Dầu WTI âm giá năm 2020: chuyện gì đã xảy ra

Ngày 20/04/2020, hợp đồng tương lai dầu WTI kỳ hạn tháng 5 chốt phiên ở mức -37,63 USD/thùng. Đây là lần đầu tiên hợp đồng WTI có giá âm kể từ khi niêm yết năm 1983, theo báo cáo của Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC). Giá âm nghĩa là người bán phải trả tiền để người mua nhận dầu. Bài này giải thích cơ chế đằng sau, vì sao nó chỉ xảy ra với một kỳ hạn và vì sao không có nghĩa là dầu "miễn phí".

Giá WTI thực chất là gì

Giá WTI trên màn hình là giá của hợp đồng tương lai (futures), không phải giá một thùng dầu đang nằm trong kho.

Mỗi hợp đồng quy định giao dầu tại một địa điểm, vào một tháng cụ thể. Bài dầu Brent và WTI giải thích hai loại dầu chuẩn, còn USOIL là gì nói về cách đọc mã USOIL.

Điểm khác biệt then chốt: hợp đồng WTI là loại giao nhận vật chất (physically settled). Theo EIA, người giữ hợp đồng đến hết hạn "phải giao hoặc nhận dầu WTI vật chất tại Cushing, Oklahoma". Cũng theo EIA, chỉ khoảng 1% hợp đồng được giao dịch đi đến giao nhận thật. Phần còn lại được đóng trước đó bằng giao dịch đối ứng.

Diễn biến ngày 20/04/2020

Theo CFTC, hợp đồng tháng 5 mở phiên ở 17,73 USD/thùng. Trong khoảng 20 phút từ 14:08 đến 14:28 (giờ miền Đông Mỹ), giá đi từ 0 xuống -39,55 USD/thùng. Đáy trong phiên là -40,32 USD/thùng lúc 14:29, rồi chốt ở -37,63. Từ lúc mở phiên đến đáy, giá mất 58,05 USD/thùng.

Ngày 20/04 là ngày giao dịch áp chót của hợp đồng này; hạn cuối là 21/04/2020. Mọi kỳ hạn khác của WTI vẫn chốt ở giá dương trong ngày đó. Phiên hôm sau, hợp đồng tháng 5 chốt hạn ở 10,01 USD/thùng.

Vì sao có giá âm

Cơ chế gồm ba mảnh ghép.

Thứ nhất là cầu sụt. CFTC mô tả thị trường dầu vốn đã thừa cung, rồi bị cú giảm nhu cầu chưa từng có do đại dịch COVID-19. Nhu cầu phản ứng nhanh hơn nguồn cung, nên dầu dư tích tụ.

Thứ hai là kho đầy. Theo EIA, kho Cushing có 76 triệu thùng sức chứa làm việc; đến 17/04/2020, tồn kho 60 triệu thùng, tức khoảng 76% công suất. Phần còn trống thường đã được thuê trước. Người nắm hợp đồng mà không đặt chỗ từ trước gần như không có nơi chứa. Cách đọc số liệu tồn kho này có trong tồn kho dầu thô EIA.

Thứ ba là hạn chót. Người không muốn nhận dầu phải bán hợp đồng trước hạn. Khi người mua cần dầu để chứa gần như không còn, người bán chỉ thoát được bằng cách trả tiền cho đối tác nhận hợp đồng. EIA mô tả đúng như vậy: một số người giữ hợp đồng đã bán ở giá âm, tức trả tiền để thoát vị thế.

Chênh lệch giữa kỳ hạn gần và kỳ hạn xa phản ánh áp lực này. Theo CFTC, chênh lệch tháng 5 so với tháng 6 là -6,76 USD/thùng khi chốt phiên 17/04, rồi nới ra -58,06 trong phiên 20/04. Khái niệm này được giải thích ở contango và backwardation và giá dầu theo kỳ hạn.

Sàn đã chuẩn bị cho giá âm

Theo CFTC, trong những tuần trước ngày 20/04, sàn NYMEX đã ra nhiều thông báo cho các thành viên để sẵn sàng với giá âm. Ngày 03/04 sàn đánh dấu các sản phẩm năng lượng, trong đó có WTI, đủ điều kiện giao dịch giá âm. Ngày 08/04 sàn nêu kế hoạch chuyển mô hình định giá quyền chọn sang mô hình Bachelier. Lý do: mô hình Black-Scholes dùng logarit nên không tính được giá khi tài sản cơ sở âm. Ngày 13 và 15/04 sàn mở môi trường thử cho giá và mức giá thực hiện âm hoặc bằng 0.

Cũng theo CFTC, trước khi giá về âm ngày 20/04, trung tâm điều hành toàn cầu của sàn thông báo WTI không còn giới hạn dưới. Từ đó giá âm là trạng thái mà hệ thống hợp đồng này chấp nhận được.

Không có nghĩa là dầu miễn phí

EIA nhận định hiện tượng giá âm của WTI chủ yếu nằm trong thị trường tài chính, không phải mức giá người mua dầu thực tế trả ở mọi nơi. Giá hợp đồng tháng 5 âm đúng một kỳ hạn và đúng một ngày; kỳ hạn tháng 6 và các kỳ hạn sau vẫn dương. Mức giá âm gắn với chi phí lưu kho và nghĩa vụ nhận hàng tại Cushing, không phải giá trị của dầu nói chung.

Bài học khi nhìn giá dầu

Nếu chỉ nhìn một biểu đồ liên tục, rất dễ bỏ sót chuyện đang đổi kỳ hạn. Cần biết biểu đồ đang đại diện kỳ hạn nào, và hợp đồng đó sắp hết hạn chưa. Với dữ liệu D1 USOIL trên HODL.VN từ 07/10/2024 đến 10/11/2026, giá thấp nhất trong khoảng này là 54,98 USD/thùng, rất xa vùng âm. Biên độ bình thường mỗi phiên được phân tích riêng ở USOIL biến động bao nhiêu mỗi phiên. Trang giá nằm ở trang giá USOIL, và khái niệm cơ bản về dầu ở dầu thô là gì.

Hiện nay giá dầu là số dương. Biểu đồ giá USOIL dưới đây cập nhật theo dữ liệu HODL.VN:

Câu hỏi thường gặp