Bảo hiểm nhân thọ và BVH: phí khai thác, dự phòng và danh mục đầu tư

Bảo hiểm nhân thọ là cam kết trả tiền cho người được bảo hiểm khi họ sống đến một mốc hoặc khi họ chết, theo định nghĩa của Luật Kinh doanh bảo hiểm. Hợp đồng kéo dài nhiều năm, nên doanh nghiệp thu phí hôm nay nhưng trả tiền nhiều năm sau. Khoảng cách thời gian đó tạo ra hai thứ cần đọc khi xem báo cáo: khối dự phòng khổng lồ nằm ở bên nguồn vốn, và danh mục đầu tư khổng lồ nằm ở bên tài sản.

BVH, Tập đoàn Bảo Việt, là ví dụ rõ nhất trong dữ liệu HODL.VN, vì tập đoàn có Bảo Việt Nhân thọ, doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ dẫn đầu thị trường theo phí khai thác mới. Bài này dùng báo cáo tích hợp 2025 của chính tập đoàn để đi qua từng khoản: phí khai thác mới và tái tục, dự phòng toán học, danh mục đầu tư, vốn và biên khả năng thanh toán. Cuối bài là thứ tự đọc báo cáo của một công ty bảo hiểm nói chung. Phần phi nhân thọ, tỷ lệ bồi thường và tỷ lệ kết hợp nằm ở bài bảo hiểm phi nhân thọ: tỷ lệ bồi thường và tỷ lệ kết hợp. Toàn cảnh ngành nằm ở bài cổ phiếu bảo hiểm.

Nhân thọ khác phi nhân thọ

Hợp đồng phi nhân thọ thường dài một năm, tổn thất xảy ra ngẫu nhiên, nên người ta đo bằng tỷ lệ bồi thường và tỷ lệ kết hợp. Hợp đồng nhân thọ dài hơn nhiều, và phần lớn phí không dùng ngay: nó được giữ lại để trả quyền lợi về sau. Doanh nghiệp phải trích dự phòng nghiệp vụ cho phần đó. Luật định nghĩa dự phòng nghiệp vụ là khoản tiền phải trích lập nhằm thanh toán những trách nhiệm bảo hiểm có thể phát sinh từ các hợp đồng đã giao kết, trích riêng từng nghiệp vụ, luôn có tài sản tương ứng và dùng chuyên gia tính toán.

Với nhân thọ, dự phòng nghiệp vụ gồm chủ yếu dự phòng toán học, là giá trị hiện tại của các nghĩa vụ tương lai trừ đi phí sẽ thu trong tương lai. Bài này dùng đúng tên gọi trong báo cáo của Bảo Việt. Hệ quả về cách đọc: tổng tiền chi trả quyền lợi cùng mức tăng dự phòng toán học mới phản ánh trọn nghĩa vụ phát sinh trong năm, còn riêng tiền bồi thường đã trả thì không.

BVH gồm những gì

Báo cáo tích hợp 2025 mô tả BVH là tập đoàn tài chính bảo hiểm với hai trụ cột: Bảo Việt Nhân thọ (BVNT, tập đoàn giữ 100% vốn) và Bảo hiểm Bảo Việt (BHBV, phi nhân thọ). Ngoài ra có chứng khoán (BVSC), quản lý quỹ (BVF), và Bảo Việt Bank là công ty liên kết.

Năm 2025, tổng doanh thu hợp nhất là 59.700 tỷ đồng, tăng 5%. Cơ cấu theo lĩnh vực: nhân thọ chiếm 74,8% (năm 2024: 75,6%), phi nhân thọ 21,4% (20,7%), dịch vụ tài chính và khác 3,8% (3,7%). Lợi nhuận sau thuế hợp nhất là 2.922 tỷ đồng, tăng 33,2% và bằng 127% kế hoạch. Cơ cấu lợi nhuận sau thuế: bảo hiểm 83%, trong đó BVNT 2.168 tỷ đồng và BHBV 300 tỷ đồng, còn dịch vụ tài chính và khác 17% với 500 tỷ đồng.

Con số 74,8% là lý do bài này tập trung vào nhân thọ: ba phần tư doanh thu của BVH nằm ở một mảng.

Phí khai thác mới và tái tục

Hai khái niệm này chỉ có ở bảo hiểm dài hạn. Phí khai thác mới là phí của các hợp đồng vừa ký trong năm. Phí tái tục là phí khách tiếp tục nộp cho hợp đồng đã có từ những năm trước. Doanh nghiệp bán hợp đồng mới tốn nhiều chi phí hoa hồng và chi phí khai thác nên khai thác mới cho biết sức bán hiện tại, còn tái tục cho biết độ bền của tập hợp hợp đồng cũ.

Theo báo cáo tích hợp 2025, BVNT có doanh thu phí bảo hiểm gốc 32.642 tỷ đồng, tăng 1,5%, thị phần 22,5% (năm 2024: 32.160 tỷ đồng, 21,7%). Doanh thu khai thác mới là 4.405 tỷ đồng, tăng 14%, thị phần 20,3%, đứng đầu thị trường. Tổng doanh thu của BVNT là 45.260 tỷ đồng, gồm cả doanh thu hoạt động tài chính 12.562 tỷ đồng.

Tài liệu của BVH không nêu riêng doanh thu tái tục, và bài này cũng không tự suy ra con số đó. Báo cáo còn có chỗ chưa khớp: một biểu đồ thị phần ghi doanh thu khai thác mới của BVNT tăng 24,8% theo số ước tính của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, trong khi phần báo cáo riêng của BVNT ghi tăng 14%. Bài dùng con số 14% của báo cáo BVNT và lưu ý rằng các số liệu này có thể khác định nghĩa.

Bối cảnh chung theo báo cáo: tổng doanh thu phí toàn thị trường nhân thọ năm 2025 giảm khoảng 1,9%, doanh thu khai thác mới giảm 6,5% so với 2024. BVNT tăng thị phần trong một thị trường co lại. Mạng lưới của BVNT gồm 77 chi nhánh, 368 văn phòng khu vực, trên 156 nghìn đại lý và tư vấn viên, với 2,6 triệu hợp đồng có hiệu lực. Kế hoạch 2026 của BVNT: tổng doanh thu 44.961 tỷ đồng (thấp hơn 45.260 tỷ đồng thực hiện 2025), phí gốc 32.520 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 2.303 tỷ đồng. Tỷ lệ duy trì hiệu lực hợp đồng không được nêu trong tài liệu đã đọc.

Dự phòng toán học: nợ lớn nhất

Cuối năm 2025, dự phòng nghiệp vụ bảo hiểm hợp nhất của BVH là 201.682 tỷ đồng (cuối 2024: 186.574 tỷ đồng), chiếm 69,1% tổng nguồn vốn. Trong đó dự phòng toán học là 171.409 tỷ đồng, tương đương 85,0% dự phòng nghiệp vụ (tỷ lệ do HODL.VN tính). Dự phòng dao động lớn, là khoản đệm cho năm tổn thất bất thường, chỉ 172,9 tỷ đồng.

Dòng tiền trong năm cũng cho thấy rõ điều đó. Doanh thu phí bảo hiểm hợp nhất năm 2025 là 43.728 tỷ đồng. Tổng chi bồi thường và trả tiền bảo hiểm là 35.137 tỷ đồng (năm 2024: 36.662 tỷ đồng). Riêng khoản tăng dự phòng toán học năm 2025 là 14.261 tỷ đồng. Nghĩa là phần lớn phần phí không chi ngay đã chuyển thành nghĩa vụ dài hạn. Phí nhượng tái chỉ 3.809 tỷ đồng, nhỏ so với phí gốc 43.716 tỷ đồng: tập đoàn giữ lại gần hết rủi ro đã nhận.

Điều này khác phi nhân thọ ở chỗ nào? Với phi nhân thọ, bồi thường xảy ra trong năm và được phản ánh ngay vào tỷ lệ bồi thường. Với nhân thọ, khoản nợ nằm trong dự phòng và chỉ rút ra dần, nên người đọc không thể đánh giá bằng tỷ lệ kết hợp. Tài liệu của BVH cũng không công bố tỷ lệ kết hợp cho tập đoàn.

Danh mục đầu tư 266.536 tỷ đồng

Bên tài sản, danh mục đầu tư tài chính hợp nhất cuối 2025 là trên 266.536 tỷ đồng, tăng 34.992 tỷ đồng (+15,1%). Thuyết minh báo cáo tài chính cho thấy cấu trúc của phần nắm giữ đến ngày đáo hạn, tổng 258.282 tỷ đồng ghi sổ.

Nguồn: thuyết minh báo cáo tài chính hợp nhất 2025 · Tập đoàn Bảo Việt. Tỷ trọng do HODL.VN tính; ba dòng cộng đúng bằng 258.282 tỷ đồng.

Trong trái phiếu dài hạn, trái phiếu Chính phủ là 71.271,9 tỷ đồng và trái phiếu doanh nghiệp là 36.590,0 tỷ đồng. Tức trái phiếu Chính phủ chiếm khoảng 66,1% trái phiếu (tính). Báo cáo công bố lãi suất: tiền gửi dài hạn từ 5,20% đến 7,60% một năm, tiền gửi ngắn hạn đến 9,00% một năm, trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 14 đến 30 năm và trái phiếu doanh nghiệp kỳ hạn 7 đến 10 năm với lãi suất đến 8,90% một năm.

Kỳ hạn dài của trái phiếu không ngẫu nhiên. Nghĩa vụ nhân thọ kéo dài hàng chục năm nên doanh nghiệp muốn tài sản cũng dài hạn, để giảm lệch kỳ hạn giữa tài sản và nghĩa vụ. Tài liệu của BVH nói doanh nghiệp quản lý rủi ro lãi suất bằng Duration và PV01 (mức thay đổi giá trị khi lãi suất đổi một điểm cơ bản).

Về kết quả đầu tư: doanh thu hoạt động tài chính hợp nhất là 14.040 tỷ đồng (tăng 10,6%), chi phí tài chính 2.919 tỷ đồng, nên lợi nhuận hoạt động tài chính là 11.120,5 tỷ đồng. Tài liệu không nêu tỷ suất đầu tư hợp nhất, vì doanh thu tài chính còn gồm hoạt động của chứng khoán nên tự tính ra một tỷ suất sẽ không chính xác.

Công ty mẹ có danh mục riêng, cũng đáng so sánh: tổng 16.278 tỷ đồng, gồm tiền gửi 3.208 tỷ đồng (19,7%), không có trái phiếu, còn lại là cổ phần và góp vốn 13.070 tỷ đồng (80,3%).

Vốn mỏng, đòn bẩy cao

Tổng tài sản hợp nhất cuối 2025 là 291.806 tỷ đồng, tăng 16,1% so với cuối 2024. Vốn chủ sở hữu hợp nhất 25.480 tỷ đồng, chiếm 8,7% tổng nguồn vốn, trong đó lợi ích cổ đông không kiểm soát 1.029 tỷ đồng. Tức vốn chủ sở hữu mỏng so với bảng cân đối, đúng đặc điểm của ngành: phần lớn nguồn vốn là nghĩa vụ với người mua bảo hiểm, không phải tiền vay thông thường.

Một khoản nên đọc kỹ: giao dịch mua bán lại trái phiếu (repo) tăng lên 53.229 tỷ đồng (cuối 2024: 32.124 tỷ đồng), tỷ trọng trong nợ phải trả lên 22,2% từ 16,4%. Báo cáo giải thích hệ số thanh toán giảm nhẹ cuối 2025 chủ yếu do BVNT tăng repo trái phiếu Chính phủ.

Chỉ tiêu đo đệm vốn theo quy định hiện hành là biên khả năng thanh toán. Cuối 2025, BVNT đạt 107% so với mức yêu cầu 100%, BHBV đạt 141%. Mức 107% chỉ cao hơn yêu cầu 7 điểm phần trăm.

Khung pháp lý đang chuyển: theo văn bản hợp nhất 31/VBHN-VPQH, cơ chế biên khả năng thanh toán cũ còn đến hết 2027, từ 2028 chuyển sang tỷ lệ an toàn vốn, tức tỷ lệ giữa vốn thực có và vốn trên cơ sở rủi ro. Văn bản hướng dẫn công thức mới bài này chưa đối chiếu, nên chưa thể so 107% với chuẩn mới. Báo cáo của BVH cũng cho biết tập đoàn áp dụng Thông tư 99 cho báo cáo tài chính từ năm tài chính 2026.

Bảo hiểm Bảo Việt trong tập đoàn

Mảng phi nhân thọ nhỏ hơn nhiều nhưng không nhỏ: BHBV có tổng doanh thu 12.920 tỷ đồng, tăng 8,3%, phí bảo hiểm gốc 11.077 tỷ đồng, thị phần 12,6% đứng thứ hai (2024: 13,1%). Tăng trưởng phí gốc 6,5% thấp hơn mức tăng chung của thị trường 11%. Đóng góp lợi nhuận sau thuế khoảng 300 tỷ đồng. Xếp hạng AM Best của BHBV là B++ (Tốt).

Tài liệu BVH nêu định tính "tỷ lệ bồi thường tiếp tục được cải thiện" và cho biết trong nhóm đầu thị trường phi nhân thọ chỉ BHBV và OPES có tỷ lệ bồi thường gốc 2025 giảm so với 2024, nhưng không công bố tỷ lệ bồi thường hay tỷ lệ kết hợp bằng số. Báo cáo cũng có một số chỗ chưa khớp giữa các trang về doanh thu phí và lợi nhuận của BHBV, nên bài chỉ dùng số xuất hiện nhất quán.

Sở hữu và cổ tức

Theo báo cáo thường niên, cổ đông lớn gồm Bộ Tài chính 65,00% (482.509.800 cổ phiếu), Sumitomo Life 22,09% và SCIC 2,98% (hai con số cuối do HODL.VN tính từ số liệu báo cáo). Cổ đông nước ngoài giữ 26,90% với giới hạn tối đa 49%. Tổng số cổ đông là 10.235.

Cổ tức gần nhất tìm được trong tài liệu là cho năm tài chính 2024: 10,551% mệnh giá, tổng 783 tỷ đồng, tương đương 1.055,1 đồng một cổ phiếu, chốt danh sách ngày 17/11/2025. Tài liệu họp đại hội đồng cổ đông 2026 của BVH, nơi sẽ có cổ tức năm 2025 và kế hoạch hợp nhất 2026, chưa tìm được trên các cổng công bố, nên bài không nêu hai nội dung này. Ngoài ra, BVH nắm 9,18% VNR theo báo cáo của chính VNR.

BVH trong chỉ số HX-INS

Trong HX-INS, BVH có tỷ trọng 60,09% tính đến phiên 04/11/2026, giá 63.800 đồng, tăng 2,24% trong phiên. Chỉ số gồm 9 mã, nên BVH một mình quyết định phần lớn diễn biến. Trong HX-FIN (66 mã), BVH chỉ chiếm 1,84%.

Nguồn: bộ chỉ số ngành · HODL.VN · tính đến phiên 04/11/2026.

Cần nhớ hai giới hạn khi dùng chỉ số này để nhìn BVH. Theo phương pháp tính, HX-INS gia quyền vốn hóa đầy đủ, không có trần tỷ trọng và là chỉ số giá, không cộng cổ tức tiền mặt. Nó đo giá cổ phiếu, không đo chất lượng của danh mục hay độ bền hợp đồng. Mã nằm trong nhóm bảo hiểm cũng không đồng nghĩa mô hình giống nhau: BVH nằm cạnh PVI, một holdings phi nhân thọ và tái bảo hiểm, và cạnh VNR là tái bảo hiểm thuần.

Thứ tự đọc báo cáo bảo hiểm

1. Xác định loại hình: nhân thọ, phi nhân thọ, tái bảo hiểm hay tập đoàn. Ví dụ ở BVH, nhân thọ là 74,8% doanh thu nhưng 17% lợi nhuận đến từ dịch vụ tài chính và khác.
2. Đọc quy mô và vốn: tổng tài sản, vốn chủ sở hữu, tỷ lệ vốn trên nguồn vốn (BVH 8,7%).
3. Xem dự phòng nghiệp vụ và loại dự phòng. Với nhân thọ, dự phòng toán học là cột trụ.
4. Với nhân thọ, xem phí khai thác mới và phí tái tục, thị phần và tăng trưởng so với thị trường.
5. Xem danh mục đầu tư: tiền gửi, trái phiếu, cổ phiếu, kỳ hạn, lãi suất công bố, rủi ro tín dụng.
6. Tách lợi nhuận hoạt động bảo hiểm khỏi lợi nhuận hoạt động tài chính.
7. Xem biên khả năng thanh toán và chú ý chuẩn sẽ đổi từ 2028.
8. Xem cổ đông lớn và lịch sử cổ tức.
9. Đọc phần rủi ro công ty tự nêu và ý kiến kiểm toán.

Rủi ro BVH tự nêu

Báo cáo tích hợp 2025 nêu sáu nhóm rủi ro: thị trường nhân thọ suy yếu (doanh thu phí giảm khoảng 1,9%, khai thác mới giảm 6,5%); áp lực giá, biên lợi nhuận và rủi ro bồi thường phi nhân thọ, cùng thiên tai và lũ lụt; lãi suất, vì danh mục tiền gửi và trái phiếu lãi suất cố định chiếm tỷ trọng lớn; tín dụng, chủ yếu ở trái phiếu doanh nghiệp và nợ phí bảo hiểm của BHBV; thanh khoản, qua repo tăng; và tỷ giá, khi tỷ giá biến động 10% làm lợi nhuận trước thuế hợp nhất biến động khoảng 24 tỷ đồng.

Câu hỏi thường gặp