Thuế thu nhập hoãn lại là gì

Thuế thu nhập hoãn lại là gì? Đó là khoản thuế phát sinh do lợi nhuận kế toán và thu nhập tính thuế lệch nhau về thời điểm. Phần lệch này đảo chiều ở các năm sau. Vì vậy nó được ghi thành tài sản hoặc nợ phải trả, không tính hết vào kỳ hiện tại.

Thuế hoãn lại là gì

Lợi nhuận trước thuế trên báo cáo tính theo chuẩn mực kế toán. Thu nhập tính thuế tính theo luật thuế. Hai cách tính khác nhau ở nhiều khoản, như mức khấu hao được trừ, dự phòng chưa đủ điều kiện trừ và chi phí vượt định mức.

Một số chênh lệch chỉ là tạm thời. Năm nay thuế tính nhiều hơn kế toán thì năm sau tính ít hơn. Tổng nhiều năm thì bằng nhau. Chuẩn mực kế toán yêu cầu ghi nhận ảnh hưởng thuế của chênh lệch tạm thời ngay từ đầu. Đó là thuế thu nhập hoãn lại.

Có hai dạng. Thuế hoãn lại phải trả là nợ. Nó phát sinh khi kỳ này nộp thuế ít hơn chi phí kế toán. Tài sản thuế hoãn lại phát sinh khi nộp nhiều hơn, và được trừ ở các kỳ sau.

Công thức thuế hoãn lại là gì

Tổng chi phí thuế trên báo cáo kết quả kinh doanh gồm hai phần:

Thuế hoãn lại của mỗi kỳ là thay đổi của chênh lệch tạm thời nhân thuế suất:

Trong đó: t là thuế suất thu nhập doanh nghiệp áp dụng. Thuế suất phổ thông hiện nay là 20%, cần xem văn bản hiện hành nếu doanh nghiệp có ưu đãi.

Ví dụ số dưới đây là giả định minh hoạ. Doanh nghiệp mua thiết bị 1.000 triệu đồng. Kế toán khấu hao đều 5 năm, mỗi năm 200 triệu đồng. Giả sử luật thuế cho trừ nhanh 500 triệu đồng mỗi năm trong hai năm đầu. Lợi nhuận trước khấu hao là 1.000 triệu đồng mỗi năm, thuế suất 20%.

Chi phí thuế mỗi năm đều là 160 triệu đồng, vì lợi nhuận kế toán đều 800 triệu đồng. Thuế thực nộp thì thấp ở hai năm đầu và cao ở ba năm sau. Phần chênh được ghi qua khoản nợ hoãn lại, tăng lên 120 triệu đồng rồi về 0. Tổng thuế nộp cả 5 năm là 800 triệu đồng, bằng tổng chi phí thuế.

Ví dụ thuế hoãn lại của MSN

Cổ phiếu MSN có báo cáo hợp nhất năm 2025 như sau, đơn vị tỷ đồng.

Thuế hoãn lại làm chi phí thuế cao hơn thuế hiện hành. Doanh nghiệp ghi chi phí nhiều hơn số phải nộp kỳ này. Phần chênh nằm trên bảng cân đối.

Ngày 31/12/2025, MSN ghi tài sản thuế hoãn lại 520,9 tỷ đồng. Cùng ngày, thuế hoãn lại phải trả là 2.364,7 tỷ đồng. Nợ ròng là 1.843,8 tỷ đồng, bằng 4,1% vốn chủ sở hữu 45.078,6 tỷ đồng. Đến ngày 30/09/2026, thuế hoãn lại phải trả còn 2.274,1 tỷ đồng. Khoản này giảm 90,6 tỷ đồng sau ba quý.

Thuế suất thực tế 14,3% thấp hơn mức phổ thông 20%. Nguyên nhân nằm ở bảng đối chiếu thuế suất trong thuyết minh, như khoản không chịu thuế hoặc ưu đãi.

Cách đọc thuế hoãn lại

Thuế hoãn lại phải trả lớn thường đi cùng tài sản cố định hoặc tài sản đánh giá lại khi hợp nhất. Khoản này không phải tiền nộp ngay mà là nghĩa vụ trong tương lai.

Tài sản thuế hoãn lại chỉ có giá trị nếu doanh nghiệp sau này có lãi để trừ. Khi doanh nghiệp lỗ kéo dài, kế toán có thể không ghi nhận tài sản này.

Khi so lợi nhuận hai kỳ, nên tách thuế hiện hành khỏi thuế hoãn lại. Thuế hiện hành sát với tiền nộp thật hơn.

Giới hạn của thuế hoãn lại

Thứ nhất, thuế suất thực tế dao động theo kỳ. Một năm thuế hoãn lại ghi nhận khoản lớn, năm sau ngược lại.

Thứ hai, tài sản thuế hoãn lại chỉ thành tiền nếu doanh nghiệp có lãi sau này. Đó là một dự báo.

Thứ ba, số tài sản thuế hoãn lại của MSN chỉ có đến 30/06/2026, là 509,4 tỷ đồng. Vì vậy bài so sánh theo thời gian bằng khoản nợ hoãn lại.

Thứ tư, ví dụ giả định dùng khấu hao nhanh để minh hoạ. Quy định về khoản được trừ do luật thuế hiện hành quyết định.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem thêm lợi nhuận sau thuế, bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh. Học sâu: thuế hoãn lại theo chuẩn CFA. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.