Ý kiến ngoại trừ là gì
Nội dung bài8 phần
Ý kiến ngoại trừ là gì? Với DGW, lợi nhuận trước thuế năm 2025 là 689,1 tỷ đồng, nên một khoản ngoại trừ giả định bằng 5% phải thu ngắn hạn, 175,8 tỷ đồng, đã tương đương 25,5% lợi nhuận đó. Về bản chất, đó là loại ý kiến kiểm toán cho rằng báo cáo tài chính trung thực và hợp lý, trừ ảnh hưởng của một hoặc vài vấn đề cụ thể. Kiểm toán viên phải nêu rõ vấn đề đó trong báo cáo kiểm toán.
Ý kiến ngoại trừ là gì
Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 705 hướng dẫn các ý kiến không phải chấp nhận toàn phần. Ngoại trừ là mức nhẹ nhất trong nhóm này.
Kiểm toán viên đưa ra ý kiến ngoại trừ khi gặp một trong hai tình huống. Một là có sai sót trọng yếu nhưng chưa lan toả. Hai là không thu thập đủ bằng chứng về một khoản mục, mà ảnh hưởng chưa lan toả.
Trọng yếu nghĩa là đủ lớn để làm người đọc quyết định khác đi. Lan toả nghĩa là ảnh hưởng tràn ra nhiều phần của báo cáo. Khi cả hai cùng xảy ra, ý kiến chuyển sang trái ngược hoặc từ chối.
Lý do ngoại trừ nằm trong đoạn cơ sở của ý kiến, ngay phía trên câu kết luận. Đoạn đó nêu khoản nào, bao nhiêu tiền và vì sao.
Công thức mức ảnh hưởng
Chuẩn mực không đặt tỷ lệ cố định cho mức trọng yếu. Kiểm toán viên tự xét đoán. Nhà đầu tư có thể đo mức ảnh hưởng của một khoản ngoại trừ bằng tỷ lệ so với lợi nhuận:
Ví dụ giả định với DGW
Đây là tình huống giả định, không phải ý kiến kiểm toán của DGW. Mục đích là cho thấy cùng một khoản ngoại trừ có thể nặng nhẹ khác nhau.
Cổ phiếu DGW niêm yết trên HOSE, báo cáo hợp nhất kỳ năm 2025. Lợi nhuận trước thuế là 689,1 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 3.472,4 tỷ đồng. Các khoản phải thu ngắn hạn là 3.516,7 tỷ đồng, bằng 31,2% tổng tài sản 11.259,4 tỷ đồng.
Giả sử kiểm toán viên ngoại trừ một phần khoản phải thu, do không đủ bằng chứng về khả năng thu hồi:
Giả định ngoại trừ | Giá trị | So lợi nhuận trước thuế | So vốn chủ |
|---|---|---|---|
1% phải thu ngắn hạn | 35,2 tỷ đồng | 5,1% | 1,0% |
5% phải thu ngắn hạn | 175,8 tỷ đồng | 25,5% | 5,1% |
10% phải thu ngắn hạn | 351,7 tỷ đồng | 51,0% | 10,1% |
Mức 1% còn nhẹ so với lợi nhuận. Mức 5% đã bằng một phần tư lợi nhuận trước thuế. Mức 10% bằng hơn một nửa, đủ để kiểm toán viên cân nhắc loại ý kiến nặng hơn.
Chiều ảnh hưởng cũng quan trọng. Nếu khoản phải thu bị điều chỉnh giảm, lợi nhuận và vốn chủ cùng giảm. Phép tính trên bỏ qua thuế để đơn giản.
Bài liên quan
Mức xử lý đầu tiên xem ở cảnh báo chứng khoán, nấc tiếp theo ở kiểm soát chứng khoán. Hệ quả cuối cùng nằm ở huỷ niêm yết chứng khoán. Nghĩa vụ báo tin ra thị trường có ở công bố thông tin doanh nghiệp.
Mốc xử lý của ý kiến ngoại trừ
Quy chế niêm yết kèm Quyết định 22/QĐ-HĐTV ngày 16/03/2026 và Nghị định 155/2020/NĐ-CP đặt thang xử lý theo số năm liên tiếp:
Ngoại trừ liên tiếp | Mức xử lý | Căn cứ |
|---|---|---|
Một năm | Cảnh báo | Điều 40 quy chế |
Hai năm | Kiểm soát | Điều 41 quy chế |
Ba năm | Huỷ niêm yết bắt buộc | Điều 120 Nghị định 155/2020/NĐ-CP |
Trên UPCoM, quy chế kèm Quyết định 23/QĐ-HĐTV ngày 18/03/2026 có thang xử lý riêng theo ý kiến kiểm toán, nên cần xem điều kiện cụ thể trong văn bản. Ý kiến trái ngược hay từ chối trên báo cáo năm gần nhất còn nặng hơn, có thể dẫn tới huỷ niêm yết bắt buộc.
Ngoài ra, ý kiến không phải chấp nhận toàn phần là sự kiện công ty đại chúng phải công bố bất thường theo Điều 120 Luật Chứng khoán. Hãy xem văn bản hiện hành để kiểm tra điều kiện cụ thể.
Đọc ý kiến ngoại trừ thế nào
Hãy hỏi ba câu. Khoản bị ngoại trừ lớn cỡ nào so với lợi nhuận và vốn chủ? Nếu điều chỉnh thì lợi nhuận tăng hay giảm? Vấn đề đã lặp lại bao nhiêu năm?
Ngoại trừ cùng một khoản nhiều năm liền nghĩa là doanh nghiệp chưa xử lý được. Khi đó nguy cơ leo thang theo bảng trên là có thật.
Hãy đọc thêm phần giải trình của ban giám đốc trong thuyết minh. Lời giải thích và kế hoạch khắc phục cho biết vấn đề có thể kết thúc hay không.
Giới hạn của ví dụ
Thứ nhất, các tỷ lệ 1%, 5%, 10% là giả định. Chúng không dự đoán DGW nhận ý kiến nào.
Thứ hai, kho dữ liệu của HODL.VN không lưu loại ý kiến kiểm toán. Muốn biết thật, cần mở báo cáo kiểm toán công bố của công ty.
Thứ ba, quy chế niêm yết có thể được sửa đổi, nên cần đọc bản đang hiệu lực.
Ví dụ chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư hay tư vấn pháp lý.
Điểm chính
- Ý kiến ngoại trừ nằm giữa chấp nhận toàn phần và ý kiến trái ngược hay từ chối. Vấn đề đủ lớn để ảnh hưởng quyết định nhưng chưa lan ra toàn báo cáo.
- Với cổ phiếu niêm yết, ngoại trừ một năm dẫn tới cảnh báo, hai năm liên tiếp dẫn tới kiểm soát, ba năm liên tiếp là một trường hợp huỷ niêm yết bắt buộc.
- Ví dụ giả định trên số liệu DGW: một khoản ngoại trừ bằng 5% phải thu ngắn hạn tương đương 25,5% lợi nhuận trước thuế năm 2025.
Câu hỏi thường gặp
Ý kiến ngoại trừ có phải ý kiến xấu không?
Đó là ý kiến không toàn phần, nhưng nhẹ hơn trái ngược hay từ chối. Mức độ nặng nhẹ phụ thuộc khoản bị ngoại trừ.
Cổ phiếu bị ngoại trừ có bán được không?
Có. Cảnh báo không đổi cách khớp lệnh. Rủi ro là nấc xử lý tiếp theo nếu tình trạng kéo dài.
Ngoại trừ khác nhấn mạnh vấn đề thế nào?
Đoạn nhấn mạnh không làm thay đổi ý kiến. Kiểm toán viên chỉ kéo sự chú ý tới thông tin đã trình bày trong thuyết minh.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 26/10/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.
