Các lần xả dự trữ dầu chiến lược: ai xả, bao nhiêu, giá phản ứng ra sao

Các nước giữ dự trữ dầu khẩn cấp để dùng khi nguồn cung bị cắt đột ngột. Từ năm 1991 đến 2026, các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã sáu lần cùng nhau xả kho. Bài này kể từng lần: ai quyết định, xả bao nhiêu thùng, lấy từ loại kho nào, và giá dầu USOIL cư xử ra sao quanh lần gần nhất. Nội dung chỉ mang tính giải thích, không phải dự báo giá hay khuyến nghị đầu tư.

Dự trữ khẩn cấp là gì

Theo IEA, mỗi nước thành viên có nghĩa vụ giữ dự trữ dầu tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng và sẵn sàng phản ứng tập thể khi thị trường dầu bị gián đoạn nặng. Cách giữ do mỗi nước chọn, miễn đủ mức tối thiểu.

IEA chia thành ba loại kho:

• Kho chính phủ: nhà nước sở hữu, giữ riêng cho tình huống khẩn cấp. Mỹ, Séc và New Zealand dùng loại này
• Kho cơ quan: một cơ quan chuyên trách giữ thay chính phủ hoặc doanh nghiệp
• Nghĩa vụ doanh nghiệp: luật bắt doanh nghiệp nhập khẩu, lọc dầu hay phân phối giữ mức tối thiểu; chỉ xả khi chính phủ cho phép

Tháng 03/2026, IEA nêu các nước thành viên giữ hơn 1,2 tỷ thùng dự trữ khẩn cấp, cộng thêm 600 triệu thùng dự trữ doanh nghiệp theo nghĩa vụ của chính phủ. Cách đọc tồn kho dầu thương mại hằng tuần nằm ở bài tồn kho dầu thô EIA.

Xả để làm gì

IEA mô tả hệ thống ứng phó khẩn cấp là công cụ giảm tác động kinh tế của thiếu hụt nguồn cung đột ngột, bằng cách đưa thêm dầu ra thị trường hoặc giảm nhu cầu. Cũng theo IEA, đây không phải công cụ can thiệp giá hay quản lý nguồn cung dài hạn.

Quyết định xả đi theo trình tự: ban thư ký IEA đánh giá lượng cung bị mất, tồn kho thương mại và công suất sản xuất dự phòng; các nước tham vấn trong vài ngày; nếu thống nhất thì mỗi nước đóng góp theo tỷ lệ trong tổng tiêu thụ dầu của các nước thành viên.

Sáu lần xả phối hợp của IEA

Nguồn: IEA, đọc ngày 11/11/2026.

Hai đợt năm 2022 cộng lại là 182,7 triệu thùng. IEA ghi khoảng ba phần tư lấy từ kho công, phần còn lại từ việc hạ nghĩa vụ dự trữ của doanh nghiệp. Hội đồng điều hành IEA chấm dứt các đợt này ngày 22/06/2023 và yêu cầu các nước bổ sung kho linh hoạt, tránh làm thị trường căng thêm.

Lần xả lớn nhất năm 2026

Ngày 11/03/2026, 32 nước thành viên đồng thuận xả 400 triệu thùng. IEA ghi xung đột bắt đầu ngày 28/02/2026 và lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz xuống dưới 10% mức trước xung đột. Trung bình năm 2025 có khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua eo biển này, bằng khoảng 25% thương mại dầu đường biển toàn cầu.

Theo bảng cam kết IEA công bố ngày 15/03/2026:

Tính đến ngày 15/03/2026. Nguồn: IEA. Dầu thô chiếm 72% và sản phẩm dầu 28% tổng cam kết.

Các nước châu Á, châu Đại Dương xả ngay, còn châu Mỹ và châu Âu bắt đầu từ cuối tháng 03. IEA nhận định chính các đợt xả này là vùng đệm đáng kể, nhưng yếu tố quan trọng nhất để dòng chảy ổn định trở lại là tàu thuyền đi qua Hormuz bình thường trở lại. Phân tích về yếu tố địa chính trị nằm ở bài chiến sự và địa chính trị làm giá dầu thế nào.

Phần của riêng nước Mỹ

Mỹ không nhận dự trữ qua nghĩa vụ doanh nghiệp mà dùng kho chính phủ, gọi là Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR). Theo Bộ Năng lượng Mỹ, các đợt xả khẩn cấp của SPR gồm:

Tính đến ngày 11/11/2026. Nguồn: DOE, History of SPR Releases.

SPR là một phần của hệ thống rộng hơn mà bài OPEC+ và dự trữ chiến lược đã mô tả, gồm cả cơ chế hạn ngạch của OPEC+ và dầu đá phiến Mỹ.

Giá USOIL quanh ngày xả 2026

Dưới đây là giá đóng cửa ngày của USOIL quanh quyết định ngày 11/03/2026, tính từ dữ liệu HODL.VN:

Tính đến ngày 10/11/2026. Nguồn: dữ liệu giá D1 USOIL · HODL.VN.

Hai điều rút ra từ bảng. Giá tăng mạnh trước quyết định xả. Sau quyết định, giá cũng không giảm đều: ngày 12/03 USOIL đóng cửa cao hơn ngày 11/03. Một con số trong ngày không chứng minh được xả kho có hay không có tác dụng, vì cùng lúc có các yếu tố khác như tin tức xung đột và lưu lượng qua Hormuz. Bảng chỉ cho thấy xả kho khẩn cấp không phải nút bấm làm giá giảm ngay.

Biểu đồ dưới đây cho phép tự quan sát giá USOIL quanh mốc 11/03/2026:

Sau khi xả: bù kho

Dầu xả ra rồi thì kho vơi đi. IEA yêu cầu các nước bù kho linh hoạt để không đẩy thị trường vào thế căng hơn, và nghĩa vụ giữ dự trữ sau đợt 2022 được áp lại từ sau quý I/2024. Vì tồn kho của gần như tất cả nước thành viên đang trên mức 90 ngày, IEA cho biết việc kết thúc đợt xả năm 2022 không buộc phải tăng thêm dự trữ.

Những nước ngoài IEA như Trung Quốc, Ấn Độ cũng có dự trữ riêng. IEA phối hợp với một số nước này, nhưng bài chỉ dựa trên các số liệu IEA và Bộ Năng lượng Mỹ công bố. Bức tranh rộng hơn về các yếu tố đẩy giá dầu có ở bài yếu tố làm giá dầu thô biến động.

Câu hỏi thường gặp