Hàng hóa nông sản là gì
Nội dung bài6 phần
Hàng hóa nông sản là gì? Đó là các sản phẩm từ trồng trọt và chăn nuôi được mua bán với số lượng lớn theo quy cách chuẩn, như lúa gạo, ngô, lúa mì, đậu nành, cà phê, đường, cao su, bông. Giá của chúng do cung và cầu toàn cầu quyết định, chứ không do một doanh nghiệp đặt ra.
Điểm chính
- Nông sản là nhóm hàng hóa mềm, nguồn cung phụ thuộc mùa vụ và thời tiết nên giá dễ biến động mạnh.
- Phần lớn giá tham chiếu thế giới hình thành trên thị trường hợp đồng tương lai, nơi người sản xuất và người mua chốt giá trước.
- Với cổ phiếu Việt Nam, giá nông sản đi vào doanh thu của doanh nghiệp xuất khẩu và giá vốn của doanh nghiệp dùng nông sản làm đầu vào.
Hàng hóa nông sản gồm nhóm nào
Nông sản thường được chia thành bốn nhóm. Nhóm ngũ cốc và hạt có dầu gồm lúa gạo, ngô, lúa mì, đậu nành. Nhóm hàng hóa mềm công nghiệp gồm cà phê, ca cao, đường, bông, cao su. Nhóm chăn nuôi gồm bò, lợn nạc. Nhóm thứ tư là thủy sản, ít khi có giá niêm yết chuẩn hóa như ba nhóm trên.
Chữ "mềm" trong tiếng Anh là soft commodities, để phân biệt với hàng hóa cứng như kim loại và năng lượng. Hàng hóa mềm được trồng và thu hoạch, nên nguồn cung có thể tăng lên được sau một vụ, trong khi quặng và dầu phải mất nhiều năm để mở mỏ hoặc khoan giếng mới.
Việt Nam là nước xuất khẩu lớn của gạo, cà phê, hạt điều, hồ tiêu, cao su và thủy sản. Vì vậy giá nông sản thế giới không chỉ là chuyện của thị trường nước ngoài, mà ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của nông dân và doanh nghiệp trong nước.
Giá hàng hóa nông sản hình thành
Giá nông sản có hai tầng. Tầng thứ nhất là giá giao ngay, tức giá mua bán để nhận hàng gần như ngay. Tầng thứ hai là giá của hợp đồng tương lai, nơi người trồng chốt bán và nhà chế biến chốt mua cho một tháng giao hàng sau này. Giá tương lai của các sàn lớn thường được dùng làm giá tham chiếu cho cả giá giao ngay.
Bốn yếu tố chi phối giá. Một là thời tiết: hạn hán hoặc mưa lũ làm giảm sản lượng. Hai là tồn kho cuối vụ: tồn kho thấp thì giá nhạy với mọi cú sốc. Ba là tỷ giá, vì giá niêm yết bằng USD. Bốn là giá năng lượng, vì phân bón, vận chuyển và nhiên liệu sinh học đều gắn với dầu và khí. Chuỗi chi phí này được nói rõ hơn ở bài giá hàng hóa đầu vào.
Nông sản cũng có tính mùa vụ. Giá thường chịu áp lực lúc thu hoạch rộ vì hàng ra nhiều, và có xu hướng cao hơn khi nguồn cung khan dần cuối vụ. Quy luật này không chắc chắn mỗi năm, nhưng giải thích vì sao giá có nhịp lên xuống theo mùa.
Ví dụ giá ngô tương lai qua các năm
Ngô là nông sản có chuỗi giá hợp đồng tương lai dài trong dữ liệu của HODL.VN. Bảng dưới đây ghi giá đóng cửa phiên giao dịch cuối mỗi năm, tính theo xu Mỹ trên mỗi giạ (bushel), theo cách niêm yết thông thường của hợp đồng ngô. Dữ liệu đến 28/10/2026, ngày tính theo giờ Việt Nam.
Mốc | Giá đóng cửa (xu Mỹ/giạ) | Thay đổi so với mốc trước |
|---|---|---|
31/12/2020 | 479,25 | |
30/12/2021 | 595,38 | +24,23% |
30/12/2022 | 678,13 | +13,90% |
29/12/2023 | 470,88 | -30,56% |
31/12/2024 | 457,38 | -2,87% |
30/12/2025 | 440,13 | -3,77% |
28/10/2026 | 451,38 | +2,56% |
Giá ngô đóng cửa năm 2022 cao hơn năm 2020 gần một phần ba, rồi rơi 30,56% trong năm 2023. Trong biên độ rộng hơn, giá cao nhất phiên ngày 29/04/2022 là 823,88 và thấp nhất phiên ngày 01/08/2024 là 377,63. Mức giảm giữa hai điểm này là 54,16%.
Trong năm 2026 đến 28/10, giá thấp nhất phiên là 405,63 vào ngày 30/06/2026 và cao nhất phiên là 549,13 vào ngày 02/09/2026. Giá đỉnh cao hơn giá đáy 35,38% chỉ trong hơn hai tháng. Đến 28/10/2026 giá đã về 451,38, thấp hơn đỉnh năm 17,80%.
Nếu một hợp đồng ngô quy ước 5.000 giạ, mỗi 1 xu thay đổi giá làm giá trị hợp đồng đổi 50 USD. Ở mức 451,38 xu, giá trị danh nghĩa là 22.569 USD. Con số quy ước 5.000 giạ là giả định minh hoạ cách tính, người đọc cần đối chiếu với đặc tả của sàn trước khi dùng.
Nông sản và cổ phiếu Việt Nam
Giá nông sản đi vào báo cáo kết quả kinh doanh theo hai chiều. Doanh nghiệp xuất khẩu như thủy sản, cao su, cà phê có doanh thu gắn với giá thế giới. Doanh nghiệp dùng nông sản làm nguyên liệu, như thức ăn chăn nuôi hay chế biến thực phẩm, có giá vốn gắn với giá ngô, đậu nành.
Vì vậy cùng một cú tăng giá ngô có thể tốt cho một nhóm và xấu cho nhóm khác. Nhà đầu tư cổ phiếu nên xác định doanh nghiệp đứng ở đầu bán hay đầu mua của nông sản đó, rồi mới đọc giá. Các nhóm liên quan có ở cổ phiếu thủy sản, cổ phiếu mía đường và cổ phiếu phân bón.
Giới hạn khi đọc giá nông sản
Thứ nhất, mỗi loại nông sản có giá riêng, ví dụ ngô không đại diện cho gạo hay cà phê. Thứ hai, giá hợp đồng tương lai chuyển tháng giao hàng theo chu kỳ nên chuỗi giá dài có thể chứa khoảng nhảy khi đổi hợp đồng. Thứ ba, giá thế giới và giá trong nước chênh nhau do chất lượng, chi phí vận chuyển và chính sách. Thứ tư, ví dụ giá ngô chỉ để minh hoạ cách đọc, không dự báo hướng đi.
Câu hỏi thường gặp
Hàng hóa nông sản là gì?
Là sản phẩm nông nghiệp chuẩn hóa, mua bán số lượng lớn như gạo, ngô, cà phê, đường, cao su. Giá do cung cầu thế giới quyết định.
Vì sao giá nông sản biến động mạnh?
Vì nguồn cung phụ thuộc thời tiết và mùa vụ, trong khi nhu cầu ăn uống khá ổn định. Cầu ít co giãn nên chỉ một biến động nhỏ của nguồn cung cũng đẩy giá đi xa.
Giá nông sản ảnh hưởng thế nào đến lạm phát?
Lương thực và thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn trong rổ chi tiêu, nên giá nông sản tăng thường làm chỉ số giá tiêu dùng tăng theo.
Hàng hóa nông sản khác dầu và vàng ở điểm nào?
Nông sản có mùa thu hoạch nên nguồn cung có thể tăng sau một vụ, và sản phẩm có hạn dùng. Vàng gần như không hỏng và dầu cần nhiều năm để tăng sản lượng.
Học tiếp: hợp đồng tương lai hàng hóa cho cơ chế chốt giá, contango và backwardation cho hình dạng đường giá kỳ hạn, hàng hóa thay thế và bổ sung cho quan hệ giữa các mặt hàng. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 28/10/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.
