Chi phí nguyên vật liệu là gì

Chi phí nguyên vật liệu là gì? Đó là tiền doanh nghiệp bỏ ra mua những thứ cấu thành trực tiếp nên sản phẩm. Ví dụ là hạt nhựa của nhà máy ống nhựa hay thép cuộn của nhà máy tôn. Khoản này nằm trong giá vốn hàng bán và thường là phần lớn nhất của giá vốn ở doanh nghiệp sản xuất.

Công thức chi phí nguyên vật liệu

Trong đó: định mức tiêu hao là lượng nguyên liệu cho một đơn vị sản phẩm, đơn giá mua là giá nhập kho, sản lượng là số sản phẩm làm ra trong kỳ. Cộng theo từng loại nguyên liệu dùng trong sản xuất.

Để so các kỳ với nhau, người phân tích thường quy về tỷ trọng trên doanh thu:

Dòng giá vốn hàng bán trên báo cáo kết quả kinh doanh hợp nhất gồm nguyên vật liệu, nhân công trực tiếp, khấu hao nhà xưởng và chi phí sản xuất chung. Riêng số nguyên vật liệu nằm trong thuyết minh báo cáo tài chính, mục chi phí sản xuất kinh doanh theo yếu tố.

Ví dụ chi phí nguyên vật liệu BMP

Cổ phiếu BMP của nhà sản xuất ống nhựa có BCTC hợp nhất kỳ Q3/2026, dữ liệu đến 27/10/2026. Hạt nhựa là nguyên liệu chính của ngành ống nhựa. Kho dữ liệu của HODL.VN chỉ có dòng giá vốn, nên tỷ trọng nguyên vật liệu dưới đây là giả định.

Doanh thu quý III năm nay thấp hơn cùng kỳ 4,5%, còn giá vốn cao hơn 9,4%. Báo cáo hợp nhất không cho biết nguyên nhân. Nguyên nhân có thể là giá nguyên liệu, cơ cấu sản phẩm hoặc giá bán. Phải đọc thuyết minh cùng thông cáo của doanh nghiệp mới tách được.

Giả định minh hoạ: nguyên vật liệu chiếm 80% giá vốn Q3/2026, tức 698,6 tỷ đồng hay 47,8% doanh thu. Nếu đơn giá nguyên liệu tăng thêm 10% và các khoản khác không đổi, giá vốn tăng 69,9 tỷ đồng.

Giữ nguyên biên gộp 40,3% khi nguyên liệu tăng 10% đòi hỏi tăng giá bán khoảng 8,0%. Nếu thị trường không chấp nhận mức tăng đó, doanh nghiệp phải chịu một phần chi phí.

Cách đọc tỷ trọng NVL

Tỷ trọng nguyên vật liệu cao nghĩa là biên lợi nhuận nhạy với giá hàng hoá đầu vào. Doanh nghiệp xi măng, thép, nhựa, phân bón thường nằm nhóm này. Doanh nghiệp công nghệ, dịch vụ có tỷ trọng thấp, chi phí chủ yếu là nhân sự.

Cần xem ba điều. Một là tỷ trọng qua nhiều quý, để thấy xu hướng thay vì một quý lệch. Hai là khả năng chuyển giá cho khách, tuỳ vị thế thị trường và hợp đồng. Ba là tồn kho. Hàng mua giá cũ còn trong kho làm chi phí chậm hơn giá thị trường vài tháng.

Giới hạn khi đọc tỷ trọng NVL

Thứ nhất, độ trễ tồn kho. Giá nguyên liệu tăng hôm nay chưa vào giá vốn nếu doanh nghiệp còn hàng tồn kho giá thấp. Phải đối chiếu với vòng quay hàng tồn kho để biết độ trễ.

Thứ hai, tỷ giá. Nguyên liệu nhập khẩu tính bằng ngoại tệ, nên đồng nội tệ yếu đi đẩy chi phí lên dù giá thế giới đứng yên.

Thứ ba, phòng ngừa giá. Có doanh nghiệp khoá giá nguyên liệu bằng hợp đồng dài hạn hoặc công cụ phái sinh, làm biên gộp ít biến động hơn doanh nghiệp không phòng ngừa.

Câu hỏi thường gặp