Phân tích cơ bản là gì

Phân tích cơ bản là gì? Đó là cách đánh giá một cổ phiếu từ giá trị thật của doanh nghiệp phát hành, dựa trên mô hình kinh doanh, báo cáo tài chính và các chỉ số định giá, rồi đối chiếu với giá đang giao dịch.

Phân tích cơ bản hoạt động thế nào

Giá cổ phiếu dao động từng ngày. Lợi nhuận và tài sản của doanh nghiệp đổi chậm hơn nhiều. Phân tích cơ bản bám vào phần đổi chậm đó, với giả định rằng về dài hạn giá đi theo khả năng tạo ra lợi nhuận.

Công thức nối giá với lợi nhuận rất đơn giản:

Trong đó EPS là lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ chia cho số cổ phiếu lưu hành. P/E là số lần thị trường trả cho mỗi đồng lợi nhuận. Phân tích cơ bản ước lượng EPS trong tương lai và mức P/E hợp lý, rồi so với giá hiện tại.

Từng bước phân tích cơ bản

1. Hiểu doanh nghiệp. Doanh nghiệp bán gì, cho ai, cạnh tranh bằng gì, ngành mang tính chu kỳ hay phòng thủ.
2. Đọc ba báo cáo. Bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh và báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Từ đó tính tăng trưởng doanh thu, biên lợi nhuận gộp, biên lợi nhuận ròng, ROE và đòn bẩy tài chính.
3. Kiểm tra chất lượng. Lợi nhuận có đi cùng tiền thật không, có khoản bất thường nào không.
4. Định giá. Dùng P/E, P/B, so với lịch sử của chính mã đó và với doanh nghiệp cùng ngành, hoặc chiết khấu dòng tiền.
5. Nhìn rủi ro. Nợ vay, cạnh tranh, pháp lý, phụ thuộc khách hàng hay nguyên liệu.

Bài liên quan

Cách chuyển kết quả phân tích thành một mức giá nằm ở định giá chứng khoán là gì và 12 mô hình định giá chứng khoán. Cách nhìn thị trường từ ba góc phân tích nằm ở 3 kiểu phân tích thị trường.

Ví dụ thật: cổ phiếu MWG

Cổ phiếu MWG có báo cáo hợp nhất kỳ Q2/2026, giá đóng cửa phiên 26/10/2026 là 74.800 đồng. Bảng dùng bốn quý gần nhất, từ Q3/2025 đến Q2/2026.

Bốn quý liền trước, biên lợi nhuận ròng của MWG là 3,40%. Lợi nhuận gấp đôi vì doanh thu tăng và biên lợi nhuận ròng tăng 2,16 điểm %, không chỉ vì bán nhiều hơn.

Bước ba cho thấy một điểm cần hỏi thêm. Dòng tiền kinh doanh thấp hơn lợi nhuận. Một kỳ chưa đủ để kết luận: tỷ lệ này là 0,87 lần cho cả năm 2025 và 2,29 lần cho năm 2024. Cần đọc thuyết minh về hàng tồn kho và khoản phải thu để hiểu nguyên nhân.

ROE 27,6% cho biết mỗi đồng vốn chủ sở hữu tạo ra khoảng 0,28 đồng lợi nhuận trong bốn quý. Chỉ số này đáng chú ý hơn khi đi cùng vay nợ ở mức 0,82 lần vốn chủ, vì ROE cao có thể đến từ đòn bẩy.

P/E 11,15 lần chỉ có nghĩa khi đặt cạnh một mốc: lịch sử P/E của MWG, hoặc P/E của các doanh nghiệp bán lẻ khác. Một con số đứng một mình không cho biết rẻ hay đắt.

Phân tích cơ bản không đưa ra lệnh mua hay bán. Nó cho bạn bộ dữ kiện và buộc bạn nêu rõ giả định về tăng trưởng, biên lợi nhuận và mức P/E.

Giới hạn và tình huống đặc biệt

Thứ nhất, số liệu đến chậm. Báo cáo Q2/2026 kết thúc ngày 30/06/2026, còn giá lấy ngày 26/10/2026, lệch gần bốn tháng.

Thứ hai, kết quả nhạy với giả định. Đổi tốc độ tăng trưởng hay P/E hợp lý vài điểm là khoảng giá trị đã khác.

Thứ ba, giá có thể lệch xa giá trị trong thời gian dài. Phân tích cơ bản cho biết hướng, không cho biết thời điểm.

Thứ tư, mỗi ngành cần bộ chỉ số riêng. MWG là doanh nghiệp bán lẻ nên biên gộp, vòng quay hàng tồn kho phù hợp. Với ngân hàng, cần đọc nợ xấu, tỷ lệ bao phủ nợ xấu và biên lãi ròng.

Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp