Chi phí chìm là gì
Nội dung bài7 phần
Chi phí chìm là gì? Chi phí chìm (Sunk Cost) là khoản đã chi ra và không thể thu hồi dù bạn quyết định tiếp tục hay dừng lại. Vì không đổi được dù chọn phương án nào, nó không nên có mặt khi cân nhắc quyết định tiếp theo.
Điểm chính
- Chi phí chìm là tiền, thời gian hoặc công sức đã bỏ ra và không lấy lại được, nên không liên quan tới lựa chọn sắp tới.
- Quyết định hợp lý chỉ so sánh chi phí và lợi ích phát sinh từ nay về sau.
- Bẫy chi phí chìm là xu hướng cố tiếp tục vì "đã lỡ bỏ nhiều", rất hay gặp khi giữ một cổ phiếu đang lỗ.
Chi phí chìm khác gì chi phí khác
Một khoản chi chỉ là chi phí chìm khi thoả hai điều kiện: đã phát sinh, và không thu hồi được dù đổi quyết định. Phí đặt cọc không hoàn lại, tiền học phí đã đóng, chi phí nghiên cứu cho một dự án đã dừng đều thuộc nhóm này.
Điều đối lập là chi phí tương lai có thể tránh được. Đây mới là thứ cần cân nhắc: nếu tiếp tục, còn phải bỏ thêm bao nhiêu và thu về bao nhiêu.
Cần phân biệt với chi phí cơ hội. Chi phí cơ hội nhìn về phía trước, là lợi ích của phương án bị bỏ qua. Chi phí chìm nhìn về phía sau, là khoản đã mất.
Bỏ qua chi phí chìm khi quyết định
Quy tắc kinh tế học rất gọn: bỏ qua chi phí chìm. Ở mỗi thời điểm, hãy hỏi "nếu hôm nay chưa có khoản nào đã chi, mình có chọn phương án này không?". Nếu câu trả lời là không, việc đã chi trước đó không đủ lý do để tiếp tục.
Điều này không có nghĩa là khoản đã chi vô nghĩa. Nó là bài học, và nó có thể cho thông tin về chất lượng dự án. Nhưng bản thân số tiền đó không phải lý lẽ để bỏ thêm tiền.
Ví dụ giả định minh hoạ
Số dưới đây là giả định minh hoạ, không phải số liệu thật.
Một doanh nghiệp đã chi 40 tỷ đồng xây dây chuyền mới. Để hoàn thiện cần thêm 20 tỷ đồng, sau đó mỗi năm dây chuyền thu về lợi ích ròng 3 tỷ đồng. Giá trị hiện tại của dòng lợi ích này chỉ quanh 12 tỷ đồng.
Mục | Giá trị |
|---|---|
Đã chi (chi phí chìm) | 40 tỷ đồng |
Cần chi thêm | 20 tỷ đồng |
Giá trị nhận được | 12 tỷ đồng |
Nhìn từ nay về sau, bỏ ra 20 tỷ để nhận 12 tỷ là lỗ 8 tỷ. Con số 40 tỷ đã chi không đổi dù làm tiếp hay dừng, nên không được tính vào. Quyết định hợp lý là dừng, dù cảm giác tiếc 40 tỷ rất mạnh.
Chi phí chìm trong đầu tư
Về tâm lý, con người ghét thừa nhận khoản đã chi là mất, nên dễ chi thêm để "gỡ". Hiện tượng này gắn với tâm lý sợ lỗ: nhà đầu tư giữ cổ phiếu lỗ chờ về giá vốn, hoặc trung bình giá xuống chỉ vì đã mua ở giá cao.
Giá mua ban đầu là chi phí chìm. Điều đáng hỏi là triển vọng của cổ phiếu từ giờ, so với việc dùng số vốn còn lại ở nơi khác. Cổ phiếu có thể phục hồi, nhưng lý do giữ phải dựa trên triển vọng chứ không phải vì giá vốn.
Liên hệ với chứng khoán Việt Nam
Trên thị trường cổ phiếu Việt Nam, nhà đầu tư cá nhân thường neo vào giá mua khi cổ phiếu giảm. Tư duy chi phí chìm giúp tách hai việc: khoản lỗ đã xảy ra và quyết định về vốn còn lại. Điều này còn liên quan thiên kiến xác nhận, khi ta chỉ đọc tin ủng hộ lựa chọn cũ. Nội dung chỉ để hiểu tư duy, không phải khuyến nghị đầu tư.
Câu hỏi thường gặp
Chi phí chìm là gì, cho ví dụ?
Là khoản đã chi và không thu hồi được, ví dụ vé xem phim đã mua không hoàn lại hay tiền cọc đã mất.
Chi phí chìm có được tính khi ra quyết định không?
Về nguyên tắc là không. Chỉ nên so sánh chi phí và lợi ích phát sinh từ nay về sau.
Bẫy chi phí chìm là gì?
Là xu hướng tiếp tục đầu tư thêm vào một việc chỉ vì đã bỏ nhiều công sức hay tiền vào đó.
Chi phí chìm khác chi phí cố định thế nào?
Chi phí cố định là khoản không đổi theo sản lượng nhưng vẫn có thể tránh được nếu dừng hoạt động. Chi phí chìm là khoản không thể tránh hay thu hồi, bất kể quyết định.
Học tiếp
Xem tiếp chi phí cơ hội, chi phí cố định và biến đổi, tâm lý sợ lỗ và thiên kiến xác nhận.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 29/10/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.
