đi vào lạm phát vì xăng dầu nằm trong rổ tiêu dùng. Chu kỳ đầu tư của nhóm dầu khí xem tại chu kỳ đầu tư dầu khí.

Ví dụ trong bài là dữ liệu quá khứ, chỉ để minh hoạ, không phải dự báo hay khuyến nghị đầu tư.

Giới hạn khi đọc giá dầu

Thứ nhất, chuỗi dữ liệu trong bài là giá của sản phẩm giao dịch chênh lệch giá (CFD) bám theo giá dầu WTI, không phải giá tại giếng hay cảng.

Thứ hai, giá dầu thế giới và giá xăng bán lẻ không đi cùng nhịp. Giá bán lẻ còn gồm thuế, phí, biên phân phối và chính sách điều hành giá trong nước.

Thứ ba, hai mốc ngày trong ví dụ chỉ là các điểm cụ thể. Chọn mốc khác có thể cho kết luận khác.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem tiếp ngành dầu khí và lạm phát CPI.