Cạnh tranh độc quyền là gì

Cạnh tranh độc quyền (monopolistic competition) là gì? Đó là cấu trúc thị trường có nhiều người bán, mỗi người bán một sản phẩm khác biệt nhẹ so với đối thủ, và người mới gia nhập khá dễ. Quán cà phê, cửa hàng thời trang, nhà hàng là những ví dụ quen thuộc.

Đặc điểm cạnh tranh độc quyền

Thị trường này nằm giữa cạnh tranh hoàn hảo và độc quyền. Có ba đặc điểm chính. Số người bán lớn, mỗi người chỉ chiếm phần nhỏ thị phần. Sản phẩm khác biệt nhưng thay thế được: hai ly cà phê khác nhau về vị và không gian, nhưng khách vẫn đổi quán được. Gia nhập và rút lui tương đối dễ, vốn ban đầu không quá lớn.

Vì sản phẩm khác biệt, đường cầu của từng hãng dốc xuống. Hãng tăng giá sẽ mất một phần khách nhưng không mất hết, khác với hãng cạnh tranh hoàn hảo mất toàn bộ khách nếu đòi giá cao hơn thị trường.

Ví dụ cạnh tranh độc quyền

Số liệu dưới đây là giả định minh hoạ. Một quán bán giá 40.000 đồng mỗi ly, chi phí cố định 22 triệu đồng mỗi tháng, chi phí biến đổi 29.000 đồng mỗi ly. Chi phí trung bình mỗi ly bằng chi phí cố định chia sản lượng cộng chi phí biến đổi.

Khi khu phố chỉ có vài quán, mỗi quán bán 8.000 ly và lãi 66 triệu đồng mỗi tháng. Lợi nhuận cao hút thêm quán mới. Khách chia ra cho nhiều quán hơn, sản lượng mỗi quán giảm. Đến khi mỗi quán chỉ bán 2.000 ly, chi phí trung bình chạm 40.000 đồng bằng giá bán và lãi về 0. Công thức hoà vốn: 22.000.000 chia (40.000 trừ 29.000) bằng 2.000 ly.

Kết quả dài hạn là các quán vẫn tồn tại, nhưng không còn lợi nhuận vượt mức. Đây là cách hiểu lợi nhuận kinh tế bằng 0, khác với lợi nhuận kế toán, xem thêm bài lợi nhuận kinh tế và lợi nhuận kế toán.

Khác biệt hoá giữ được biên lãi

Hãng nào làm khách thấy sản phẩm khó thay thế sẽ giữ được giá và biên lợi nhuận lâu hơn. Nguồn khác biệt gồm thương hiệu, vị trí, trải nghiệm, dịch vụ đi kèm. Đây là mầm mống của lợi thế cạnh tranh moat, dù ở ngành cạnh tranh độc quyền lợi thế thường mỏng và dễ bị sao chép.

Góc nhìn chứng khoán VN

Các ngành bán lẻ, thực phẩm đồ uống, thời trang có nhiều doanh nghiệp bán sản phẩm khác biệt nhẹ. Khi đọc báo cáo của nhóm này, nhà đầu tư nên xem biên lợi nhuận gộp có giữ được qua nhiều năm khi đối thủ mở thêm điểm bán không. Biên giảm dần cùng lúc nhiều đối thủ tăng tốc mở rộng là dấu hiệu lợi nhuận vượt mức đang bị bào mòn. Ví dụ trong bài không đại diện cho doanh nghiệp cụ thể nào.

Giới hạn cạnh tranh độc quyền

Thứ nhất, mô hình giả định chi phí và cầu đứng yên, thực tế cả hai đổi theo mùa và theo thu nhập. Thứ hai, người mới không chỉ chia khách mà còn đẩy chi phí thuê mặt bằng và nhân sự lên. Thứ ba, hãng có thương hiệu mạnh hoặc chuỗi lớn có chi phí trung bình thấp hơn, nên không bị kéo về mức hoà vốn cùng lúc với quán nhỏ.

Câu hỏi thường gặp