Xử lý nợ xấu là gì: cách ngân hàng thu hồi và xoá nợ

Xử lý nợ xấu là gì? Đó là toàn bộ biện pháp ngân hàng dùng để thu hồi hoặc giảm giá trị các khoản vay đã quá hạn lâu và có rủi ro mất vốn. Mục tiêu là đưa tỷ lệ nợ xấu về mức an toàn mà không làm thủng vốn của ngân hàng.

Điểm chính

Các cách xử lý chính gồm thu hồi trực tiếp, phát mãi tài sản bảo đảm, bán nợ, cơ cấu lại và dùng dự phòng để xoá nợ.
Xoá nợ bằng dự phòng làm tỷ lệ nợ xấu giảm nhưng cũng làm tỷ lệ bao phủ giảm nếu không trích thêm.
Cổ phiếu STB cuối Q2/2026 có nợ xấu khoảng 47.957 tỷ đồng, dự phòng 27.177 tỷ đồng, tỷ lệ bao phủ 56,7%.

Các cách xử lý nợ xấu

Thu hồi trực tiếp là cách đơn giản nhất. Khách hàng trả nợ từ dòng tiền kinh doanh hoặc bán tài sản của mình. Ngân hàng nhận tiền, nợ xấu giảm và phần dự phòng đã trích có thể được hoàn nhập.

Minh họa Xử lý nợ xấu: cảnh chi nhánh ngân hàng

Phát mãi tài sản bảo đảm là bán nhà đất, máy móc hay cổ phiếu đã thế chấp. Cách này mất thời gian và phụ thuộc giá thị trường. Quy định về thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm thay đổi theo thời gian. Cần xem luật và thông tư hiện hành, trong đó có Luật Các tổ chức tín dụng mới nhất.

Bán nợ là chuyển khoản vay cho một tổ chức chuyên mua bán nợ. Ngân hàng nhận một khoản tiền, thường thấp hơn dư nợ gốc. Khoản chênh lệch là tổn thất mà dự phòng phải gánh.

Cơ cấu lại là điều chỉnh kỳ hạn hoặc lãi để khách hàng có thể trả được. Cách này chỉ hợp lý khi dòng tiền của khách hàng còn khả thi.

Xoá nợ bằng dự phòng, hay xoá sổ, là dùng quỹ dự phòng đã trích để bù khoản vay không thể thu hồi. Khoản vay chuyển ra ngoại bảng. Ngân hàng vẫn tiếp tục đòi nợ, và tiền thu được ghi vào thu nhập.

Công thức đo xử lý nợ xấu

Hai chỉ số dưới đây cho biết ngân hàng còn bao nhiêu đệm và đang phải chi bao nhiêu cho việc này.

\text{Tỷ lệ bao phủ nợ xấu} = \dfrac{\text{Dự phòng rủi ro cho vay}}{\text{Nợ xấu}}

\text{Gánh nặng dự phòng} = \dfrac{\text{Chi phí dự phòng}}{\text{Lợi nhuận trước dự phòng}}

Lợi nhuận trước dự phòng bằng tổng thu nhập hoạt động trừ chi phí hoạt động. Chi phí dự phòng càng chiếm nhiều thì phần giữ lại cho cổ đông càng ít.

Ví dụ xử lý nợ xấu của STB

Cổ phiếu STB có BCTC hợp nhất đến Q2/2026, dữ liệu đến ngày 30/06/2026. Nợ xấu tính bằng tỷ lệ nợ xấu nhân dư nợ cho vay khách hàng.

Kỳ	Dư nợ	Tỷ lệ nợ xấu	Nợ xấu	Dự phòng	Bao phủ
Cuối 2024	539.315 tỷ đồng	2,40%	12.944 tỷ đồng	8.867 tỷ đồng	68,5%
Cuối 2025	626.392 tỷ đồng	6,41%	40.152 tỷ đồng	20.056 tỷ đồng	50,0%
Cuối Q2/2026	636.029 tỷ đồng	7,54%	47.957 tỷ đồng	27.177 tỷ đồng	56,7%

Từ cuối năm 2025 đến cuối quý II/2026, dư nợ chỉ tăng 1,5% còn nợ xấu tăng 19,4%. Ngân hàng tăng trích lập để nâng tỷ lệ bao phủ từ 50,0% lên 56,7%.

Chi phí cho việc này lớn. Năm 2025, chi phí dự phòng là 11.384 tỷ đồng, bằng 59,9% lợi nhuận trước dự phòng 19.012 tỷ đồng. Quý II/2026 con số là 5.095 tỷ đồng trên 7.125 tỷ đồng, tương đương 71,5%. Năm 2024 gánh nặng này chỉ là 13,4%.

Bước tiếp theo là kịch bản giả định về xử lý. Giả sử STB xử lý 10.000 tỷ đồng nợ xấu bằng cách xoá sổ, dùng dự phòng đã trích:

Bước	Số liệu
Nợ xấu sau xoá = 47.957 − 10.000	37.957 tỷ đồng
Tỷ lệ nợ xấu mới = 37.957 / 636.029	5,97%
Dự phòng còn lại = 27.177 − 10.000	17.177 tỷ đồng
Tỷ lệ bao phủ mới = 17.177 / 37.957	45,3%

Tỷ lệ nợ xấu giảm từ 7,54% xuống 5,97%, nhưng tỷ lệ bao phủ cũng giảm từ 56,7% xuống 45,3%. Mỗi 1.000 tỷ đồng nợ xấu được xử lý làm tỷ lệ nợ xấu giảm khoảng 0,16 điểm %. Nếu sau đó thu hồi được 2.000 tỷ đồng từ khoản đã xoá, số tiền này ghi vào thu nhập và cộng thẳng vào lợi nhuận trước thuế.

Đọc chỉ số thế nào

Tỷ lệ nợ xấu giảm nhờ xoá sổ khác với giảm nhờ thu hồi. Xoá sổ chỉ chuyển rủi ro ra ngoại bảng. Thu hồi bằng tiền mặt mới tạo ra dòng tiền thật. Vì vậy cần xem cả dư nợ ngoại bảng đang theo dõi và tiền thu hồi hằng quý.

Tỷ lệ bao phủ trên 100% nghĩa là dự phòng đủ bù toàn bộ nợ xấu. Dưới 100% nghĩa là phần còn lại phụ thuộc giá trị tài sản bảo đảm. Mức dưới 100% chưa phải là xấu nếu tài sản bảo đảm lớn.

Theo dõi gánh nặng dự phòng giúp thấy lợi nhuận bị bào mòn bao nhiêu. Khi gánh nặng giảm dần qua các quý, chu kỳ xử lý thường đã đi qua đỉnh.

Giới hạn khi dùng chỉ số

Thứ nhất, nợ xấu tính từ tỷ lệ công bố nhân dư nợ cuối kỳ, nên có sai số làm tròn. Số tuyệt đối trong thuyết minh có thể lệch vài chục tỷ.

Thứ hai, nợ xấu nội bảng chưa phản ánh hết. Nợ nhóm 2, nợ cơ cấu lại và nợ đã bán cho tổ chức khác cũng ảnh hưởng chất lượng tài sản.

Thứ ba, kịch bản xoá 10.000 tỷ đồng chỉ là giả định để minh hoạ, không phải kế hoạch của ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Xoá nợ xấu có nghĩa là khách hàng hết nợ không?

Không. Khách hàng vẫn còn nghĩa vụ trả nợ. Ngân hàng chỉ đưa khoản vay ra ngoại bảng và tiếp tục đòi.

Bán nợ cho công ty quản lý tài sản có lợi gì?

Ngân hàng giải phóng bảng cân đối và thu tiền ngay. Đổi lại, ngân hàng chấp nhận mức giá thấp hơn dư nợ.

Nợ xấu giảm có phải tin tốt không?

Cần xem cách giảm. Giảm nhờ thu hồi là tín hiệu tích cực. Giảm nhờ xoá sổ bằng dự phòng thì phải xem tỷ lệ bao phủ còn lại.

Bài liên quan

Cách đọc các chỉ tiêu chất lượng tài sản nằm ở bài đọc báo cáo tài chính ngân hàng. Khung đánh giá ngân hàng theo CAMELS nằm ở bài học CAMELS phân tích ngân hàng. Cách định giá nhóm ngân hàng khi nợ xấu cao nằm ở bài định giá cổ phiếu ngân hàng. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.

Xử lý nợ xấu là gì